همزمان با هفتم اپریل، روز جهانی صحت، توجه‌ها بار دیگر به چالش‌های جدی نظام صحی در افغانستان جلب شده است؛ جایی که سال‌ها جنگ، مشکلات اقتصادی، حوادث طبیعی و کمبود منابع، دسترسی میلیون‌ها تن به خدمات صحی را محدود ساخته است.

با وجود این چالش‌ها، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ اعلام کرده است که حمایت این نهاد از ۴۶ کلینیک صحی ابتدایی و یک شفاخانه ولسوالی مربوط به جمعیت هلال احمر افغانستان نقش مهمی در بهبود دسترسی مردم به خدمات صحی داشته است.

بر بنیاد معلومات این نهاد، در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۲ میلیون بیمار – که بیشتر آنان زنان و کودکان بوده‌اند – از خدمات مراقبت‌های وقایوی و درمان‌های ابتدایی در این مراکز بهره‌مند شده‌اند. ارائه خدمات صحی در مراحل ابتدایی بیماری‌ها به کاهش فشار بر شفاخانه‌های بزرگ کمک کرده است.

سازمان ملل متحد نیز به مناسبت روز جهانی صحت با قدردانی از تلاش‌های کارکنان صحی در افغانستان گفته است که حمایت از بخش صحت و ارائه خدمات بهتر درمانی در کشور یک نیاز اساسی به شمار می‌رود.

در همین حال، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، با ابراز نگرانی از محدودیت دسترسی زنان به خدمات صحی گفته است که محدودیت‌ها بر آموزش و فعالیت کارمندان صحی زن می‌تواند نظام صحی کشور را تضعیف کند.

با این حال، شرافت زمان، سخنگوی وزارت صحت عامه امارت اسلامی، از ایجاد بیش از ۴۰۰ مرکز صحی در مناطق دوردست کشور خبر داده و گفته است که این اقدام با هدف بهبود خدمات درمانی و افزایش دسترسی مردم به خدمات صحی صورت گرفته است.

در همین حال، دفتر هماهنگی کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل (اوچا) پیش‌بینی کرده است که در سال ۲۰۲۶ بیش از ۱۴.۴ میلیون تن در افغانستان به کمک‌های صحی بشردوستانه نیاز خواهند داشت. کارشناسان می‌گویند که نظام صحی افغانستان همچنان به کمک‌های بین‌المللی وابسته است، زیرا بسیاری از خانواده‌ها توان پرداخت هزینه خدمات صحی خصوصی را ندارند.

در کنار این، برنامه‌های مبارزه با سوءتغذیه نیز با همکاری نهادهایی مانند یونیسف و برنامه جهانی غذا تقویت شده و مواد غذایی درمانی برای کودکان مبتلا به سوءتغذیه در برخی مراکز صحی توزیع می‌شود.

همچنان برنامه حمایت از بخش‌های عاجل شفاخانه‌ها از سوی صلیب سرخ در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ در شماری از شفاخانه‌های ولایات مختلف تطبیق شده است. هدف این برنامه بهبود ظرفیت پاسخ‌دهی به وضعیت‌های اضطراری، ارتقای تجهیزات طبی و آموزش کارکنان صحی عنوان شده است.

در همین چارچوب، برنامه آموزشی مراقبت‌های عاجل ابتدایی نیز برگزار شده که طی آن ۲۵۶ کارمند صحی، از جمله ۱۱۵ زن، آموزش‌های لازم برای ارائه خدمات نجات‌بخش دریافت کرده‌اند.

در مراسم فراغت داکتران متخصص ریاست عمومی اکمال تخصص سال ۱۴۰۴، نور جلال جلالی وزیر صحت عامه با تأکید بر این‌که افغانستان همچنان با کمبود داکتران متخصص روبه‌رو است، گفت که وزارت صحت عامه برای پُر کردن این خلأ و رساندن خدمات صحی به مناطق دوردست کشور، تلاش‌های فشرده و دوامدار را ادامه می‌دهد.

به گفته وزیر صحت عامه، در ۳۱۸ ولسوالی کشور در ساحات موسوم به «سفید» هنوز شفاخانه وجود ندارد و از میان این ساحات، مراحل ابتدایی ساخت شفاخانه‌ها در ۱۰۰ منطقه تکمیل شده است. وی افزود که توسعه زیربناهای صحی و تربیه نیروی متخصص، از اولویت‌های اساسی این وزارت به‌شمار می‌رود.

جلالی همچنان از داکتران و مسئولان صحی خواست تا بر اساس مسئولیت‌های مسلکی و شرعی، با مریضان با اخلاق نیک و رفتار انسانی برخورد کنند و هر مریض را همانند اعضای خانواده خود تداوی نمایند. او تأکید کرد که مسلک طبابت نباید وسیله‌ای برای منفعت‌طلبی مادی باشد، بلکه هدف اصلی باید رضای الهی و خدمت به مردم رنج‌دیده کشور قرار گیرد.

در همین مراسم، حمدالله نعمانی، وزیر مخابرات و تکنالوژی معلوماتی با اشاره به کاهش اعتماد مردم نسبت به برخی داکتران، گفت که با وجود حضور داکتران شایسته و پاک‌نفس، عملکرد شماری که هدف‌شان صرفاً کسب پول است، باعث بی‌اعتمادی مریضان شده است. وی از متخصصان تازه‌فارغ‌شده خواست تا با اخلاص کامل خدمت کرده و اعتماد مردم را دوباره احیا کنند.

همچنان عبدالولی صدیقی، معین مالی و اداری وزارت صحت عامه در سخنان خود گفت: «اگر می‌خواهید آینده‌ای موفق داشته باشید، به مسلک خود متعهد باشید، مسئولیت‌های‌تان را درست ادا کنید و با اخلاص به مردم خدمت نمایید.» وی افزود که تلاش در امور ملی باید هم‌سطح کوشش در امور شخصی باشد.

در ادامه، عبدالباقی حقانی، رئیس اداره ملی امتحانات نیز تأکید کرد که انسان دو مسئولیت اساسی دارد؛ یکی عبادت خداوند و دیگری حفظ صحت و سلامت خویش، و نقش داکتران در تحقق این مسئولیت دوم حیاتی است.

به باور آگاهان سکتور صحی افغانستان بیش از هر زمان  به افراد مسلکی و متخصص نیاز دارد و باید سرمایه‌گذاری‌های بیشتری در این مورد صورت گیرد.