در نخستین نشست «گفتگوی مشورتی افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی» که روز یک‌شنبه به ابتکار وزارت امور خارجه امارت اسلامی افغانستان در شهر کابل برگزار شد، امیرخان متقی، وزیر امور خارجه امارت اسلامی افغانستان، در سخنرانی مفصل خود بر گسترش همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی تأکید کرد.

این نشست با حضور نمایندگان بلندپایه کشورهای آسیای مرکزی از جمله ازبکستان، قرغیزستان، ترکمنستان، تاجکستان و قزاقستان در شهر کابل برگزار شد و هدف آن ایجاد یک میکانیزم چندجانبه برای تقویت هماهنگی‌های دیپلوماتیک، بررسی تحولات منطقه‌ای و توسعه همکاری‌های اقتصادی، تجارتی و ترانزیتی میان افغانستان و آسیای مرکزی عنوان شد.

متقی در آغاز سخنانش، بر اهمیت این نشست تأکید کرده و گفت که گفتگوی مشورتی افغانستان و آسیای مرکزی یک میکانیزم سیاسی چندجانبه برای تبادل نظریات، مشورت در مورد تحولات منطقه‌ای و جستجوی راه‌های عملی برای گسترش همکاری‌های مشترک است.

گسترش همکاری‌ها در پنج سال گذشته

وزیر امور خارجه اظهار داشت که در نزدیک به پنج سال گذشته، امارت اسلامی افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی گام‌های ملموس و مؤثری برای تقویت مناسبات دوجانبه، همکاری‌های اقتصادی، ترانزیتی و منطقه‌ای برداشته‌اند.

به گفته او، امروز روایت روابط میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی «روایت فرصت، همکاری و همگرایی منطقه‌ای» است و رویکرد عملگرایانه کشورهای آسیای مرکزی در تعامل با افغانستان، به‌ویژه در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و ترانزیتی، نمونه‌ای موفق از اعتماد و همکاری متقابل در سطح منطقه به شمار می‌رود.

اهداف اصلی نشست

متقی تصریح کرد که این نشست بر چند هدف اساسی تمرکز دارد که شامل تقویت گفتگوی سیاسی و هماهنگی دیپلوماتیک میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی، شناسایی فرصت‌های جدید همکاری در چارچوب یک رویکرد اقتصادمحور، و تبادل دیدگاه‌ها در مورد تحولات منطقه‌ای و نقش همکاری‌ها در تقویت ثبات و توسعه پایدار می‌شود.

او افزود که افغانستان امیدوار است با برگزاری این نشست و ارزیابی مشترک فرصت‌ها و چالش‌ها، یک نقشه راه جامع برای همکاری‌های آینده میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی در حوزه‌های سیاسی، تجارتی، ترانزیتی، امنیتی و تغییرات اقلیمی تدوین شود.

تحولات نظام بین‌الملل و نقش منطقه

وزیر امور خارجه همچنین به وضعیت کنونی نظام بین‌المللی اشاره کرده و گفت که جهان امروز با چالش‌ها و پرسش‌های جدی روبه‌رو است و در عین حال روایت‌ها و برداشت‌های متناقضی در سطح جهانی شکل گرفته است.

او افزود که از یک سو تحرک اقتصادی در قاره آسیا به‌ویژه منطقه اورآسیا در حال افزایش است و از سوی دیگر منطقه غرب آسیا با جنگ و پیامدهای ناگوار امنیتی، سیاسی و اقتصادی مواجه است.

به گفته متقی، افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی نیز از این روندها تأثیر می‌پذیرند و به همین دلیل نیاز است تا با هماهنگی بیشتر، چالش‌های مشترک مدیریت شده و از ظرفیت‌های موجود برای توسعه و همگرایی منطقه‌ای استفاده مؤثر صورت گیرد.

پیوندهای تاریخی و فرهنگی

متقی در ادامه سخنان خود به پیوندهای تاریخی و فرهنگی میان افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی اشاره کرد و گفت روابط میان این کشورها ریشه در مشترکات عمیق تاریخی، جغرافیایی، دینی و فرهنگی دارد.

او از شخصیت‌های بزرگ اسلامی و فرهنگی منطقه مانند امام ابوحنیفه، امام بخاری و امام ترمذی یاد کرد که در شکل‌گیری تمدن اسلامی نقش برجسته‌ای داشته‌اند. همچنان از چهره‌های علمی و فرهنگی همچون ابوریحان بیرونی، رودکی، مختوم قلی فراغی، علی‌شیر نوایی و ابونصر فارابی به عنوان بخشی از میراث مشترک منطقه یاد کرد.

سیاست خارجی افغانستان

متقی گفت سیاست خارجی امارت اسلامی افغانستان بر اساس اصل توازن و اقتصادمحوری، همراه با اخوت اسلامی، حسن همجواری، احترام متقابل و همکاری بنا شده است.

او تأکید کرد که کشورهای آسیای مرکزی در این سیاست جایگاه ویژه دارند و افغانستان در کنار توسعه روابط دوجانبه، بر همکاری‌های منطقه‌محور نیز تأکید می‌کند.

مذاکرات با پاکستان

در بخش دیگری از سخنان خود، متقی به برخی چالش‌های منطقه‌ای اشاره کرده و گفت دیدگاه امنیت‌محور برخی بازیگران منطقه‌ای مانع توسعه همکاری‌های اقتصادی و ترانزیتی شده است.

او افزود که افغانستان با رویکردی صادقانه و راه‌حل‌محور در مذاکرات با پاکستان که به ابتکار چین در شهر اورومچی جریان دارد، اشتراک کرده است.

متقی تصریح کرد که افغانستان همواره خواهان حل مسائل از طریق تفاهم و گفتگو است، اما در عین حال حق دفاع از تمامیت ارضی و مردم خود را محفوظ می‌داند.

همکاری‌های امنیتی و مرزی

وزیر امور خارجه گفت افغانستان با کشورهای آسیای مرکزی بیش از ۲۳۲۹ کیلومتر مرز مشترک آبی و خشکه دارد و همکاری در زمینه تحکیم سواحل دریای آمو و مدرن‌سازی علایم مرزی ضروری است.

او افزود تهدیداتی مانند فعالیت گروه داعش، قاچاق مواد مخدر، مهاجرت غیرقانونی و جرایم سازمان‌یافته فرامرزی از نگرانی‌های مشترک دو طرف است.

به گفته متقی، نهادهای امنیتی افغانستان اقدامات لازم را برای مقابله با این تهدیدات انجام داده‌اند و اکنون در مرزهای مشترک با کشورهای آسیای مرکزی هیچ مشکل امنیتی وجود ندارد.

وضعیت داخلی افغانستان

متقی در ادامه سخنانش گفت افغانستان پس از نزدیک به نیم قرن بی‌ثباتی اکنون به ثبات و امنیت سراسری دست یافته است و پایه‌های حکومتداری در حال تقویت است.

او افزود فساد اداری از میان برداشته شده و روند ساده‌سازی بروکراسی و دیجیتالی‌سازی خدمات دولتی در جریان است.

وی همچنین گفت بر اساس فرمان رهبر امارت اسلامی، کشت و قاچاق مواد مخدر در افغانستان ممنوع شده و اقدامات عملی نهادهای مربوطه باعث شده که کشت مواد مخدر تقریباً به صفر برسد.

رشد تجارت و پروژه‌های منطقه‌ای

متقی اعلام کرد که افغانستان با اتخاذ سیاست اقتصادمحور زمینه را برای رشد تجارت و جذب سرمایه‌گذاری خارجی فراهم کرده است.

به گفته او، بر اساس گزارش بانک جهانی، رشد اقتصادی افغانستان در سال ۲۰۲۵ به ۴.۳ درصد رسیده است.

او افزود که حجم تجارت افغانستان با کشورهای آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲.۷ میلیارد دالر رسیده و هدف این است که این رقم در سه تا چهار سال آینده به ۱۰ میلیارد دالر افزایش یابد.

متقی همچنان به پروژه‌های مهم منطقه‌ای اشاره کرد که شامل پروژه خط لوله گاز تاپی، پروژه انتقال برق کاسا-۱۰۰۰، پروژه راه لاجورد و دهلیز شش‌جانبه می‌شود.

او گفت تاکنون ۲۵ کیلومتر از کار لوله‌گذاری پروژه تاپی در مسیر هرات و مرز ترکمنستان تکمیل شده و ۱۲۰ کیلومتر دیگر برای اجرا آماده است.

پیشنهادهای افغانستان برای آینده همکاری‌ها

در پایان این نشست، متقی چند پیشنهاد مشخص برای تقویت همکاری‌های منطقه‌ای ارائه کرد، از جمله:

• برگزاری منظم گفتگوی مشورتی افغانستان و آسیای مرکزی به عنوان یک میکانیزم سیاسی چندجانبه

• برگزاری کنفرانس تحقیقاتی میان متخصصان افغانستان و آسیای مرکزی برای تدوین نقشه راه همکاری‌ها

• بررسی ایجاد یک رویکرد مشترک امنیتی برای مقابله با تهدیدات منطقه‌ای

• توسعه همکاری‌های تجارتی و ترانزیتی در چارچوب یک نقشه راه مشترک

• همکاری مشترک برای کاهش پیامدهای تغییرات اقلیمی

متقی در پایان از حضور و حمایت کشورهای آسیای مرکزی برای برگزاری این نشست قدردانی کرده و ابراز امیدواری کرد که این ابتکار بتواند زمینه‌ساز گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و تقویت ثبات، توسعه و همگرایی اقتصادی در منطقه شود.