د دوغارون سرحدي ترمینل مدیر محسن رکني ویلي، چې دوغارون د روان کال له لومړۍ نیمایي څخه راپدېخوا افغانستان ته د ایران د ۷۰ سلنې صادراتو په لېږدولو کې د خراسان رضوي ولایت د سرحدي لارو ترمنځ لومړی ځای خپل کړی دی.

د نوموړي د د څرګندونو له مخې، دوغارون ته د ایران د وارداتي توکو ۳۴ سلنه او له افغانستان څخه ایران ته د واردېدونکو ټرانزیټي توکو ۲۰ سلنه ځانګړې شوې ده.

رکني وايي، چې ودانیز توکي، اوسپنیز توکي، خوراکي توکي، مېوې، سابه او نفتي محصولات له دې لارې افغانستان ته د ایران مهم صادراتي توکي دي.

دوغارون د افغانستان پولې ته څېرمه د تایباد ښار په شاوخوا کې موقعیت لري او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ او توکو د لېږد له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي.

اسلامي پراختیايي بانک د مناپ سیمې ( منځني ختیځ، شمالي افریقا، افغانستان او پاکستان) د پرله‌پسې ودې او د پیاوړي اقتصاد د رامنځته کولو لپاره د اقتصادي ثبات پر پیاوړتیا، د خصوصي پانګونې پر زیاتوالي او د سیمه‌ییزې همکارۍ پر پراختیا ټینګار کړی دی.

د اسلامي پراختیايي بانک د څرګندونو له مخې؛ د دغه بانک رییس محمد الجاسر د مناپ سیمې د مالیې وزیرانو او د مرکزي بانکونو د رییسانو په غونډه کې، چې د پیسو نړیوال صندوق له اجرائیوي مشر سره یې درلوده؛ د بېړنیو اقتصادي فشارونو پر کابو کولو او په اوږدمهال کې د پرله‌پسې ودې لپاره د زمینې پر برابرولو ټینګار کړی دی.

دغه غونډه د تایلینډ په پلازمېنه بانکوک کې د نړیوال بانک او د پیسو نړیوال صندوق د غونډو په څنډه کې جوړه شوې وه.

د اسلامي پراختیايي بانک په خبرپاڼه کې راغلي؛ الجاسر د سیمې د اقتصاد د پیاوړتیا لپاره څلور اساسي لومړیتوبونه پر ګوته کړي دي؛ د لوی اقتصاد د ثبات ساتل، د جوړښتي ستونزو اواری، د خصوصي پانګونې راجلبول او د سیمه‌ییزې همپالنې پیاوړتیا.

هغه د اقتصادي ټکانونو پر وړاندې د غبرګون لپاره د هېوادونو د مالي او بهرنیو زېرمو پر پیاوړتیا ټینګار کړی او په بېخبناوو، بشري پانګې او د اقتصاد د تنوع په برخو کې پانګونه یې د پرله‌پسې ودې مهم عوامل بللي دي.

دغه راز د اسلامي پراختیايي بانک رییس د خصوصي سکټور د مشارکت پر پیاوړتیا او د اقتصادي پراختیا د ملاتړ لپاره د تمویل د نویو لارو چارو پر کارولو ټینګار کړی دی.

د دې بانک د څرګندونو له مخې؛ د سیمه‌ییزو اړیکو، سوداګرۍ او پانګونې پراختیا کولی شي د سیمې د ارزښت ځنځیرونه پیاوړي او نوي اقتصادي فرصتونه رامنځته کړي.

د اسلامي پراختیايي بانک ډلې څرګنده کړې؛ د مناپ سیمې د غړیو هېوادونو لپاره د دغه بنسټ د تمویل د تائید شویو ژمنو ټولیز ارزښت نږدې ۱۰۰ میلیارډ امریکايي ډالرو ته رسېدلی دی. دې بنسټ یو ځل بیا د متنوع، پیاوړو او ټولګډونه اقتصاد د ملاتړ لپاره پر خپلې ژمنتیا ټینګار کړی دی.

د افغانستان په شمال کې د حیرتان بندر اوسپنې‌پټلۍ ته هره ورځ د منځنۍ آسیا له هېوادونو څخه لږ تر لږه  ۲۸۰ باروړونکي واګونونه راځي. دا د سیمه‌ییزو او نړیوالو بازارونو له شبکې سره د افغانستان په نښلولو کې د دغه بندر د مخ پر زیاتېدونکي ارزښت ښکارندويي کوي.

د حیرتان–  مزارشریف ۷۵ کیلومټره اوږده اوسپنې‌پټلۍ افغانستان له ازبکستان سره نښلوي او له منځنۍ آسیا، چین او نورو نړیوالو بازارونو څخه افغانستان ته د توکو د لېږد مهمه لار بلل کېږي.

د حیرتان بندر د اوسپنې‌پټلۍ د ټرانسپورټ مشر سید قدیم کریمي د چین شینهوا خبري آژانس ته ویلي، چې سږ کال سوداګریز فعالیتونه زیات شوي او هره ورځ پر منځنۍ کچه له ۲۸۰ څخه تر ۳۰۰ پورې واګونونه دغه بندر ته رسېږي.

هغه زیاته کړې، د دې اوسپنې‌پټلۍ له لارې افغانستان ته بېلابېل توکي؛ جامې، طبي وسایل، ماشین‌آلات او برښنايي وسایل لېږدول کېږي او په وروستیو کلونو کې له چین سره سوداګري هم پراخه شوې ده.

افغان سوداګر وايي، چې دې اوسپنې‌پټلۍ له چین او د سیمې له نورو هېوادونو سره د افغانستان سوداګریزې اړیکې پیاوړې کړي او د وارداتي توکو لېږد یې آسانه کړی دی.

افغان سوداګر احمد آغا شینهوا خبري آژانس ته ویلي:« زمونږ توکي له چین څخه د قزاقستان او ازبکستان د اوسپنې‌پټلۍ له لارې رالېږدول کیږي او بیا یې په حیرتان بندر کې ترلاسه کوو.»

هغه هیله څرګنده کړې، چې د اوسپنې‌پټلۍ پراختیا به له قزاقستان، روسیې او اروپايي هېوادونو سره د افغانستان سوداګریزې اړیکې پیاوړې کړي.

احمد آغا زیاته کړې، د توکو د لېږد د کچې زیاتوالي د سیمې اوسېدونکو ته د کار ډېر فرصتونه برابر کړي او هره ورځ سلګونه کارګران په دې بندر کې د کانټینرونو د تشولو او لېږدولو په برخه کې کار کوي، چې د خپلو کورنیو لګښتونه برابر کړي.

د حیرتان اوسپنې‌پټلۍ د افغانستان او چین ترمنځ په سوداګرۍ کې له ۲۰۱۶ز.کال راپدېخوا مهم رول لوبوي؛ هغه مهال په یوه تجربوي پروګرام کې د چین لومړني باروړونکي واګونونه حیرتان ته راورسېدل. په ۲۰۱۹ز.کال کې افغانستان هم چین ته د تالک پوډرو د څو کانټینرونو پر لېږلو خپل لومړني صادراتي واګونونه واستاوه.

د حیرتان اوسپنې‌پټلۍ اوس هم د افغانستان د وارداتو او صادراتو له مهمو ټرانسپورټي لارو څخه ده، چې هېواد له قزاقستان، قرغزستان، روسیې، چین او اروپا سره نښلوي.