امریکا او ایران په نیویارک کې له څو میاشتو نښتو او جګړې د پای ته رسولو لپاره پر لومړي ځل د ملګرو ملتونو د یواتیاومې عمومي غونډې په څنډه کې پر لوړه کچه خبرې وکړې.

دا خبرې د قطر په منځګړیتوب ترسره شوي، چې په کې د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي او د امریکا ځانګړي استازي سټیو ویټکوف ګډون کړی و. جیرډ کوشنر هم د امریکايي پلاوي پر استازیتوب په دې خبرو کې ګډون کړی دی.

تر اوسه په خبرو کې له کومې ځانګړې پایلې خبر نه‌دی ورکړ شوی؛ خو ویټکوف له ناستې وروسته ویلي، خبرې« رغنده او هیله‌بښونکې» وې او منځګړي به خپلې هڅې روانې وساتي.

ایراني چارواکو ویلي، عراقچي په دې خبرو کې د تهران شرطونه وړاندې کړي، چې ایران یې« د امریکا تېري کوونکي اقدامات» بولي. یعنې د ایران پر بېړۍ چلونې او شتمنیو د اغېز کوونکو اقداماتو لغوه کول.

دا خبرې یوازې څو ساعته وروسته له هغې وشوې، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ترمپ په ملګرو ملتونو کې د وینا پر مهال خبرداری ورکړي؛ که هوکړې ته ونه‌رسېږي واشنګټن کولی شي ایران« له منځه یوسي».

ترمپ دا درې‌ساعته خبرې‌« ډېرې رغنده» وبللې؛ خو ویټکوف څرګنده کړې، چې د امریکا او ایران استازو په مستقیم او مخامخ ډول خبرې نه‌دي کړي، بلکې منځګړو د دواړو پلاوو ترمنځ تګ راتګ کړی او پیغامونه یې لېږدولي دي.

د واشنګټن او تهران ترمنځ تازه اړیکې له هغو څو میاشتو نښتو وروسته رامنځته شوې، چې ایران، اسرائیل او امریکا په کې ښکېل ول؛ دغو نښتو د هرمزتنګي پر بېړۍ چلونې هم اغېز کړی دی.

هرمزتنګی په نړۍ کې د انرژۍ د لېږد له مهمو لارو څخه دی او له دې لارې د بېړیو په تګ راتګ کې ګډوډي د نړۍ د تېلو پر بازارونو هم اغېز کړی دی.

ایران ویلي: که د امریکا پوځي او اقتصادي فشارونه کم شي، چې د بحري کلابندۍ لرې کول او د ایران د کنګل شویو شتمنیو آزادول هم په کې دي؛ د دغه سټراټېژیکې اوبلارې د بېرته پرانیستلو امکان شته.

سره له دې، چې ډیپلوماټیکې اړیکې بېرته پیل شوې دي؛ د واشنګټن او تهران ترمنځ اساسي اختلافونه  هم پخپل ځای دي؛ په دغو اختلافونو کې د جګړې، د ایران د اټومي پروګرام، بندیزونو، په هرمز تنګي کې د بېړۍ چلونې او په سیمه کې د امریکا د پوځي عملیاتو موضوعات شامل دي.

ټاکل شوې، چې د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان چارشنبه د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې وینا وکړي او تمه ده، چې په نیویارک کې د دواړو هېوادونو ترمنځ ډیپلوماټیکې هڅې روانې وساتل شي.

د اووه هېوادونو ډلې د بهرنیو چارو وزیرانو له ایران څخه غوښتي، چې په یمن کې د حوثیانو ملاتړ او هغوی ته د وسلو ورکول ودروي؛ ځکه دا چاره کولی شي د کړکېچ د زیاتېدا، د نړیوالې سوداګرۍ د ګډوډېدا او په سیمه کې د ډېرې بې‌ثباتۍ خطر زیات کړي.

د بریټانیا، کاناډا، فرانسې، جرمني، ایټالیا، جاپان او امریکا بهرنیو چارو وزیرانو په یوه ګډه خبرپاڼه کې د یمني حوثیانو بریدونه او په سمندري لارو کې پر ملکي بېړیو بریدونه غندلي دي.

په خبرپاڼه کې له حوثیانو غوښتل شوي، چې د ملکي بېړیو پر وړاندې ټول پوځي اقدامات او ګواښونه سمدستي ودروي او پر ښه نیت سیاسي بهیر ته بېرته راوګرځي.

دغه خبرپاڼه په نیویارک کې د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې په څنډه کې خپره شوې ده.

ایران او امریکا یکشنبه یو ځل بیا یو بل د سختو اقداماتو ګواښ وکړ. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خبرداری ورکړی، چې که ایران هوکړې ته ونه‌رسېږي؛ له اقتصادي ړنګېدا سره به مخ شي او یا به یې مشران له منځه ولاړ شي.

د فاکس نیوز یوه خبریال ویلي، ټرمپ په ټیلیفوني خبرو کې ورته ویلي، چې د ایران مشران باید هوکړې ته ورسېږي، که نه؛ نو له اقتصادي ړنګېدا یا له منځه تلو سره به مخ شي.

دې خبریال زیاته کړې، چې د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان په روانه اوونۍ کې د ملګرو ملتونو د عمومي غونډې لپاره نیویارک ته د سفر پر تمه دی او ټرمپ ویلي، چې له هغه سره لیدنې ته چمتو دی.

ټرمپ د هغې نښتې پر مهال، چې د فبرورۍ پر اته‌ویشتمه د امریکا او اسرائیلو پر بریدونو پیل شوې، څو ځله د پوځي عملیاتو د پراخولو ګواښونه کړي؛ خو تر اوسه یې داسې اقدام نه‌دی کړی.

له دې مخکې د ایران د وسله‌والو ځواکونو مرکزي قومندانۍ ویلي وه، چې پر ایران هر نوی برید به د امریکا پر اډو او ګټو د پرله‌پسې بریدونو پر بڼه غبرګون ولري او د واشنګټن سیمه‌ییز متحدان به هم د جګړې ښکېل لوري وګڼل شي.

د غه راز د ایران پوځ ادعا کړې، چې د نوي برید لپاره د چمتووالي په اړه معلومات لري؛ خو د دغو معلوماتو جزئیات یې نه‌دي خپاره کړي.