سازمان بین‌المللی مهاجرت (آی‌او‌ام) اعلام کرده است که طی دو سال اخیر بیش از چهار میلیون مهاجر از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند و با هشدار نسبت به بحران انسانی گسترده، خواستار تأمین بودجه عاجل و همکاری منطقه‌ای برای مدیریت این بحران شد.

سازمان بین‌المللی مهاجرت (آی‌او‌ام) در بیانیه‌ای اعلام کرد که افغانستان با یکی از بزرگ‌ترین موج‌های بازگشت گروهی مهاجران در تاریخ معاصر خود روبرو است؛ به طوری که از سپتمبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از چهار میلیون مهاجر از ایران و پاکستان به کشور بازگشته‌اند.

این سازمان افزوده است که تنها در سال جاری میلادی (۲۰۲۵) یک‌ونیم میلیون نفر به افغانستان برگشته‌اند و با توجه به تصمیم اخیر دولت پاکستان مبنی بر عدم تمدید مجوز اقامت پناهندگان افغان، انتظار می‌رود حدود یک میلیون نفر دیگر نیز در آینده نزدیک از پاکستان بازگردند.

رییس دفتر آی‌او‌ام در افغانستان که به تازگی از افغانستان بازدید کرده، وضعیت بازگشت‌کنندگان را بحرانی توصیف و اعلام کرد که بسیاری از خانواده‌ها در سرحد ایران خسته و بدون سرپناه و امکانات اولیه هستند. وی تاکید کرد که این سازمان در تلاش است تنها به یک نفر از هر ده نفری که نیازمند کمک‌اند، خدمات ارائه دهد.

این مقام سازمان ملل متحد ضمن هشدار نسبت به فروپاشی سیستم‌های حمایتی موجود در سرحدها و مناطق بازگشت، خواستار تأمین بودجه اضافی و همکاری عاجل جامعه جهانی شد و گفت: «این وضعیتی است که هیچ کس نباید با آن مواجه شود و افغانستان نباید فراموش شود.»

بازگشت مهاجرین از پاکستان از ماه اپریل و پس از تعیین ضرب‌الاجل خروج مهاجرین بدون مدرک شدت گرفته و همزمان موج بزرگ‌تری از بازگشت‌ها از ایران نیز آغاز و همچنان ادامه دارد.

رییس آی‌او‌ام درباره چالش‌های موجود گفت که بسیاری از مناطق دریافت بازگشت‌کنندگان فاقد خدمات اولیه و فرصت‌های اقتصادی هستند و بدون سرمایه‌گذاری، ادغام مجدد آنان با دشواری‌های فراوانی همراه خواهد بود که می‌تواند به جابجایی‌های بیشتر منجر شود.

وی همچنین به وخامت وضعیت مسکن در شهرهای افغانستان اشاره کرد و گفت کمبود سرپناه و افزایش شدید اجاره خانه از مشکلات جدی بازگشت‌کنندگان است.

سازمان بین‌المللی مهاجرت تاکید دارد که بازگشت‌ها باید ایمن، داوطلبانه و با کرامت انسانی انجام شود و هشدار داد که در صورت عدم حمایت بین‌المللی و همکاری منطقه‌ای، این بحران می‌تواند به یک فاجعه انسانی بزرگ با پیامدهای گسترده برای افغانستان و منطقه تبدیل شود.

با توجه به نزدیک شدن فصل زمستان و افزایش نیازهای بشردوستانه، نیاز به حمایت پایدار و عاجل بیش از پیش احساس می‌شود.