د روسیې بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماریا زاخارووا د افغانستان پر بشري وضعیت اندېښنه څرګنده او د هېواد د کنګل شویو شتمنیو د خوشې کولو غوښتنه یې کړې ده.

زاخارووا د چارشنبې پر ورځ یوې خبري غونډې ته ویلي، د روغتیا نړیوالې ټولنې د څرګندونو له مخې د ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کلونو ترمنځ د افغانستان او پاکستان ترمنځ په اړوند سیمو کې د پولیو ۲۱ پېښې ثبت شوې دي.

هغې ویلي، په افغانستان کې ډېر ماشومان تر لس کلنۍ پورې واکسین شوي نه‌دي او یوازې له ۵ څخه تر ۷ سلنې پورې ماشومانو واکسین ترلاسه کړی دی.

د روسیې بهرنیو چارو وزارت ویاندې زیاته کړې، په افغانستان کې د نویو زېږېدلو ماشومانو د مړینې کچه په هر زر زېږونونو کې ۳۳.۱ ده، چې د نړۍ د منځنۍ کچې نږدې دوه برابره ده.

زاخارووا د افغانستان د بشري ناورین اصلي لامل «د لویدیځو هېوادونو له لوري د نړیوالو مرستو سیاسي کېدا» بولي او د کابل پر وړاندې د امریکا او د هغې د متحدانو پر بندیزونو د نیوکې تر څنګ وایي، دغو کړنو تر ټولو ډېر د افغانستان پر زیانمنو قشرونو( ماشومانو او نویو زېږېدلیو) اغېز کړی دی.

د نوموړې د څرګندونو له مخې، په افغانستان کې د ماشومانو د مړینې ډېری پېښې له وخته مخکې زېږونونو او د مور شیدو یا بدیلو خوړو ته د نه لاسرسي له ستونزې سره تړاو لري.

زاخارووا له لویدیځو هېوادونو وغوښتل، چې د افغانستان کنګل شوې شتمنۍ بېرته وسپاري او له افغانستان سره بشري مرستې سیاسي نه‌کړي.

هغې ویلي، د افغانستان د بشري پروګرامونو لپاره نړیوالې مالي مرستې کمې شوې دي او د افغانستان بانک د شتمنیو کنګل پاتې کېدا د بحران پر وړاندې د حکومت د مبارزې وړتیا محدوده کړې ده.

هغې ټینګار کړی، چې روسیه به د نړیوالو اړوند بنسټونو له لارې د افغانستان له خلکو سره خپلې بشري مرستې روانې وساتي.

د زابل پخواني مرستیال والي جمعه‌خان فاتح کابل ته له سفر او د افغانستان د حکومت له رییس‌الوزراء سره له لیدنې وروسته هغه ادعاوې رد کړې، چې ګواکې د اسلامي امارت له رهبرۍ سره اختلاف لري.

فاتح بي‌بي‌سي ته ویلي، په رسنیو کې د هغه او د اسلامي امارت د رهبرۍ ترمنځ د اختلاف په اړه خپاره شوي راپورونه«له حقیقته لرې» دي او نوموړی نه پخوا او نه اوس کوم مخالفت لري.

هغه ویلي، په زابل ولایت کې یې د دندې د پای ته رسېدا لامل له پښتو ژبې سره نابلدتیا او روغتیايي ستونزې وې.

نوموړي زیاته کړې، چمتو دی په هر هغه ځای کې خدمت وکړي، چې د اسلامي امارت رهبري یې مناسب وبولي.

جمعه‌خان فاتح داسې مهال ارګ ته ورغلی، چې د وسله‌والو ځواکونو د لوی درستیز او د اقتصاد له وزیر سره یوځای یې له رییس‌الوزراء سره په لیدنه کې ګډون کړی و.

په وروستیو اوونیو کې د فاتح او د اسلامي امارت د رهبرۍ ترمنځ د احتمالي اختلافاتو په اړه راپورونه خپاره شوي وه؛ خو نوموړي دا ادعاوې رد کړي او ټینګار یې کړی، چې له اسلامي امارت سره تل همکارۍ ته چمتو دی.

تر اوسه څرګنده نه‌ده، چې له دې لیدنې وروسته به د نوموړي د راتلونکي موقف په اړه څه پرېکړه وشي او آیا کومې نوې دندې ته به وګومارل شي که نه.

د بشري حقونو څار بنسټ د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي(یوناما) د راپورونو پر بنسټ ویلي، چې د افغانستان په ختیځو سیمو کې د پاکستان وروستیو هوايي بریدونو د ملکي وګړو د مرګ او ‌ژوبلې د زیاتېدا او د جګړې د نړیوالو قوانینو د احتمالي نقض په اړه اندېښنې ډېرې کړې دي.

دغه بنسټ زیاته کړې، د یوناما د شمېرو له مخې د جون پر نهه‌ویشتمه د پاکستان په هوايي بریدونو کې د افغانستان په درې ختیځو ولایتونو کې لږ تر لږه ۲۸ ملکي وګړي شهیدان او ۴۹ نور، چې ښځې او ماشومان هم په کې شامل دي؛ ټپیان شوي دي.

د بشري حقونو څار بنسټ زیاته کړې، چې پاکستاني چارواکو ویلي؛ د دغو بریدونو هدف هغه وسله‌وال ول، چې په کراچۍ کې پر پاکستاني امنیتي ځواکونو د وروستیو بریدونو مسوول بلل شوي؛ خو نور جزئیات یې نه‌دي ورکړي. اسلامي امارت دغه ادعاوې رد کړې دي.

د یاد بنسټ د څرګندونو له مخې، د ۲۰۲۶ کال په لومړیو درې میاشتو کې د پاکستانيو بریدونو له کبله له ۷۵۰ څخه ډېر افغان ملکي وګړي شهیدان یا ټپیان شوي، چې ډېری یې په ختیځ او سویل افغانستان کې د هوايي بریدونو قربانیان دي.

د بشري حقونو څار بنسټ ټینګار کړی، چې د ملکي وګړو مرګ او ‌ژوبله په یوازې ځان د جګړې د قوانینو د نقض ثبوت نه‌ګڼل کېږي؛ خو د قربانیانو د شمېر زیاتوالی د احتمالي جنګي جرمونو په اړه د خپلواکو او بې‌طرفه څېړنو اړتیا پیاوړې کوي.