د نیپال او چین چارواکو ويلي، د همالیا په اړوند سیمه کې د سختو سېلابونو له راوتلو وروسته نږدې ۱۵۰۰ کسان، چې شاوخوا ۸۰۰ یې بهرني وګړي دي؛ نادرکه شوي دي.

دغه سېلابونه د چارشنبې پر ورځ له هغې وروسته را ووتل، چې د خټو او ډبرو یوه ستره کچه د اوبو یوې زېرمې ته ور ولوېده او د اوبو زورور جریان شاوخوا استوګنیزې سیمې او درې ونیولې.

په نیپال کې مرستندویه ځواکونه د چورلکو په وسیله د نادرکه کسانو پر لټون اخته دي او زیانمنو سیمو ته بېړنۍ مرستې رسوي.

د پولیسو چارواکو ويلي، تر اوسه له ۱۶۵ ډېر کسان مړه شوي او ښايي د قربانیانو شمېر نور هم لوړ شي.

د نیپالي چارواکو د معلوماتو له مخې، په دغه هېواد کې له نادرکه شویو ۸۲۶ کسانو څخه نږدې ۶۰۰ بهرني وګړي دي. دغه کسان د ۲۰ هېوادونو اتباع دي، چې ۱۷۷ یې د هند، ۶۳ د امریکا، ۳۴ د اسټرالیا، ۳۳ د بریټانیا او ۲۵ د کاناډا وګړي دي.

د چین په تبت کې هم ۵۵۸ کسان نادرکه شوي، چې ۲۶۰ یې بهرني وګړي دي.

خپرو شویو ویډیوګانو ښودلې، چې د چین او نیپال پولې ته څېرمه د خټو، ډبرو او اوبو ستر سېلاب راوتلی او خلک، کورونه، موټرونه او سړکونه یې له ځان سره وړي دي.

یو ۶۸ کلن ژغورل شوي کس ویلي، چې هڅه یې کوله خپله مېرمن له کوره وباسي؛ خو د خټو زورور جریان هغه له ځان سره یووړه. نوموړی وروسته د چورلکې پر وسیله وژغورل شو؛ خو اوس هم د خپلې مېرمنې له برخلیک څخه خبر نه‌دی.

د زیانمنو کسانو د ژغورلو هڅې

د نیپال پوځ وايي، له ۵۰۰۰ ډېر سرتېري او پولیس د ژغورنې او د مړو د لټون لپاره بسیج شوي دي.

چورلکې زیانمنو سیمو ته خوراکي توکي، خېمې او نورې اړینې مرستې لېږدوي. هند هم د زیانمنو کسانو د مرستې لپاره بېړنۍ مرستې استولې دي.

د نیپال چارواکو په لومړیو کې اټکل کړی و، چې ښايي زلزله د یوه یخچال د یوې برخې د راپرځېدو او د سېلاب د راوتلو لامل شوې وي؛ خو د امریکا د ځمکپوهنې ادارې ویلي هغه څه، چې په لومړي سر کې د زلزلې په توګه راپور شوي وه، په حقیقت کې د ډبرو او یخ د راپرځېدا له کبله رامنځته شوی لړزېدنه وه.

چینايي چارواکو هم د ګېرونګ په سیمه کې د یوه جهیل د ماتېدو د خطر په اړه خبرداری ورکړی، چې دا موضوع ښايي د ژغورنې چارې ستونزمنې کړي.

ډېر نادرکه شوي کسان د کایلاش غره او ماناسروور جهیل د زیارت لپاره تبت ته تللي وه؛ هغه ځایونه، چې د هندوانو او بودایانو لپاره سپېڅلي دي.

امریکا اعلان کړی، چې د دې پېښې د زیانونو د کابو کولو لپاره یې ۵۰۰ زره ډالره مرسته ځانګړې کړې او یو مرستندویه سلاکار هم سیمې ته لېږي.

ملګرو ملتونو هم ویلي، چې په نیپال کې زیانمنو ټولنو ته د مرستې رسولو لپاره به مرستندویه کارکوونکي او تجهیزات ولېږي.

عیني شاهدان وايي، په ځینو سیمو کې کورونه او د سیند غاړې کلي په بشپړه توګه له منځه تللي او پراخې سیمې د خټو او ډبرو تر پوښښ لاندې راغلې دي.

د امریکا یوې پوځي محکمې قاضي د چارشنبې پر ورځ امر کړی، چې د ۲۰۰۱ز.کال د سپټمبر د یوولسمې بریدونو د طرحې پر تور خالد شیخ محمد او درې نور تورن کسان به د ۲۰۲۸ز.کال د جون په یوه پوځي محکمه کې محاکمه شي.

دا پرېکړه په ګوانتانامو زندان کې د دغو څلورو بندیانو د دوسیو په اړه له نږدې دوه لسیزو ځنډ او حقوقي اختلاف وروسته شوې ده.

تېره میاشت د امریکا یوې استیناف محکمې له هغې هوکړې سره مخالفت وکړ، چې له مخې یې خالد شیخ محمد او دوه نورو تورنو کسانو کولی شول پخپلو جرمونو اعتراف وکړي او له اعدام څخه وژغورل شي.

دغه هوکړه تېر کال د ګوانټانامو د پوځي محکمې د مسوول له‌خوا منل شوې وه؛ خو د امریکا د هغه وخت دفاع وزیر لویډ آسټن په اګست کې لغوه کړه. یو شمېر جمهوري غوښتونکو قانون‌جوړوونکو هم له دې هوکړې سره مخالفت کړی و.

د نوي حکم له مخې، د خالد شیخ محمد او درې نورو تورنو کسانو( ولید بن عطاش، مصطفی الحوساوي او علي عبدالعزیز علي) محاکمه به د ۲۰۲۸ز.کال د جون پر پېنځمه پیل شي.

په لومړي پړاو کې به د پوځي پلاوي غړي، چې د منصفه پلاوي په توګه دنده ترسره کوي وټاکل شي. له هغې وروسته به څارنوالۍ خپل شواهد وړاندې کړي او تورنو کسانو ته به هم د خپلې دفاع فرصت ورکړ شي.

پوځي قاضي د څارنوالانو هغه وړاندیز هم رد کړی، چې غوښتل یې محاکمه د ۲۰۲۷ز.کال په جنورۍ کې پیل شي. هغه ویلي، چې له محاکمې مخکې د حقوقي موضوعاتو د څېړلو لپاره به کافي وخت نه‌وي.

خالد شیخ محمد د ګوانټانامو له نوموتو بندیانو څخه دی. هغه تورن دی، چې په امریکا کې یې د سپټمبر د یوولسمې بریدونو طرحه جوړه کړې وه؛ هغه بریدونه، چې په ۲۰۰۱ز.کال کې یې نږدې ۳۰۰۰ کسان ووژل.

د کډوالۍ د سختو کړنو په اړه د امریکا حکومت په ټوله نړۍ کې د ویزې مرکه لنډمهالې درولې ده.

د امریکا بهرنیو چارو وزارت ویاند د سې‌شنبې پر ورځ ویلي، دې وزارت په ټولو امریکايي سفارتونو او قونسلګریو کې د روزنې نوی پروګرام پیل کړی دی، چې د پلي کېدا لپاره به یې د ویزې د خدمتونو مهال‌وېش بدل شي.

ټرمپ د خپلې دوه‌یمې ولسمشرۍ پر مهال د کډوالۍ په اړه سخته تګلاره غوره کړې؛ دا پروګرام د کډوالو جبري ایستل، د ویزو او شینو کارتونو لغوه کول او د بېلابېلو دلایلو له مخې د ځینو کډوالو د غوښتنلیکونو ردول رانغاړي.

د امریکا بهرنیو چارو وزارت ویلي؛ له دې روزنې موخه د قونسلګرۍ له کارکوونکو سره مرسته ده، چې د ویزې غوښتنلیکونه پوره وڅېړي او هغه غوښتونکي وپېژني، چې ښايي په راتلونکي کې د امریکا پر دولتي مرستو متکي شي.

فایننشل ټایمز مخکې راپور ورکړی؛ د کډوالۍ د ویزو ځینو هغو غوښتونکو، چې په امریکايي سفارتونو او قونسلګریو کې یې د مرکې وخت اخیستی و؛ برېښنالیکونه ترلاسه کړي او د خپلو مرکو د وخت له بدلون څخه خبر شوي دي.

د دې ورځپاڼې د څرګندونو له مخې، د مرکو نوې نېټې به وروسته اعلان شي.

دا پرېکړه په داسې حال کې کیږي، چې د ټرمپ د حکومت د کډوالۍ تګلارې له حقوقي مخالفتونو سره هم مخ دي.

یوه امریکايي قاضي د جمعې پر ورځ د ۷۵ هېوادونو د غوښتونکو لپاره د کډوالۍ ویزو د صادرولو ځنډول لغوه کړل او څرګندوي، چې دا اقدام د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو له قانوني واک څخه اوښتی دی.

د بشري حقونو ډلو هم د ټرمپ د حکومت د کډوالۍ تګلارې تبعیضي بللې او ویلي یې دي، چې دا اقدامات د بیان پر آزادۍ او د کډوالو پر قانوني حقونو اغېز کولی شي.

ټرمپ د ۲۰۲۴ز.کال د ټاکنیز کمپاین پر مهال ژمنه کړې وه، چې له ناقانونه کډوالۍ سره به مبارزه کوي؛ خو حکومت یې د دې ترڅنګ د قانوني کډوالۍ ځینې بهیرونه هم سخت کړي دي.