گزارش تازه کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان نشان می‌دهد شمار افرادی که در نتیجه جنگ، درگیری و آزار و اذیت مجبور به ترک خانه‌های خود شده‌اند، در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار در یک دهه گذشته کاهش یافته است؛ اما بحران پناهجویانی که سال‌ها در آوارگی به سر می‌برند همچنان در سطحی نگران‌کننده باقی مانده است.

بر اساس این گزارش که امروز پنجشنبه منتشر شد، در سال گذشته ۵.۴ میلیون نفر خانه‌های خود را ترک کردند و شمار کل مهاجرین و افرادی که در شرایط مشابه پناهندگی زندگی می‌کنند، به ۴۱.۶ میلیون نفر رسید که شامل ۶ میلیون مهاجر فلسطینی نیز می‌شود.

همزمان، حدود ۱۴.۷ میلیون مهاجر و بی‌جاشده داخلی در سال ۲۰۲۵ به خانه‌های خود بازگشتند؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۵۰ درصد افزایش را نشان می‌دهد و دومین سطح بلند بازگشت از سال ۱۹۶۵ تاکنون محسوب می‌شود.

بیشترین بازگشت‌کنندگان به شش کشور شامل جمهوری دموکراتیک کانگو، سودان، سوریه، افغانستان، اوکراین و میانمار بوده‌اند.

با این حال، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان هشدار داده است که بسیاری از بازگشت‌کنندگان به مناطقی برگشته‌اند که با کمبود خدمات اساسی، تخریب گسترده زیرساخت‌ها و ناامنی مداوم روبه‌رو هستند؛ موضوعی که نگرانی‌هایی را درباره دوام و امنیت این بازگشت‌ها ایجاد کرده است.

این گزارش می‌افزاید که حدود ۲.۹ میلیون افغان در سال ۲۰۲۵ به کشور بازگشته‌اند که از این میان، ۱.۹ میلیون نفر پناهنده بوده‌اند؛ رقمی که پنج برابر بیشتر از سال قبل است. به گفته کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، این افزایش عمدتاً ناشی از سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر ایران و پاکستان بوده و بسیاری از بازگشت‌کنندگان گفته‌اند که عملاً چاره‌ای جز ترک این کشورها نداشته‌اند.

در نتیجه این روند، جمعیت پناهندگان افغان در جهان از ۵.۸ میلیون نفر در سال ۲۰۲۴ به ۳.۷ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است.

سوریه نیز که بیش از یک دهه یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های آوارگی جهان را تجربه می‌کرد، در سال ۲۰۲۵ شاهد بازگشت حدود ۱.۳ میلیون نفر بود؛ رقمی که تقریباً سه برابر سال قبل است. این بازگشت‌ها پس از سقوط حکومت بشار الاسد در دسمبر ۲۰۲۴ صورت گرفته و شمار پناهندگان سوری در جهان را از ۶ میلیون به ۴.۹ میلیون نفر کاهش داد.

با این حال، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان تأکید کرده است که بسیاری از بازگشت‌کنندگان سوری همچنان با ناامنی، ویرانی گسترده، ضعف اقتصادی، کمبود خدمات و فرصت‌های شغلی و نیز خشونت‌های پراکنده روبه‌رو هستند.

در این گزارش همچنین آمده است که تحولات خاورمیانه از هم‌اکنون بر روند آوارگی جهانی در سال ۲۰۲۶ تأثیر گذاشته است. به گفته این نهاد، از زمان حملات مشترک امریکا و اسرائیل در پایان ماه فبروری، حدود ۳.۲ میلیون نفر در ایران به‌طور موقت آواره شده‌اند و از آغاز جنگ در دوم مارچ، نزدیک به یک میلیون نفر نیز در لبنان به دلیل حملات اسرائیل و دستورهای تخلیه، خانه‌های خود را ترک کرده‌اند.

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان اعلام کرده است که قصد دارد تا سال ۲۰۳۵ شمار مهاجرین و افرادی را که در آوارگی طولانی‌مدت و وابسته به کمک‌های بشردوستانه هستند، به نصف کاهش دهد. این هدف از طریق حمایت از ایجاد فرصت‌های شغلی و آموزشی، به‌ویژه در کشورهای کم‌درآمد و متوسط که میزبان اکثر مهاجرین هستند، دنبال خواهد شد.

بر اساس این گزارش، حدود ۷۰ درصد مهاجرین جهان پنج سال یا بیشتر را در تبعید سپری کرده‌اند و بسیاری از آنان در کشورهایی مانند لبنان، اردن، ترکیه و ایران زندگی می‌کنند.

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان تأکید کرده است که پناهندگی و حمایت از پناهجویان اقدامی نجات‌بخش است، اما جهان نمی‌تواند آینده‌ای را بپذیرد که در آن میلیون‌ها پناهنده برای سال‌ها یا حتی دهه‌ها بدون فرصت واقعی برای بازسازی زندگی خود در بلاتکلیفی باقی بمانند.

بخشی از این برنامه شامل تشویق بازگشت داوطلبانه و همچنین فراهم‌سازی دسترسی مهاجرین به آموزش و اشتغال در کشورهای میزبان است تا بتوانند از نظر مالی مستقل شده و وابستگی کمتری به کمک‌های بشردوستانه داشته باشند.