د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی، چې د واشنګټن او تهران ترمنځ هوکړه ټاکل شوې نن(یکشنبه د غبرګولي څلیریشتمه / د جون څوارلسمه) لاسلیک شي او له هغې وروسته به هرمز تنګی د ټولو هېوادونو او سوداګریزو بېړیو پر مخ پرانیستل شي.

ټرمپ په «ټروث‌پاڼه» کې لیکلي: «ټاکل شوې، چې دا هوکړه نن لاسلیک شي او د هغې له لاسلیک سره سم به هرمز تنګی د ټولو پر مخ پرانیستل شي.»

د امریکا ولسمشر د دې هوکړې د محتوا په اړه نور جزئیات نه‌دي ورکړي؛ خو د هغه څرګندونې د دواړو هېوادونو ترمنځ په خبرو اترو کې د پرمختګ نښه ګڼل کېږي؛ هغه خبرې اترې، چې په وروستیو میاشتو کې د سیمې د سیاسي او امنیتي بدلونونو اصلي محور پاتې شوې دي.

هرمز تنګی د نړۍ له انرژۍ د لېږدیزو له مهمو لارو څخه شمېرل کېږي او د نړۍ د نفتو او ګازو د صادراتو د پام وړ برخه له همدې لارې تېرېږي. د دې سمندري لارې د امنیت او بشپړې پرانیستې په اړه هر ډول هوکړه کولی شي د نړۍ د انرژۍ پر بازارونو او نړیوالې سوداګرۍ د پام وړ اغېز ولري.

د ټرمپ دغه تازه څرګندونې داسې مهال راپورته کېږي، چې نړیواله ټولنه د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو اترو بهیر له نږدې څاري. تمه ده، چې د هوکړې د جزئیاتو له روښانه کېدا سره به د دواړو هېوادونو د اړیکو او د سیمې د امنیتي وضعیت راتلونکی انځور هم لا روښانه شي.

په داسې حال کې، چې د ایران او امریکا ترمنځ د هوکړې د وروستي‌کېدا په اړه اټکلونه زیات شوي دي؛ خو د ایران بهرنیو چارو وزارت ویلي؛ په راتلونکو یوې یا دوه ورځو کې ژنیو یا اسلام‌آباد ته د دغه هېواد د مذاکره کوونکي پلاوي د سفر او د هوکړې د لاسلیک لپاره هیڅ پلان نه‌لري.

د ایران بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي ویلي، که څه هم په نږدې راتلونکي کې د هوکړې د لاسلیک لپاره د ایراني پلاوي سفر په اجنډا کې نه‌دی؛ خو په راتلونکو ورځو کې د تفاهم‌لیک د لاسلیک احتمال ډېر لوړ دی.

بقايي د ایران رسمي خبري آژانس (ایرنا) ته ویلي: «باید د هوکړې د لاسلیک دقیق وخت ته پر تمه اوسو.»

دغه راز د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف هم ویلي، چې د سولې هوکړه «لاسلیک ته چمتو ده» او ښايي «ډېر ژر وروستۍ شي.»

د پاکستان د لومړي وزیر د دفتر د خبرپاڼې له مخې، شهباز شریف دغه څرګندونې د قطر له لومړي وزیر او د بهرنیو چارو له وزیر شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثاني سره په ټیلیفوني خبرو کې کړې دي.

د جرمونو نړیوالې محکمې څرګنده کړی، چې د دې محکمې د لوی څارنوال کریم خان دنده لنډمهاله ځنډول شوې او د هغه د راتلونکي برخلیک په اړه به د غړو هېوادونو د رایو له مخې پرېکړه وشي. دا کار پر نوموړي د جنسي ځورونې د تورونو له څېړنې وروسته رامنځته شوی دی.

د یوې ډیپلوماټیکې سرچینې د څرګندونو له مخې، د محکمې د واکمن بنسټ اجرائیوي پلاوي له یوې وکیلې سره د هغې له رضایت پرته د جنسي اړیکې د لرلو د تور په اړه له ۱۸ میاشتنۍ څېړنې وروسته دې پایلې ته رسېدلی، چې کریم خان «ډېر ناسم چلند» کړی دی. دغه پلاوي د هغه د ګوښه کېدا وړاندیز هم کړی دی.

ټاکل شوې، چې د دغې ارزونې پایلې د محکمې ۱۲۵ غړو هېوادونو ته ولېږل شي او په یوه ځانګړې غونډه کې د هغه د کاري راتلونکي په اړه رای ‌اچونه وشي.

په رسمي خبرپاڼه کې راغلي، چې د انضباطي بهیر په اړه وروستۍ پرېکړه شوې او موضوع د غړو هېوادونو ټولنې ته سپارل شوې؛ خو جزئیات یې خپاره شوي نه‌دي. دغه راز ټینګار شوی، چې د دې پرېکړې اړوند اسناد به پټ پاتې شي.

د کریم خان وکیلانو دغه پرېکړه رد کړې او څرګندوي، چې نوموړی هر ډول سرغړونه نه مني. د دوی پر وینا، دا پرېکړه «ناقانونه، ناعادلانه او له کافي شواهدو پرته» رامنځته شوې ده.

دا قضیه په داسې حال کې د جرمونو نړیواله محکمه له کړکېچ سره مخامخوي، چې دغه بنسټ له بلې خوا د امریکا له فشارونو او بندیزونو سره هم مخ دی؛ په ځانګړي ډول وروسته له هغې چې د جنګي جرمونو په تور یې د اسرائیلي چارواکو د نیولو حکمونه صادر کړل.

کریم خان د تېر کال له مې راپدېخوا د څېړنو د پایلو تر روښانه کېدا پورې په خپله خوښه خپل کار درولی او د جرمونو نړیوالې محکمې لومړنی لوی څارنوال دی، چې د دې ادارې د څارونکي بنسټ له‌خوا یې دنده ځنډول کېږي.

د دوشنبې پر ورځ د فلیپین په سوېل کې مېنداناو ټاپو ته نږدې د رښتر پر کچه د یوې ۷.۸ درجې زورورې زلزلې له کبله د لږ تر لږه ۱۵ کسانو د مړینې وېره څرګنده شوې، چې په څو هېوادونو کې یې د سونامي خبرداری هم رامنځته کړی دی.

زلزله نن سهار وختي هغه مهال رامنځته شوه، چې له رخصتیو وروسته په فلیپین کې ښوونځي بېرته پرانیستل شوي وه. د زلزلې ټکانونه د فلیپین په څو ولایتونو او آن د انډونیزیا د سولاوېسي ټاپو په ماناډو ښار کې، چې شاوخوا ۴۲۰ کیلومټره لرې پروت دی؛ هم احساس شوي دي.

د دې پېښې له کبله د فلیپین په سوېل، د انډونیزیا په شمال او د مالیزیا د صباح ایالت لپاره د سونامي خبرداري ورکړ شوي دي. د زلزلې مرکز د مینډاناو د سارانګاني ولایت له ساحله شاوخوا ۲۰ کیلومټره لرې ښودل شوی دی.

د فلیپین چارواکي د اوښتو زیانونو ارزونه کوي او د دغه هېواد د ملکي دفاع اداره د هغو لومړنیو راپورونو پر څېړنه اخته دي، چې له مخې یې ۱۵ کسان مړه او ۱۲۹ نور ټپیان شوي دي.

د فلیپین ولسمشر فرډینانډ مارکوس جونیر د بېړني غبرګون امر کړی او ویلي یې دي، چې حکومت د ژغورنې او مرستو د چارو او د خوندي کېدو د مرکزونو د جوړولو لپاره چمتووالی نیولی دی.

دا پېښه داسې مهال رامنځته کېږي، چې فلیپین اته میاشتې مخکې هم د تېرو ۱۲ کلونو تر ټولو خونړۍ زلزله تجربه کړې وه.

فلیپین او انډونیزیا د «آرام سمندر د اور په کړۍ» کې پراته دي؛ دا د زلزلو سیمه ده، چې هر کال په کې سلګونه زلزلې ثبتېږي.

د فلیپین د زلزله‌پېژندنې ادارې د څرګندونو له مخې، په دې سیمه کې د رښتر پر کچه ۶.۷ درجې زور لرونکې وروستي ټکانونه هم احساس شوې دي.

راپورونه ښيي، چې یو شمېر ودانیو ته زیان اوښتی، روغتونونه تخلیه شوي او ځینې پوهنتونونه هم زیانمن شوي دي. د مرستو لپاره پوځیان اغېزمنو سیمو ته استول شوي او مالیزیا هم د مرستې لپاره خپل چمتووالی اعلان کړی دی.

په انډونیزیا کې هم ځینې اوسېدونکي لوړو او خوندي سیمو ته لېږدول شوي او په ځینو سیمو کې د سونامي وړې څپې ثبت شوې دي.