بنیاد تحقیقاتی «آبزرور» در تحلیلی درباره روابط اتحادیه اروپا و امارت اسلامی افغانستان نوشته است که تعاملات اخیر میان دو طرف نشان‌دهنده حرکت تدریجی اروپا از سیاست انزوا به سمت تعامل عملی با امارت اسلامی است.

این بنیاد در مقاله‌ای که منتشر کرده، گفته است که در ماه جون ۲۰۲۶ تحول مهمی در روابط میان اتحادیه اروپا و امارت اسلامی افغانستان رخ داد؛ زمانی که مقام‌های اروپایی میزبان یک هیأت پنج‌نفری امارت اسلامی در بروکسل شدند. این هیأت به رهبری عبدالقاهر بلخی، سخنگوی وزارت خارجه افغانستان، پس از صدور ویزه‌ی یک‌روزه از سوی بلجیم وارد این کشور شد.

بر اساس این تحلیل، این گفتگوها در ادامه نخستین دیدار میان دو طرف در اتریش در ماه جنوری برگزار شد و تمرکز اصلی آن روی موضوع مهاجرت، بازگشت اتباع افغان به افغانستان و روند اخراج پناهجویانی بود که درخواست پناهندگی‌شان رد شده یا از سوی کشورهای میزبان تهدید امنیتی تلقی می‌شوند.

بنیاد پژوهشی «بنیاد تحقیقاتی آبزرور» تأکید کرده است که کمیسیون اروپا این دیدارها را به معنای به‌رسمیت شناختن رسمی امارت اسلامی نمی‌داند، اما این نشست یک دستاورد مهم دیپلماتیک برای امارت اسلامی محسوب می‌شود؛ زیرا برای نخستین‌بار پس از بازگشت امارت اسلامی به قدرت در سال ۲۰۲۱، یک هیأت رسمی امارت اسلامی در خاک اروپا با مقام‌های اتحادیه اروپا گفتگو کرد.

در این تحلیل آمده است که برای کابل، اهمیت این سفر تنها به موضوع مهاجرت محدود نبود، بلکه هدف آن ایجاد اعتماد، حفظ حضور دیپلماتیک در اروپا و اطمینان از روند بازگشت باعزت شهروندان افغان بوده است.

بر اساس این مقاله، هیأت امارت اسلامی همچنین بر خواست خود برای اجازه فعالیت دیپلمات‌های تعیین‌شده از سوی این حکومت در سفارتخانه‌های افغانستان در اروپا تأکید کرده است؛ در حالی که بیشتر این نمایندگی‌ها، به جز آلمان، همچنان توسط دیپلمات‌های تعیین‌شده پیش از اگست ۲۰۲۱ اداره می‌شوند.

این بنیاد نوشته است که تعامل اتحادیه اروپا با امارت اسلامی در حالی افزایش یافته که کشورهای اروپایی با فشار داخلی برای تشدید سیاست‌های مهاجرتی و تسریع روند بازگرداندن پناهجویان ردشده روبه‌رو هستند.

بر اساس داده‌های اتحادیه اروپا، کشورهای عضو این اتحادیه بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴ حدود یک میلیون درخواست پناهندگی از سوی شهروندان افغان دریافت کرده‌اند که نزدیک به نیمی از آن‌ها پذیرفته شده است.

در این تحلیل آمده است که با توجه به اینکه امارت اسلامی همچنان اداره‌کننده افغانستان است، هرگونه توافق گسترده درباره بازگشت مهاجرین افغان، خدمات قونسلی و هماهنگی کمک‌های بشردوستانه، بدون همکاری با مقام‌های کابل دشوار خواهد بود.

این بنیاد همچنین نوشته است که مقام‌های اروپایی تأکید کرده‌اند این دیدارها فنی بوده و به معنای به‌رسمیت شناختن امارت اسلامی نیست؛ اما برخی منتقدان معتقدند صدور ویزه و انجام مذاکرات با امارت اسلامی می‌تواند نشانه‌ای از تعامل تدریجی و به‌رسمیت شناختن عملی این حکومت باشد.

در ادامه این تحلیل آمده است که همکاری میان اتحادیه اروپا و امارت اسلامی با چالش‌های سیاسی و بشردوستانه روبه‌رو است. این بنیاد با اشاره به بازگشت اجباری بیش از سه میلیون افغان از پاکستان و ایران در یک سال گذشته، گفته است که افزایش اخراج افغان‌ها از اروپا می‌تواند فشار بیشتری بر افغانستان وارد کند؛ کشوری که با مشکلات اقتصادی، تحریم‌های بین‌المللی و بحران بشردوستانه مواجه است.

بنیاد پژوهشی «بنیاد تحقیقاتی آبزرور» افزوده است که سازمان‌های حقوق بشری از اتحادیه اروپا خواسته‌اند در توافق‌های مهاجرتی با امارت اسلامی، اصول سیاست خارجی خود را در زمینه حقوق بشر در نظر بگیرد و از اقداماتی که ممکن است به مشروعیت‌بخشی به حکومت کنونی افغانستان تعبیر شود، خودداری کند.

این تحلیل در پایان نتیجه‌گیری کرده است که سفر هیأت امارت اسلامی به بروکسل بیشتر از آنکه یک پیشرفت بزرگ دیپلماتیک باشد، نشان‌دهنده افزایش درک اروپا از این واقعیت است که چالش‌هایی مانند مدیریت مهاجرت، امور قونسلی و هماهنگی کمک‌های بشردوستانه بدون تعامل با مقام‌های کابل قابل حل نیست.