د سعودي عربستان د ملکي هوايي چلند ادارې تائید کړې، چې د شنبې پر ورځ د ریاض د ملک خالد پر نړیوال هوايي ډګر په برید کې ۱۲ کسان وژل شوي او ۳۰۹ نور ټپیان دي.

د سعودي عربستان د ملکي هوايي چلند ادارې ویلي، په وژل شویو کې څلور سعودي وګړي، د بنګله‌دېش دوه وګړي او د امریکا، اردن، فلسطین، سوریې، سوډان او مصر یو ـ یو وګړی شامل دي. د چارواکو د وروستیو څرګندونو له مخې، په دې برید کې ۳۰۹ کسان ټپیان شوي دي.

د راپور له مخې، روغتونونه د امبولانسونو او چورلکو له لارې د لېږدول شویو ټپیانو له ګڼې ګوڼې سره مخ شوي او د ځینو ټپیانو روغتیايي وضعیت د اندېښنې وړ بلل شوی دی.

د شنبې برید، چې له تېرو څه باندې لس کلونو راپدېخوا په سعودي عربستان کې تر ټولو مرګونی برید بلل شوی؛ له کوم مخکیني خبرداري پرته ترسره شوی دی.

د سعودي عربستان د ګواښونو د خبرداري سیسټم هم د برید په اړه کوم خبرداری نه‌و ورکړی.

د روانې اوونۍ په لومړیو دوه بریدونو کې پر ملک خالد نړیوال هوايي ډګر څلور کسان وژل شوي او د سعودي عربستان یوې سوداګریزې الوتکې ته، چې د هوايي ډګر پر تمځای ولاړه وه؛ درانده زیانونه اوښتي وه.

دغه مرګوني بریدونه په داسې حال کې رامنځته شوي، چې سعودي عربستان د ایران د ملاتړو حوثیانو پر وړاندې هوايي بریدونه کوي او په یمن کې د دې ډلې پر ضد د یمني حکومت د ځمکنیو عملیاتو ملاتړ کوي.

دغو بریدونو د سعودي عربستان د دفاعي وړتیاوو کمزورۍ هم رابربڼدې کړې دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ، چې د سپینې‌ماڼۍ بهر یې له خبریالانو سره خبرې کولې؛ د دې پوښتنې په ځواب کې، چې آیا واشنګټن د حوثیانو پر ضد د سعودي عربستان له بریدونو سره یوځای کېدا ته چمتو دی ویلي«: کېدی شي مونږ به دا موضوع وڅېړو.

مونږ همدا اوس د وروستي برید په اړه خبر شوي یوو؛ نو پرېکړه به وکړو. مونږ ډېر ژر اقدام کوو.»

د امریکا بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو هم دغه بریدونه غندلي او ویلي یې دي، چې دا بریدونه « د بې‌ګناه ملکي وګړو ژوند ته ښکاره بې‌پامي» څرګندوي.

د یوه عیني شاهد د څرګندونو له مخې، هغه د شنبې پر ورځ په هوايي ډګر کې لومړی چاودنه ولیده او وروسته یې په ودانۍ کې یو شمېر ټپیان پر ځمکه پراته ولیدل.

د راپور له مخې، له لس ډېر امبولانسونه د پېښې ځای ته ورسېدل.

د رویټرز یوې ویډیو هم تائید کړې، چې د هوايي ډګر په ساحه کې امبولانسونه لیدل کېږي.

یوه ټپي مسافر رویټرز ته ویلي، چې د هوايي ډګر له بهر یې په آسمان کې د یوه شي د الوتلو ننداره وکړه او وروسته د الوتنو د وتلو دروازې ته نږدې د چت یوه برخه ونړېده.

په ریاض کې د امریکا سفارت ویلي، چې له بریدونو خبر دی او له ټولو امریکايي وګړو یې غوښتي، چې له یاد هوايي ډګر او شاوخوا سیمو ته له ورتګ څخه ډډه وکړي.

سعودي عربستان په ۲۰۱۵ز.کال کې د یوه عربي ائتلاف پر مشرۍ د یمن جګړې ته داخل شو، چې حوثیان د یمن له پلازمېنې صنعا څخه وباسي. حوثیانو یو کال مخکې صنعا نیولې او حکومتي ځواکونه یې له دې ښاره شړلي وه.

د رویټرز د راپور له مخې، د یمن جګړه خونړۍ پر ټپه ودرېده او د جګړو او لوږې له کبله سلګونه زره یمنیان ووژل شول. سعودي عربستان په ۲۰۲۲ز.کال کې له حوثیانو سره یوې هوکړې ته ورسېد، چې له مخې یې جګړه ودرول شوه.

خو دغه اوربند د روان اوړي پر مهال له منځه ولاړ. په دې لړ کې حوثیانو پر چټک پرمختګ د باب‌المندب تنګی، چې د سرې بحیرې یوه مهمه سټراټیژیکه لار ده؛ د سعودي عربستان د ملاتړو حکومتي ځواکونو له کنټروله وایسته.

د سعودي عربستان پر ملاتړ د یمن حکومت په روانه اوونۍ کې د دغې سیمې د بېرته نیولو لپاره عملیات پیل کړي؛ خو تر اوسه یې محدود پرمختګ کړی دی. په همدې حال کې حوثیانو د یمن درېیم لوی ښار تعز کلابند کړی دی.

د الوتنو د څار اوبپاڼې «فلایټ‌رادار۲۴ د معلوماتو له مخې، ریاض ته ټولې الوتنې یا نورو هوايي ډګرونو ته اړول شوي او یا لغوه شوې دي.

په یوه وخت کې یوازې یوه چورلکه د هوايي ډګر پر شاوخوا ګرځېده.

د پنجشنبې ورځې او د روانې اوونۍ د لومړیو بریدونو له کبله هم یو شمېر هوايي شرکتونو ریاض ته خپلې الوتنې ځنډولي یا لغوه کړې وې.

دا بریدونه په داسې وخت کې شوي، چې ټاکل شوې ریاض د انرژۍ او پانګونې د سترو کنفرانسونو کوربه‌توب وکړي.

د دغو کنفرانسونو تنظیموونکو د شنبې ورځې له بریدونو وړاندې ویلي وه، چې غونډه به د پلان له مخې ترسره شي.

د یادونې ده، چې د افغانستان اسلامي امارت د اوبو او انرژۍ وزارت د وزیر پر مشرۍ یو افغان پلاوی په دې کنفرانس کې د ګډون لپاره ریاض ته تلی دی.  

رویټرز خبري آژانس د سرچینو د څرګندونو له مخې راپور ورکړی، چې سوریه له حوثیانو سره د سعودي عربستان د جګړې د زیاتېدا هم‌مهاله؛ دې هېواد ته د پوځي مرستې پر وړاندې کولو غور کوي.

د امریکا یوه چارواکي او یوه سوریایي پوځي چارواکي رویټرز ته ویلي، چې په ارزول کېدونکو غوراویو کې د سعودي عربستان د حوثیانو له بریدونو څخه د ساتنې لپاره دفاعي مرستې او یا هم د سعودي عربستان پر ملاتړ د یمن له ځواکونو سره د حوثیانو پر وړاندې د عملیاتو لپاره د سوریایي ځواکونو لېږل شامل دي.

امریکایي چارواکی وایي: سعودي عربستان له سوریې غوښتي، چې د حوثیانو پر وړاندې د مبارزې لپاره ځواکونه ولېږي؛ خو د سوریې د ولسمشر د رسنیو سلاکار احمد زیدان دا ادعا رد کړې ده.

یوه سوریایي ډیپلومات ویلي، سوریه د حوثیانو د بریدونو پر وړاندې د سعودي عربستان ترڅنګ ولاړه ده؛ خو د سوریې د حکومت اصلي تمرکز پر کورنیو لومړیتوبونو، په ځانګړي ډول له کورنۍ جګړې وروسته د هېواد پر بیا رغونه دی.

دې ډیپلومات ویلي:« که سعودي عربستان د هر ډول پوځي همکاریو یا د تجربو د تبادلې غوښتنه وکړي، دا همکاری به یوازې د رسمي لارو او د دواړو وروڼو هېوادونو د اړیکو د تنظیموونکو دوه‌اړخیزو هوکړو په چوکاټ کې ترسره شي.»

سعودي عربستان له حوثیانو سره په نوې جګړه کې پر خپلې خاورې د دغې ډلې له څو اوونیو راکټي او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونو وروسته؛ له امریکا او اروپا څخه نیولې تر منځني ختیځ هېوادونو پورې له بېلابېلو هېوادونو د دفاعي او یرغلیزو ملاتړ غوښتنه کړې ده.

په جګړه کې د ځمکنیو عملیاتو مشري د یمن د حکومت د بېلابېلو ځواکونو له‌خوا کیږي او سعودي عربستان یې هوايي ملاتړ کوي. دغو ځواکونو د دوشنبې پر ورځ د عملیاتو له پیل راپدېخوا یوازې محدود پرمختګ کړی دی.

د سوریې ولسمشر احمد الشرع د سې‌شنبې پر ورځ ریاض ته سفر وکړ او د سعودي عربستان له ولیعهد محمد بن سلمان سره یې وکتل.

امریکایي چارواکي ویلي، دواړو لوریو د نورو موضوعاتو ترڅنګ سعودي عربستان ته د سوریې د احتمالي پوځي مرستې په اړه هم خبرې کړې دي.

د سوریې دولتي رسنیو د احمد الشرع د بېرته ستنېدا پر مهال د هغه د بدرګې انځورونه خپاره کړي، چې په کې د سعودي عربستان دفاع وزیر او د دغه هېواد د ولیعهد ورور خالد بن سلمان هم هغه تر الوتکې پورې بدرګه کوي. خالد بن سلمان د یمن د قضیې مسوولیت هم پر غاړه لري.

د یمن دولتي ځواکونو د دوشنبې پر ورځ د سعودي عربستان پر ملاتړ د باب‌المندب سټراټیژیک تنګي شاوخوا ساحلي سیمې د حوثیانو له ولکې وایستلې او تر المخا ښار پورې ورسېدل.

د رویټرز د راپور له مخې؛ د یمن حکومت ویلي، دولتي ځواکونو د سعودي عربستان د هوايي بریدونو پر ملاتړ د المخا ښار تر څنډو ځان رسولی او حوثي جنګیالي غرنیو سیمو ته شاتګ کړی دی.

د یمن دفاع وزارت هم د دغه ښار له سقوط خبر ورکړی دی.

که دا تائید شي ښايي د سرې بحیرې پر مهمې لارې د حوثیانو ولکه راکمه کړي؛ هغه لار، چې د هرمز تنګي له تړل کېدا سره یوځای یې د انرژۍ بازارونه هم اغېزمن کړي دي، خو حوثیان اوس هم په نورو سیمو کې له خپلو مورچلو څخه پر بېړیو د بې‌پیلوټه الوتکو د برید امکان لري.

حوثیانو ادعا کړې، چې په سعودي عربستان کې یې پر څو هدفونو بریدونه کړي؛ په ریاض کې د ملک خالد هوايي ډګر، په رابغ کې د ارامکو چاڼ‌خونه، د ابها هوايي ډګر او د خمیس مشیط پوځي اډه هم تر بریدونو لاندې راغلي دي.

د سعودي عربستان پر مشرۍ ائتلاف هم په حدیده ولایت کې د سمندري عملیاتو له ترسره کولو خبر ورکړی دی.

دولتي ځواکونو له دې مخکې باب‌المندب تنګي ته څېرمه د ذباب ولسوالۍ مهمې سیمې، چې یوهوايي ډګر هم په کې دی؛ نیولی و.

دغه راز حوثیانو د تعز ښار په شاوخوا کې د پرمختګ ادعا کړې ده.

د یمن د حکومت پوځي سرچینې وايي، دغې ډلې د یوې غرنۍ لارې یو شمېر برخې نیولي او د تعز–عدن لاره یې تړلې ده؛ خو یوه دولتي چارواکي دا ادعا رد کړې ده.

د جګړو زیاتېدا په یمن کې بشري کړکېچ نور هم سخت کړی دی.

د کډوالۍ نړیوالې ټولنې ویلي، چې د جګړې له بیا پیل راپدېخوا شاوخوا ۱۸۴ زره کسان بې‌ځایه شوي دي.

سعودي عربستان، ترکیې او پاکستان د دوشنبې پر ورځ په ریاض کې یوې بېړنۍ هوکړې ته رسېدلي، چې د «مکې دفاعي تړون» له مخې به په سعودي عربستان کې ځواکونه او پوځي تجهیزات ځای پر ځای کوي. دمکې تړون، چې په اګست کې لاسلیک شوی؛ د هر یوه هېواد پر وړاندې وسله‌وال برید د ټولو درې هېوادونو پر وړاندې برید ګڼي.