د تمویلوونکو بنسټونو او نړیوالو موسسو استازو د افغانستان اسلامي امارت د چاپېریال ساتنې عمومي ادارې له لومړیتوبونو سره د خپلو راتلونکو مرستو او پراختیايي همکاریو د همغږۍ ډاډ څرګند کړی دی.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیالۍ د عامه اړیکو ریاست د څرګندونو له مخې؛ د دوشنبې پر ورځ (د لړم یوولسمه) په مرمرینه ماڼۍ کې د افغانستان د سکټوري ادارو د لومړیتوبونو شریکولو په اتمه غونډه کې د چاپېریال ساتنې عمومي ادارې لومړیتوبونه تمویلوونکو، نړیوالو موسسو، ملګرو ملتونو او پراختیايي شریکانو ته وړاندې شول.

د غونډې ګډونوالو د چاپېریال ساتنې په برخه کې د لومړیتوبونو د شریکولو دغه بهیر وستایه او د مرستو او همکاریو د اغېزمنتیا لپاره یې همغږي اړینه وبلله.

هغوی څرګنده کړې، چې خپلې راتلونکې مرستې او پراختیايي همکارۍ به د چاپېریال ساتنې عمومي ادارې د لومړیتوبونو په رڼا کې تنظیم کړي.

د یادې ادارې په لومړیتوبونو کې د اقلیمي بدلونونو د معلوماتي سیسټم پراختیا، د شنو خونو ګازونو د خپرېدنې د معلوماتو ثبت، د اقلیم د زیانونو ارزونه، د څېړنیزو فارمونو جوړول، د نیالګیو کېنول، د شنو سیمو پراختیا او د اوزون پوړ د تخریبوونکو موادو د څارنې سیسټم پیاوړتیا شامل دي.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د اقلیمي خطرونو د کمولو نړیوالې ورځې په مناسبت جوړو شویو مراسمو کې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې او د طبیعي پېښو له کبله د اوښتونکو زیانونو د کمولو لپاره د افغانستان د نړیوالو مالي او تخنیکي مرستو پر عادلانه لاسرسي ټینګار کړی دی.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر ويلي، افغانستان د اقلیمي بدلونونو په رامنځته کولو کې ونډه نه‌لري؛ خو له پایلو یې زیانمنېږي.

نوموړي نن(سې‌شنبه د تلې یوویشتمه) د اقلیمي خطرونو د کمولو نړیوالې ورځې پر مناسبت جوړو شویو مراسمو کې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې او د طبیعي پېښو له کبله د زیانونو د کمولو لپاره نړیوالو مالي او تخنیکي مرستو ته د افغانستان د عادلانه لاسرسي غوښتنه وکړه.

هغه زیاته کړې، افغانستان تېر کال د زلزلو، موسمي سېلابونو او وچکالۍ له کبله له درندو ټولنیزو او اقتصادي زیانونو سره مخ شو.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، دغو پېښو د عامه بنسټونو ترڅنګ خلکو ته هم مرګ‌ او ژوبله او پراخ مالي زیانونه واړول.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال د اقلیمي عدالت پر رعایت ټینګار کړی او څرګندوي:« دا د نړیوال اقلیمي عدالت له اصولو سره هېڅ سمون نه‌لري، چې مونږ د ستونزې په رامنځته کولو کې ونډه ونه‌لرو؛ خو د هغې درندې او ستونزمنې پایلې وزغمو او د هغو ورانوونکو زیانونو بیه ورکړو، چې نورو رامنځته کړي دي.»

هغه له نړیوالې ټولنې، ملګرو ملتونو او د اقلیم اړوند ادارو غوښتي، چې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې مبارزه له سیاسي ملاحظاتو سره ونه‌تړي.

ملا برادر ویلي، اقلیمي بدلونونه ټولو ته زیان رسوي او د نړۍ د اقلیم ساتنه، پرته له هر ډول استثنا، د ټولو هېوادونو ګډ مسوولیت دی.

نوموړي ټینګار کړی، چې د طبیعي پېښو او اقلیمي بدلونونو له کبله د زیانونو د کمولو لپاره نړیوالو مالي او تخنیکي مرستو ته د افغانستان عادلانه لاسرسی د دغه هېواد حق دی.

د ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې د عصري هواپېژندنې وسایلو، د پېښو له رامنځته کېدا مخکې د خبرتیا سیسټمونو او پرمختللیو ژغورنې وسایلو په برابرولو او د تخنیکي وړتیاوو په پیاوړتیا کې له افغانستان سره عملي همکاري وکړي.

هغه همداراز ویلي، اسلامي امارت د طبیعي پېښو پر وړاندې د معیاري او مقاومو ودانیو د جوړولو، د اوبو د مهارولو لپاره د استنادي دیوالونو د جوړولو او د ځنګلونو د ساتنې او بېرته احیا په برخو کې د پام وړ هڅې کړې دي او دا هڅې به روانې وساتي.

افغانستان د اقلیمي بدلونونو او د کډوالۍ له کبله د زیاتېدونکو فشارونو له کبله د اوبو او چاپېریال په برخو کې له جدي ننګونو سره مخ دی.

د ملګرو ملتونو د نیویارک عمومي غونډې په څنډه کې د« افغانستان د اقلیمي او کډوالۍ فشارونو په لومړۍ کرښه کې» تر سرلیک لاندې غونډه جوړه شوه، چې د ملګرو ملتونو استازو، کارپوهانو او افغان فعالانو په کې د اوبو د کړکېچ، وچکالۍ، سېلابونو، بې‌ځایه کېدا او په افغانستان کې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې پر لارو چارو خبرې وکړې.

د ملګرو ملتونو د اقلیمي اقدام په چارو کې یوه چارواکي ویلي، افغانستان په نړۍ کې د شنو خونو د ګازونو د خپرېدا له کبله ۰.۱ سلنه کمه ونډه لري؛ خو د اقلیمي بدلونونو له زیانمېدونکي حالت سره مخ دی.

د ملګرو ملتونو د عمومي منشي د اقلیمي اقدام سلاکار سلون هارټ ویلي:« افغانستان په نړۍ کې د شنو خونو د ګازونو په خپرولو کې له ۰.۱ سلنې کمه ونډه لري؛ خو له سخت اقلیمي زیانمنونکي حالت، د چاپېریال له ویجاړېدا، اقتصادي کمزورۍ او محدود بنسټیز ظرفیت سره مخ دی.»

نوموړي زیاته کړې، له ۲۰۲۱ څخه تر ۲۰۲۴ز. کال پورې څلور پرله‌پسې وچکالۍ د افغانستان خلک سخت زیانمن کړي او د روان کال په پسرلي کې ناڅاپي سېلابونو له ۷۳ زره څخه ډېر کسان اغېزمن کړي دي.

د «نړیوالې تابیا» ټولنې مشر هم ټینګار کړی، چې د ګڼ‌شمېر کډوالو بېرته راستنېدا د افغانستان پر محدودو سرچینو ولسي فشار زیات کړی دی.

په ملګرو ملتونو کې د سویس استازي کاسان شیفشایان ویلي، سویس د اقلیمي بدلونونو او اوبو د خوندیتوب له ننګونو سره د مقابلې لپاره د افغانستان له هڅو ملاتړ کوي او په دې برخه کې د وړتیاوو د پیاوړتیا لپاره له بېلابېلو لارو کار اخلي؛ چې د مرکزي آسیا لپاره د ملګرو ملتونو د مخنیوي ډیپلوماسۍ له سیمه‌ییز مرکز، د اوبو په ډیپلوماسۍ کې د ښځو له نړیوالې شبکې او په مرکزي آسیا او افغانستان کې د دې شبکې له فعالیتونو ملاتړ هم په کې شامل دی.

دغه راز د اوبو د سرچینو او اقلیمي بدلونونو کارپوه نجیب‌الله سدید ویلي، کابل به تر ۲۰۳۰ز. کال پورې د نړۍ لومړنۍ پلازمېنه شي، چې د ځمکې لاندې اوبو له سخت کمښت سره به مخ شي.

دا ستونزه یوازې په کلیوالو سیمو پورې محدوده نه‌ده او د افغانستان پلازمېنه کابل هم د ځمکې لاندې اوبو د سرچینو له کمېدا سره مخ دی.

د ځینو اټکلونو له مخې، ښايي تر ۲۰۳۰ز.کال پورې به په کابل کې د ځمکې لاندې اوبه پای ته ورسېږي. په دې ښار کې شاوخوا اووه میلیون کسان ژوند کوي.

د غونډې ګډونوالو په پای کې ټینګار کړی، چې د افغانستان اقلیمي کړکېچ باید د نړیوالې همکارۍ او ګډ مسوولیت په چوکاټ کې وڅېړل شي. هغوی له اقلیمي بدلونونو سره د سمون او له دغو بدلونونو د رامنځته شویو زیانونو د جبران لپاره د افغانستان او سیمه‌ییزو بنسټونو مالي سرچینو ته د ډېر لاسرسي غوښتنه وکړه.