مقام‌های ارشد ایالات متحده و ایران روز شنبه در اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان، برای انجام مذاکرات با هدف پایان دادن به جنگ شش‌هفته‌ای میان دو کشور گردهم آمدند؛ اما تهران با طرح پیش‌شرط‌هایی درباره لبنان و تحریم‌ها، ابهام‌هایی را در آغاز این گفتگوها ایجاد کرده است.

بر اساس گزارش رویترز، هیأت امریکایی به رهبری جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، و با حضور استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترمپ، و جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور امریکا، صبح روز شنبه با دو طیاره نیروی هوایی این کشور وارد اسلام‌آباد شد. این هیأت از سوی عاصم منیر، لوی درستیز پاکستان، و اسحاق دار، وزیر امور خارجه، مورد استقبال قرار گرفت.

در همین حال، هیأت ایرانی به رهبری محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، روز جمعه وارد اسلام‌آباد شده بود.

این مذاکرات در صورت برگزاری، بلندپایه‌ترین گفتگوهای مستقیم میان امریکا و ایران از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ به‌شمار می‌رود و نخستین مذاکرات رو در رو از سال ۲۰۱۵ خواهد بود؛ زمانی که دو کشور بر سر برنامه هسته‌ای ایران به توافق رسیدند. این توافق در سال ۲۰۱۸ توسط دونالد ترمپ لغو شد و در همان سال، آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر پیشین ایران که در آغاز جنگ اخیر کشته شد، هرگونه مذاکره مستقیم با امریکا را ممنوع اعلام کرده بود.

محمدباقر قالیباف اعلام کرده است که امریکا پیش‌تر با آزادسازی دارایی‌های ایران و برقراری آتش‌بس در لبنان موافقت کرده بود؛ جایی که حملات اسرائیل علیه حزب‌الله مورد حمایت ایران از ماه مارچ تاکنون نزدیک به ۲۰۰۰ کشته برجای گذاشته است. او تأکید کرده که مذاکرات تا زمان اجرای این تعهدات آغاز نخواهد شد. در مقابل، امریکا و اسرائیل اعلام کرده‌اند که جنگ لبنان شامل آتش‌بس میان تهران و واشنگتن نمی‌شود.

رسانه دولتی ایران گزارش داده است که هیأت ایرانی قرار است با شهباز شریف، صدراعظم پاکستان، دیدار کند تا درباره زمان و نحوه «مذاکرات احتمالی» تصمیم‌گیری شود. قالیباف همچنین گفته است که ایران در صورت ارائه یک توافق واقعی از سوی امریکا و به‌رسمیت شناختن حقوقش، آماده دستیابی به توافق است.

در سوی دیگر، قصر سفید تاکنون به این شروط واکنشی نشان نداده، اما دونالد ترمپ در پیامی در شبکه‌های اجتماعی گفته است: «ایرانی‌ها به‌نظر نمی‌رسد درک کنند که هیچ کارتی ندارند، جز استفاده کوتاه‌مدت از آب‌راه‌های بین‌المللی برای فشار بر جهان. تنها دلیل زنده بودن آنان امروز، مذاکره است.»

جی‌دی ونس نیز در مسیر سفر به پاکستان گفته است که انتظار نتیجه مثبت دارد، اما هشدار داده که اگر ایران بخواهد بازی سیاسی کند، تیم مذاکره‌کننده امریکا واکنش مناسبی نشان خواهد داد.

گزارش‌ها حاکی است که پیش از این، مقام‌های پاکستانی نشست‌های مقدماتی جداگانه‌ای با تیم‌های پیشرو دو طرف برگزار کرده‌اند. به گفته منابع، هیأت ایران متشکل از حدود ۷۰ عضو، شامل متخصصان اقتصادی، امنیتی و سیاسی است، در حالی‌که حدود ۱۰۰ عضو از تیم پیشرو امریکا نیز در اسلام‌آباد حضور دارند.

اسحاق دار ابراز امیدواری کرده است که این مذاکرات به یک راه‌حل «پایدار و دوامدار» منجر شود. با این حال، یک منبع پاکستانی گفته است که هنوز مشخص نیست مذاکرات چه زمانی به پایان می‌رسد و محدودیت زمانی برای آن تعیین نشده است.

در آستانه این مذاکرات، اسلام‌آباد تحت تدابیر شدید امنیتی و قرنطینه بی‌سابقه قرار گرفته و هزاران نیروی نظامی در سطح شهر مستقر شده‌اند.

دونالد ترمپ پیش‌تر آتش‌بس دو هفته‌ای را اعلام کرده که باعث توقف حملات هوایی امریکا و اسرائیل بر ایران شده، اما این آتش‌بس نتوانسته محاصره تنگه هرمز توسط ایران را پایان دهد؛ اقدامی که بزرگ‌ترین اختلال در عرضه انرژی جهانی را ایجاد کرده است. همچنین درگیری‌ها میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان همچنان ادامه دارد.

قرار است مقام‌های اسرائیل و لبنان نیز روز سه‌شنبه در واشنگتن دیدار کنند، اما دو طرف دیدگاه‌های متفاوتی درباره ماهیت این مذاکرات دارند. لبنان از گفتگو درباره آتش‌بس سخن گفته، در حالی‌که اسرائیل آن را آغاز «مذاکرات رسمی صلح» دانسته و مذاکره درباره آتش‌بس با حزب‌الله را رد کرده است.

از سوی دیگر، ایران در این مذاکرات خواهان امتیازات گسترده‌ای از جمله لغو تحریم‌ها و به‌رسمیت شناختن نقش خود در تنگه هرمز است؛ جایی که تهران در تلاش برای اعمال کنترول و دریافت حق عبور می‌باشد. در حال حاضر، کشتی‌های ایرانی بدون مانع از این مسیر عبور می‌کنند، در حالی‌که کشتی‌های سایر کشورها با محدودیت مواجه‌اند.

اختلال در عرضه انرژی باعث افزایش تورم و کاهش رشد اقتصاد جهانی شده و حتی در صورت موفقیت مذاکرات، پیامدهای آن ممکن است ماه‌ها ادامه یابد.

در همین حال، موضع سخت‌گیرانه ایران در آستانه مذاکرات، پس از پیام قاطع آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید این کشور، تشدید شده است. او که پس از کشته شدن پدرش در جنگ اخیر به قدرت رسید، تأکید کرده است که ایران برای تمامی خسارات جنگی غرامت خواهد خواست و عاملان حملات را بدون مجازات نخواهد گذاشت.

با وجود ادعای پیروزی از سوی دونالد ترمپ، تحلیل‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از اهداف اولیه جنگ، از جمله محدودسازی توان نظامی ایران و توقف کامل برنامه هسته‌ای آن، هنوز تحقق نیافته است. ایران همچنان دارای توانایی راکتی و ذخایر قابل توجه اورانیوم غنی‌شده نزدیک به سطح تسلیحاتی است و حکومت آن نیز علی‌رغم فشارها، پابرجا مانده است.

گزارش‌های تحلیلی رویترز نشان می‌دهد که درآمد روسیه از بزرگ‌ترین مالیه منفرد نفتی این کشور در ماه اپریل به حدود ۹ میلیارد دالر افزایش خواهد یافت؛ افزایشی که به گفته این گزارش‌ها در پی بحران نفت و گاز ناشی از تنش‌های اخیر در منطقه، به‌ویژه پس از حملات امریکا و اسرائیل بر ایران، به‌وجود آمده است.

بر اساس این تحلیل، این رقم نسبت به ماه مارچ تقریباً دو برابر افزایش را نشان می‌دهد و یکی از نخستین نشانه‌های عینی از سود اقتصادی روسیه در پی بحران جاری انرژی جهانی محسوب می‌شود. روسیه که دومین صادرکننده بزرگ نفت در جهان است، از افزایش قیمت‌ها در بازارهای جهانی بیشترین بهره را برده است.

در این گزارش آمده است که بسته شدن مسیر استراتژیک تنگه هرمز – که حدود یک‌پنجم انتقال نفت و گاز مایع جهان از آن صورت می‌گیرد – پس از حملات هوایی امریکا و اسرائیل بر ایران، سبب جهش بی‌سابقه قیمت نفت شده و بهای برنت را به بالای ۱۰۰ دالر در هر بشکه رسانده است.

بر اساس محاسبات رویترز، مالیه استخراج مواد معدنی از تولید نفت روسیه در ماه اپریل به حدود ۷۰۰ میلیارد روبل (معادل ۹ میلیارد دالر) افزایش خواهد یافت، در حالی‌که این رقم در ماه مارچ ۳۲۷ میلیارد روبل بوده است.

در همین حال، قیمت نفت اورال روسیه در مارچ به ۷۷ دالر در هر بشکه رسید که بالاترین سطح از اکتوبر ۲۰۲۳ تاکنون بوده و به‌طور قابل توجهی بالاتر از نرخ ۵۹ دالری پیش‌بینی‌شده در بودجه سال جاری است.

با وجود این افزایش درآمد، مقام‌های روسی و تحلیلگران اقتصادی هشدار داده‌اند که این وضعیت می‌تواند موقتی باشد و ادامه بحران، همراه با فشارهای ناشی از حملات اوکراین بر زیربنا‌های انرژی روسیه، می‌تواند بر تولید و درآمدهای آینده این کشور تأثیر منفی بگذارد.

شهباز شریف، صدراعظم پاکستان، می‌گوید که پس از چاشت امروز (چهارشنبه) گفتگوی تلیفونی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، انجام داده است.

این تماس پیش از مذاکرات برنامه‌ریزی‌شده میان تهران و واشنگتن که قرار است اواخر این هفته در اسلام‌آباد برگزار شود، انجام شده است.

این تماس که به‌عنوان «گرم و صمیمانه» توصیف شد و بیش از ۴۵ دقیقه طول کشید، نقش پاکستان در کمک به دستیابی به یک آتش‌بس موقت میان ایالات متحده و ایران را برجسته ساخت، پس از هفته‌ها تنش فزاینده در منطقه.

در جریان این گفتگو، شهباز شریف قدردانی عمیق خود را از خردمندی رهبری ایران در پذیرش آتش‌بس ابراز کرد و از پزشکیان برای پذیرش پیشنهاد پاکستان جهت میزبانی مذاکرات تشکر نمود. وی همچنین احترام خود را به مقام معظم رهبری، مجتبی خامنه‌ای، منتقل کرد.

پزشکیان نیز در پاسخ از شهباز شریف تشکر کرد و تلاش‌های پاکستان در میانجی‌گری آتش‌بس را ستود. او تأیید کرد که ایران در مذاکرات پیش‌رو مشارکت خواهد داشت و بهترین آرزوهای خود را برای مردم پاکستان ارسال کرد. هر دو رهبر توافق کردند که در تماس نزدیک باقی بمانند.

مذاکراتی که در اسلام‌آباد برگزار می‌شوند، پس از توافق آتش‌بس دو هفته‌ای میان ایالات متحده و ایران انجام می‌شود که هدف آن جلوگیری از تشدید بیشتر تنش‌ها و تثبیت اوضاع منطقه است.

پاکستان به‌طور فعال خواستار پایان درگیری‌ها شده است و به اختلالات اقتصادی و نگرانی‌های امنیتی اشاره کرده است. تهران موافقت کرده است که در طول آتش‌بس عبور امن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز را تضمین کند.

ناظران بین‌المللی، مذاکرات اسلام‌آباد را فرصتی حیاتی برای تبدیل یک توقف موقت به یک توافق پایدار می‌دانند.

در حالی‌که رهبران جهانی با احتیاط از آتش‌بس استقبال کرده‌اند، بر این تأکید دارند که دیپلماسی مستمر برای دستیابی به صلح بلندمدت ضروری خواهد بود. تحلیل‌گران نیز یادآور شده‌اند که موانع مهمی باقی مانده است و نتیجه مذاکرات پیامدهای گسترده‌ای برای ثبات منطقه‌ای و بازارهای جهانی خواهد داشت.