د افغانستان د سولې په چارو کې د امریکا پخواني استازي زلمي خلیلزاد د عمران خان د زنداني کېدو د درېیمې کلیزې پر مناسبت په یوه پیغام کې ویلي؛ اصلي پوښتنه دا ده، چې آیا د نوموړي زنداني کېدا پاکستان ته ګټه رسولې او که نه؟

خلیلزاد د چارشنبې پر ورځ په ایکس‌پاڼه کې لیکلي، پاکستان د بهرني سیاست په ځینو برخو کې بریاوې لرلې دي؛ خو پوښتنه یې کړې:« آیا خلک او خپله پاکستان نن د درې کاله مخکې پر پرتله ښه وضعیت لري؟»

د نوموړي د څرګندونو له مخې، د دې پوښتنې ځواب«پر څرګنده منفي» دی.

هغه زیاته کړې، د پاکستان اقتصاد په ټینګ وضعیت کې نه‌دی او حکومت یې د بېړنۍ مالي مرستې په لټه کې دی.

خلیلزاد ویلي، بلوچستان د بشپړ بغاوت پړاو ته داخل شوی، د پاکستان تر ادارې لاندې کشمیر له تاوتریخوالي سره مخ دی او خیبر پښتونخوا هم ورته وضعیت لري.

خلیلزاد زیاته کړې، د بهرني سیاست په برخه کې هم ناکامۍ لیدل کېږي او د پاکستان اړیکې له افغانستان او هند سره خرابې شوې دي.

هغه ټینګار کړی، چې د پاکستان عمومي وضعیت«بحراني» دی او دغه هېواد «بیا سمون» ته اړتیا لري؛ هغه څه، چې پر خبره یې کورنۍ پخلاینه او کورنی جوړجاړی هم رانغاړي.

د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت د سټراټیژیکو مطالعاتو د مرکز رییس عبدالحي قانت ویلي؛ د امریکا، چین او روسیې په څېر ستر ځواکونه د جګړې، سولې او نورو نړیوالو چارو بهیر ټاکي او کوچني هېوادونه اړ دي، چې خپله بهرنۍ تګلاره د دغو هېوادونو له پرېکړو او سټراټیژیو سره برابره کړي.

قانت د سې‌شنبې پر ورځ په ایکس‌پاڼه کې هېوادونه پر درې ډلو وېشلي دي: ستر ځواکونه، منځني ځواکونه او کوچني هېوادونه.

د عبدالحي قانت د څرګندونو له مخې: منځني ځواکونه لکه ترکیه، هند، ایران، جرمني، فرانسه، بریټانیا، انډونیزیا او برازیل که څه هم د سترو ځواکمنو هېوادونو له سیاستونو اغېزمنیږي؛ خو په خپلو سیمو کې د سیاسي بدلونونو په رامنځته کولو کې د پام وړ ونډه لري.

نوموړي ویلي، کوچني هېوادونه په ټوله کې درې ډوله بهرنۍ تګلارې غوره کوي: د سیالو سترو ځواکمنو هېوادونو ترمنځ د توازن ساتل، له یوه ستر ځواک سره همغږي«هجینګ » یا هم داسې تګلاره، چې له څو سترو یا سیمه‌ییزو ځواکمنو هېوادونو سره اړیکې وساتي؛ خو د کوم یوه بشپړ ملاتړ ونه‌کړي.

قانت د امریکا او ایران وروستۍ شخړې ته په نغوته کې ویلي، عمان یوه داسې بریالۍ بېلګې ده، چې د همدې درېیمې تګلارې له غوره کولو سره یې له امریکا، لویدیځو هېوادونو او ایران سره اړیکې ساتلي او هم یې خپل امنیت خوندي کړی او هم د کړکېچ پر مهال د منځګړيتوب رغنده رول لوبوي.

هغه په پای کې ویلي؛ کوچني هېوادونه په نړیوال نظام کې لږ غوراوي لري او بریالیتوب هغه مهال ترلاسه کولی شي، چې روښانه تګلارې(سټراټیژي) کافي سرچینې، پیاوړي بنسټونه او سنجول شوی مشرتابه ولري.

د هند حکومت د پاکستان د پوځ د ویاند وروستۍ څرګندونې، چې د افغانستان او هند د اړیکو په اړه یې کړې وې؛ غندلې دي او ښيي، چې اسلام‌آباد د کابل او نوي ډیلي د اړیکو له پراختیا څخه د ناامنۍ او اندېښنې احساس کوي.

د پاکستان د پوځ ویاند احمد شریف چوهدري له څه وخت راپدېخوا د افغانستان او هند اړیکو ته په نغوته کې ویلي، چې مسلمانان باید له«کافرانو» سره دوستي ونه‌کړي. هغه همداراز د افغانستان او هند ترمنځ تاریخي او فرهنګي اړیکې هم تر پوښتنې لاندې راوستې وې.

نوموړي یو ځل بیا د پاکستان پخوانۍ ادعاوې تکرار کړې او دا ادعا یې وکړه، چې نوی ډیلی د پاکستان دننه د وسله‌والو ډلو ملاتړ کوي.

د دغو څرګندونو په غبرګون کې د هند بهرنیو چارو وزارت ویاند رندیر جیسوال د سې‌شنبې ورځې په خبري غونډه کې ویلي؛ د پاکستان دا څرګندونې ښيي، چې دغه هېواد د افغانستان او هند د مخ پر پراخېدا او مثبتو اړیکو له بهیر څخه د ناامنۍ او اندېښنې احساس کوي.