مسوول موقت و معاون نماینده خاص سرمنشی سازمان ملل متحد برای افغانستان (یوناما)، جِرِت گانن، امروز در نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد در نیویارک، گزارش مفصل خود را درباره وضعیت افغانستان ارائه کرد.

او گفت که در جریان هفته‌های گذشته به سراسر افغانستان سفر کرده و به مناطق دوردست، ولایت‌های شمالی و مناطق مرزی شرقی رفته است. به گفته او، در این سفرها پیام مشترکی از سوی مردم افغانستان شامل عودت‌کنندگان، تاجران، خانواده‌های آسیب‌دیده از زلزله و جنگ، و همچنان جوامع شهری و روستایی و زنان و دختران شنیده شده که همگی از افزایش فشارهای بشری، اقتصادی و حقوق بشری شکایت داشته‌اند.

او افزود که در ظاهر، افغانستان تحت حاکمیت امارت اسلامی از ثبات برخوردار است و کنترول زمینی و اداری تثبیت شده و هیچ چالش جدی نظامی یا سیاسی علیه حاکمیت وجود ندارد. به گفته او، امارت اسلامی مهم‌ترین دستاورد خود را تأمین امنیت سراسری در کشور عنوان می‌کند.

وی گفت که سناریوهای درازمدت در افغانستان به‌گونه عمده به پویایی‌های داخلی در ساختار حاکمیت فعلی وابسته است، به‌ویژه تنش میان سیاست‌های ایدئولوژیک که فشارهای سنگین بر مردم وارد می‌کند و رویکردهای نسبتاً عمل‌گرایانه که تاکنون به حفظ نظام کمک کرده است.

او افزود که در حال حاضر آنچه در افغانستان وجود دارد، افزایش کنترول توسط امارت اسلامی بدون یک وضعیت نهایی روشن است و در چنین شرایطی، خطرات و عدم اطمینان در حال افزایش می‌باشد.

در ادامه، او پنج حوزه اساسی را برجسته کرد: وضعیت سیاسی و اقتصادی، وضعیت زنان و دختران، وضعیت کلی حقوق بشر، تحولات منطقه‌ای و اهمیت ادامه تعامل بین‌المللی منسجم و متحد.

او گفت که شاخص‌های کلان اقتصادی افغانستان نشانه‌هایی از ثبات را نشان می‌دهد. به گفته او، رشد اقتصادی در سطح مطلق مثبت بوده، سرمایه‌گذاری‌های درازمدت در زیربنا‌ها صورت گرفته، ثبات مالی حفظ شده و روند جمع‌آوری عواید بهبود یافته است؛ با وجود چالش‌هایی مانند تحریم‌ها، تنش‌های منطقه‌ای و بسته بودن گذرگاه‌های شرقی از ماه اکتوبر سال گذشته.

او افزود که این ثبات نسبی همچنین برخی اقدامات مثبت را ممکن ساخته، از جمله کاهش قابل توجه کشت کوکنار.

با این حال، او هشدار داد که خطرات جدی همچنان باقی است و مهم‌ترین آن، فشارهای جمعیتی است. به گفته او، بازگشت گسترده مهاجرین از کشورهای همسایه باعث افزایش ناگهانی جمعیت شده است و از سال ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۵.۹ میلیون افغان به کشور بازگشته‌اند که بیش از ۱۰ درصد افزایش جمعیت را تشکیل می‌دهد.

او افزود که تا ۲.۸ میلیون افغان ممکن است در سال جاری بازگردند، در حالی‌که بسیاری از آنان دارایی محدود و فرصت‌های اندک معیشتی دارند. به گفته او، افغان‌ها به جوامعی بازمی‌گردند که اقتصاد آن توان جذب کامل آنان را ندارد و طبق گزارش بانک جهانی، افغان‌ها در حال فقیرتر شدن هستند.

او از کشورهای میزبان خواست تا اصول بین‌المللی، به‌ویژه اصل عدم بازگرداندن اجباری را رعایت کنند و بازگشت‌ها باید داوطلبانه، مصون، با کرامت و همراه با حمایت پایدار برای ادغام مجدد باشد.

او گفت افغانستان همچنان یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های بشری جهان است و حدود ۲۱.۹ میلیون نفر، یعنی ۴۵ درصد جمعیت، در سال ۲۰۲۶ نیازمند کمک‌های بشری هستند.

در بخش دیگر، او گفت که ساختار جمعیتی افغانستان برای آینده کشور بسیار مهم است. به گفته او، بیش از نیمی از جمعیت افغانستان زیر ۲۵ سال سن دارند و این نسل در شرایطی بزرگ می‌شود که فرصت‌ها محدود است، به‌ویژه برای دختران، اما اکنون برای پسران نیز محدودیت‌ها افزایش یافته و بسیاری به دنبال آینده‌ای در خارج از کشور هستند.

او عوامل اقتصادی را شامل محدودیت فرصت‌های کاری، کاهش عایدات خانواده‌ها و رقابت شدید برای کارهای محدود در شهرها عنوان کرد. همچنین فشارهای محیط زیستی مانند خشکسالی طولانی‌مدت، کمبود آب و تخریب اکوسیستم‌ها را یادآور شد و گفت که این وضعیت معیشت زراعتی را که منبع اصلی درآمد بیش از ۷۰ درصد مردم است، تضعیف کرده است.

او هشدار داد که ترکیب این عوامل خطرات مهاجرت، نارضایتی اجتماعی، ناامنی و احتمال افراط‌گرایی را افزایش می‌دهد.

در بخش حقوق زنان، او گفت وضعیت بسیار نگران‌کننده است و آنچه مشاهده می‌شود محدودیت‌های شدید و سیستماتیک است که پیامدهای درازمدت نسلی برای جامعه افغانستان دارد.

او گفت حدود ۳.۸ میلیون دختر بین ۷ تا ۱۸ سال از آموزش محروم هستند که شامل بیش از ۲.۶ میلیون دختر نوجوان می‌شود. به گفته او، هر سال حدود ۲۵۰ هزار دختر دیگر به‌طور دائمی از آموزش متوسطه محروم می‌شوند که این امر منجر به از دست رفتن یک نسل کامل از استعدادها می‌گردد.

او گفت این وضعیت پیامدهای مستقیم بر اقتصاد دارد و تحلیل‌های یونیسف نشان می‌دهد محدودیت بر آموزش و کار زنان، اقتصاد افغانستان را تضعیف کرده و در بخش‌هایی مانند صحت و آموزش باعث کاهش نیروی کار متخصص زن شده است.

او افزود که تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۲۵ هزار کارمند ماهر ممکن است از بین برود که این موضوع دسترسی به خدمات صحی را کاهش داده و وضعیت مادران و کودکان را وخیم‌تر می‌سازد.

او تأکید کرد که این هزینه‌ها هم انسانی و هم اقتصادی است و با گذشت زمان افزایش خواهد یافت.

او از امارت اسلامی خواست تا محدودیت‌ها بر آموزش و کار زنان را پایان دهد.

او همچنان گفت که ادامه محدودیت بر کارمندان زن ملی سازمان ملل در افغانستان هر روز نشان‌دهنده اثرات این سیاست‌ها است و بار دیگر خواستار لغو این محدودیت‌ها شد.

او گفت فرمان شماره ۱۸ درباره جدایی زوج‌ها، اصول کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان و حقوق کودکان را نقض می‌کند و این بخشی از روند گسترده‌تر محدودیت‌ها است.

او همچنان از بازداشت حدود ۳۰ زن در هرات توسط نیروهای امر به معروف به دلیل رعایت نکردن قوانین پوشش گزارش داد و همچنین به بازداشت خبرنگاران و بسته شدن رسانه‌ها اشاره کرد.

در بخش روابط منطقه‌ای، او گفت روابط افغانستان و پاکستان همچنان پرتنش است و بسته شدن گذرگاه‌ها، درگیری‌ها و تحرکات نظامی ادامه دارد. او گفت این وضعیت تجارت را مختل کرده، قیمت کالاها را افزایش داده و دسترسی کمک‌های بشری را محدود ساخته است.

او تأکید کرد که تلفات غیرنظامیان در این درگیری‌ها نشان می‌دهد که مردم دو طرف قربانی اختلافات سیاسی هستند و باید این اختلافات از طریق دیپلماتیک حل شود.

او خواستار کاهش تنش، آتش‌بس پایدار، بازگشایی گذرگاه‌ها به‌ویژه برای کمک‌های بشری و گفتگوی صلح‌آمیز شد.

او همچنین به حضور گروه‌های تروریستی در خاک افغانستان اشاره کرد، موضوع که امارت اسلامی همواره حضور گروه‌های ترورستی در خاک افغانستان را رد کرده است.

در پایان، او گفت که تعامل با امارت اسلامی به معنای تأیید آن نیست، بلکه برای درک وضعیت، تسهیل گفتگو و حمایت بهتر از مردم افغانستان ضروری است.

او گفت یوناما در کابل و هشت دفتر ساحوی در افغانستان فعال است و روزانه با مردم و مقام‌ها در تماس بوده و وضعیت سیاسی و حقوق بشری را نظارت می‌کند.

او گفت روند دوحه چارچوب اصلی گفتگوی سیاسی میان جامعه جهانی و امارت اسلامی است و هدف آن رسیدن به افغانستان است که با خود و همسایگانش در صلح باشد و دوباره در جامعه جهانی ادغام شود.

او افزود که سه سال پس از آغاز روند دوحه پیشرفت‌هایی صورت گرفته اما هنوز کافی نیست و نیاز به ادامه تعامل وجود دارد.

او از امارت اسلامی خواست یک سازوکار منظم برای تعامل با یوناما ایجاد کند و از کشورهای عضو خواست در تعامل با امارت اسلامی موضوع ادغام دوباره افغانستان را در اولویت قرار دهند.

او گفت یوناما متعهد به تحقق هدف تعیین‌شده شورای امنیت است و تنها از طریق گفتگوی مداوم، تعامل اصولی و همکاری هماهنگ می‌توان به پیشرفت دست یافت.

این درحالیست که همزمان با برگزاری نشست ربع‌وار شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره افغانستان، مقام‌های امارت اسلامی از این شورا خواسته‌اند تا تعامل سیاسی و اقتصادی با افغانستان را در اولویت گفتگوهای خود قرار دهد.

مسئولان امارت اسلامی همچنین تأکید می‌کنند که نمایندگان حکومت کنونی افغانستان باید در چنین نشست‌هایی حضور داشته باشند تا دیدگاه‌های آنان نیز به‌گونه مستقیم مطرح شده و تصمیم‌گیری‌ها بر اساس واقعیت‌های موجود در کشور صورت گیرد.