د پاکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې مشر جنید الطاف خبرداری ورکړی، چې له افغانستان سره د لارو او دروازو اوږدمهاله تړل کېدا سوداګرو ته ستر مالي زیانونه اړولي او دوه‌اړخیزه او ټرانزیټي سوداګري یې پوره ګډوډه کړې ده.

جنید الطاف د پاکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې د اجرائي کمیټې په غونډه کې ویلي؛ دا مهال له پاکستان – افغانستان سره د سوداګرۍ او ټرانزیټ پورې تړلي له ۱۲ زره څخه زیات کانټینرونه د کراچۍ په بندر کې بند پاتې دي او سوداګر اړ دي، چې ډېر لوړ لګښتونه پرې کړي.

په دې غونډه کې سوداګرو ویلي، چې د دروازو او لارو تړل کېدا د فاسدېدونکو توکو صادرات زیانمن کړي، بې‌کاري یې زیاته کړې او د ډیورنډ کرښې ته نږدې هغو ټولنو ته یې جدي ټولنیزې ـ اقتصادي ستونزې پیدا کړي، چې ژوند یې تر ډېره پر سوداګرۍ ولاړ دی.

د دوی د څرګندونو له مخې؛ هره ورځ د کانټینرونو د بند پاتې کېدا له کبله میلیونونه ډالر له منځه ځي. په داسې حال کې، چې د کانټینرونو په بانکي ضمانتونو او امنیتي سپماوو کې میلیارډونه پاکستانۍ روپۍ کنګل پاتې دي.

د غونډې ګډونوالو ټینګار کړی؛ دا ستونزه باید د خبرو اترو له لارې حل شي او د دواړو غاړو له چارواکو یې وغوښتل، چې دوه‌اړخیزه او ټرانزیټي سوداګري بېرته پیل کړي، چې د نورو دېرو اقتصادي زیانونو مخه ونیول شي.

د یادونې ده، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګري شاوخوا درې میاشتې مخکې د دواړو لوریو ترمنځ د خونړیو نښتو له کبله درېدلې ده.

قزاقستان چارواکو ویلي؛ هېواد یې افغانستان، ازبکستان او قرغیزستان ته د خپلو غنمو صادرات زیات کړي دي.

د قزاقستان د اوسپنې‌پټلۍ  شرکت (Kazakhstan Temir Zholy – KTZ) د معلوماتو پر بنسټ، چې د دغه هېواد د کرنې وزارت له‌خوا خپاره شوي؛ قزاقستان د ۲۰۲۵ ز.کال د سپټمبر له میاشتې څخه د ډسمبر تر نولسمې پورې په ټولیزه توګه ۳.۹ میلیون ټُنه غم بهرنیو هېوادونو ته صادر کړي دي. دا شمېر د تېر کال د ورته وخت د ۳.۴ میلیون ټُنو پر پرتله د پام وړ زیاتوالی ښيي.

تر ټولو ډېر زیاتوالی په مهمو صادراتي لارو کې ثبت شوی دی.

ازبکستان ته د غنمو صادرات ۳۵ سلنه زیات شوي او له ۱.۳۱۵ میلیون ټُنو څخه ۱.۷۷۴ میلیون ټُنو ته رسېدلي دي.

همدارنګه، قرغیزستان ته صادرات دوه برابره شوي او له ۵۹ زره ټُنو څخه ۱۲۲ زره ټُنو ته لوړ شوي دي.

افغانستان ته هم د غنمو صادرات ۳۶.۸ سلنه زیات شوي او له ۱۹۰ زره ټُنو څخه ۲۶۰ زره ټُنو ته رسېدلي دي.

د قزاقستان کرنې وزارت وایي، د تازه راټولو شویو حاصلاتو د صادراتو زیاتوالی د دې هېواد په دودیزو بازارونو کې د لوړې تقاضا پایله ده؛ هغه تقاضا، چې د غنمو د صادراتو له پرله‌پسې ودې څخه ملاتړ کوي.

دغه راز د قزاقستان د کرنې وزیر آیداربیک ساپاروف د ډسمبر پر څلیریشتمه په یوه خبري ناسته کې ویلي، چې د دې هېواد د غنمو د صادراتو ټولیز ظرفیت شاوخوا ۱۳ میلیون ټُنه اټکل شوی او دا مهال د قزاقستان غنم د نړۍ ۴۵ هېوادونو ته صادریږي.

د ساپاروف د څرګندونو له مخې؛ د غنمو فعاله صادرات د قزاقستان د کورني بازار د ثبات لپاره مهم رول لري، ځکه دا هېواد د خپلې کورنۍ اړتیا پر پرتله دوه تر درې برابره زیات غنم تولیدوي او د اضافي محصول صادرول کولی شي په کورني بازار کې پر بیو فشار راکم کړي.

رسمي څرګندونې ښيي، چې د ۲۰۲۵ کال د جنورۍ له میاشتې څخه تر اوکټوبر پورې د قزاقستان د ټولیزې سوداګرۍ کچه ۱۱۶.۳ میلیارډ ډالرو ته رسېدلې، چې د تېر کال د ورته مودې پر پرتله ۰.۷ سلنه کموالی ښيي. د دې هېواد صادرات ۶۴.۶ میلیارډ ډالرو ته راکم شوي؛ خو واردات بیا له ۴.۷ سلنه زیاتوالي سره ۵۱.۷ میلیارډ ډالرو ته رسېدلي دي.

پاکستانۍ ورځپاڼې «دی اکسپرس ټریبیون» راپور ورکړی، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د مهمو لارو اوږدمهاله تړل کېدا، چې په کې غلام‌خان، سپین‌بولډک، خرلاچي او تورخم شامل دي؛ د دواړو هېوادونو سوداګرو ته درانده مالي زیانونه اړولي دي.

د راپور له مخې، له ۱۰ زره څخه زیات پاکستاني او افغان سوداګر له خپلو ټرانزیټي مالونو سره یو ځای د کراچۍ په بندر کې بند پاتې دي، چې له کبله یې دوی ته د میلیارډونو پاکستانیو روپیو زیان اوښتی دی.

د پاکستان د سوداګرۍ او صنعت خونې (SCCI) رییس جنید الطاف ویلي، چې د افغانستان او د مرکزي آسیا جمهوریتونو له ۱۱ زره څخه تر ۱۲ زره پورې ټرانزیټي کانټینرونه د لارو د تړل کېدا له کبله د کراچۍ په بندر کې درېدلي دي. همدارنګه زرګونه صادراتي او وارداتي لارۍ په دغو لارو کې ولاړې دي، چې خرابېدونکي توکي په کې د خوسا کېدا په حال کې دي او د سوداګرو مالي زیانونه یې نور هم زیات کړي دي.

الطاف خبرداری ورکړی، چې «د کانټینرونو د ځای پر ځای کولو له کبله سوداګر هره ورځ د پارکینګ او ځنډ درندې جریمې ورکوي او د لارو تړل کېدا د ټرانزیټ، بندري خدماتو، ټرانسپورټ او لوژسټیک بهیر پرټپه درولی دی.»

نوموړي زیاته کړې، چې دې وضعیت نه یوازې ملي صادرات سخت اغېزمن کړي، بلکې بېکاري یې زیاته کړې او پر سوداګرو یې سخت مالي فشار راوستی دی.