رسانه‌های پاکستانی گزارش داده اند که، روند بازگرداندن مهاجرین افغان از منطقه خیبر پس از رخصتی‌های عید از سر گرفته شده است؛ در حالی که ادامه بسته‌ماندن گذرگاه تورخم، مشکلات گسترده‌ای را برای باشندگان مناطق دوطرف خط فرضی دیورند، تاجران، رانندگان و شهروندان پاکستانی گیرمانده در افغانستان ایجاد کرده است.

براساس گزارش‌ها، از ۱۷ سپتمبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از یک میلیون و ۱۷۷ هزار مهاجر افغان به کشور بازگردانده شده‌اند. در مرحله کنونی این روند که از ۲۸ فبروری آغاز شده، بیش از ۸۲ هزار و ۵۰۰ شهروند افغان اخراج شده‌اند.

مقام‌های پاکستانی گفته‌اند که تنها در ولسوالی خیبر، ۱۲۰۸ مهاجر افغان در چارچوب این برنامه به افغانستان بازگردانده شده‌اند. همچنین ۴۲ پرونده مربوط به اقامت غیرقانونی شهروندان افغان ثبت و پس از طی مراحل قانونی، افراد بازداشت‌شده از طریق گذرگاه تورخم اخراج شده‌اند.

در مناطق باړه، جمرود و لندی کوتل نیز ۴۴ دکان مربوط به شهروندان افغان به اتهام فعالیت تجاری غیرقانونی مسدود شده است.

در همین حال، بسته‌ماندن طولانی‌مدت گذرگاه تورخم بر تجارت و حمل‌ونقل میان دو کشور تأثیر منفی گذاشته است. مسئولان اتحادیه ترانسپورت پاکستان می‌گویند که سرنوشت صدها راننده، کمک‌راننده و وسایط پاکستانی که در افغانستان گیر مانده‌اند، همچنان نامشخص است.

به گفته این اتحادیه، فهرست ۵۶۰ راننده و کمک‌راننده و ۹۰۰ موتر باربری یک ماه پیش به مقام‌ها سپرده شده، اما تاکنون پیشرفتی در حل این مشکل به‌وجود نیامده است.

همزمان، یک جرگه بزرگ در لندی کوتل با حضور نمایندگان احزاب سیاسی، تاجران، اتحادیه‌های ترانسپورتی و بزرگان قومی برگزار شد. اشتراک‌کنندگان هشدار دادند که اگر شهروندان، محصلان و وسایط پاکستانی گیرمانده در افغانستان اجازه بازگشت پیدا نکنند، پس از عید دست به اعتراض خواهند زد.

آنان تأکید کردند که در صورت ادامه وضعیت موجود، احتمال مسدود شدن شاهراه پاکستان-افغانستان و حتی توقف روند اخراج مهاجرین افغان نیز وجود دارد.

یان ایگلن، رئیس مؤسسه هیئت ناروی برای مهاجرین، می‌گوید میلیون‌ها غیرنظامی در ایران، از جمله مهاجرین افغان، به شدت تحت تأثیر جنگ اخیر قرار گرفته‌اند که ویرانی‌های گسترده‌ای را به جا گذاشته و نیازهای بشردوستانه را عمیق‌تر کرده است.

ایگلن در پستی در ایکس گفت که طی سفرش به ایران شاهد تأثیر جنگ بر خانواده‌های ایرانی و مهاجرین افغان بوده است.

به گفته ایگلن، ده‌ها هزار خانه غیرنظامیان در این جنگ آسیب دیده یا ویران شده، در حالی که صدها مکتب و مرکز صحی نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌است. وی افزود که آسیب به زیربنا‌های حیاتی غیرنظامی، شرایط انسانی را بدتر کرده است.

رئیس سازمان هیئت ناروی برای مهاجرین گفت که ۳.۲ میلیون نفر در طول درگیری مجبور به فرار از خانه‌های خود شده‌اند، از جمله شهروندان ایرانی و مهاجرین افغان. او خاطرنشان کرد که دیگران قادر به ترک خانه‌های خود نبودند و در مناطقی نزدیک به حملات هوایی گیر ماندند.

ایگلن گفت هزاران نفر در جریان این درگیری کشته یا زخمی شدند، در حالی که حدود ۱۷ میلیون متعلم نتوانستند به گونه حضوری در صنف شرکت کنند

سازمان بین‌المللی «داکتران بدون مرز» هشدار داده که حمله بر شفاخانه‌ها و مراکز صحی در مناطق درگیر جنگ با وجود اقدامات برای جلوگیری از آن پس از بمباران شفاخانه کندز در سال ۲۰۱۵ رو به افزایش است.

لارا لیزر، سرمنشی سازمان بین‌المللی داکتران بدون مرز، در یک جلسه ویژه در جریان گفتگوهای امنیتی «شانگری‌لا» در سنگاپور، به واکنش جهانی در پی حمله هوایی امریکا بر شفاخانه تحت مدیریت داکتران بدون مرز در شهر کندز افغانستان در سال ۲۰۱۵ اشاره کرد؛ حمله‌ای که با محکومیت گسترده بین‌المللی روبه‌رو شد و در نهایت به تصویب قطعنامه ۲۲۸۶ شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره حفاظت از کارکنان و تأسیسات طبی در درگیری‌های مسلحانه انجامید.

لیزر گفت: «در آن زمان واکنش‌های گسترده‌ای صورت گرفت و تحقیقاتی نیز انجام شد، اما آنچه از آن زمان تاکنون شاهد بوده‌ایم، کاهش این گونه حوادث نبوده، بلکه برعکس، افزایش حملات بر شفاخانه‌ها و کلینیک‌ها بوده است.»

او افزود که تنها در سال گذشته بیش از یک‌هزار و ۳۰۰ حمله بر مراکز صحی در مناطق جنگی جهان ثبت شده است و حدود ۸۰ درصد این حملات توسط بازیگران دولتی انجام شده‌اند.

به گفته لیزر، افزایش حملات بر مراکز صحی باعث ایجاد ترس در میان کارکنان صحی و امدادگران بشردوستانه شده و ارائه کمک‌های نجات‌بخش به غیرنظامیان را دشوارتر کرده است.

او گفت: «این واقعیتی است که غیرنظامیان در میدان با آن روبه‌رو هستند و سازمان‌های بشردوستانه‌ای مانند ما نیز با همین واقعیت مواجه‌اند.»

لیزر خاطرنشان کرد که کارکنان صحی در مناطق درگیر جنگ، با وجود کمبود شدید تجهیزات و تهدیدهای مداوم امنیتی، همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند. به گفته او، بسیاری از کارکنان مراکز صحی به دلیل خطرات ناشی از خشونت‌های جاری، از رفتن به محل کار خود هراس دارند.

سرمنشی سازمان داکتران بدون مرز از دولت‌ها و رهبران نظامی خواست تا به رعایت بیشتر قوانین بین‌المللی بشردوستانه متعهد باشند و عاملان نقض این قوانین را پاسخگو سازند.