ایراني چارواکو د افغانستان، پاکستان او عراق په ګډون ګاونډ هېوادونو ته د توکو د صادراتو د خنډونو لرې کولو لپاره د طرحو له ارزونې خبر ورکړی دی. د دغو هڅو موخه د سوداګرۍ آسانول او د صادرونکو ستونزو ته رسېدنه ګڼل شوې ده.

د ایران بهرنیو چارو وزارت د اقتصادي ډیپلوماسۍ مرستیال حمید قنبري ویلي، د دې هېواد د اقتصادي اړیکو د همغږۍ مرکز له دولسمې غونډې وروسته؛ ګاونډ هېوادونو ته د صادراتي ستونزو د حل لپاره وړاندیزونه چمتو شوي دي.

د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، دغه غونډه د شنبې پر ورځ د ایران په بهرنیو چارو وزارت کې جوړه شوې وه او ګډونوالو د صادرونکو ستونزې، د لېږد رالېږد ننګونې او د غیرنفتي صادراتو د پیاوړتیا لارې چارې وڅېړلې.

قنبري ویلي، د لېږد رالېږد او اکمالاتو په ځنځیري لارو کې ګډوډۍ د یو شمېر صادرونکو سوداګریزې ژمنې له ستونزو سره مخ کړې دي.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، ځینو صادرونکو نه‌شو کولی خپل اړین توکي وارد کړي او یا خپلو اسعارو ته اړوند ژمنې پر وخت پوره کړي.

هغه زیاته کړې، د دغو ستونزو د حل لپاره د ځینو مقرراتو او اجرایي کړنلارو د بیاکتنې وړاندیز شوی او اړوند دولتي ادارو هم دغه طرحې تائید کړې دي.

د ایران بهرنیو چارو وزارت د اقتصادي ډیپلوماسۍ مرستیال زیاته کړې؛ افغانستان، پاکستان او عراق ته د صادراتو د خنډونو د لرې کولو وړاندیزونه به له بهرنیو لوریو سره د خبرو او د ایران د سفارتونو او کونسلګریو له لارې وارزوي.

دا هڅې په داسې وخت کې کېږي، چې ایران او افغانستان پراخې سوداګریزې اړیکې لري او د صادراتو د بهیر آسانول د دواړو هېوادونو پر سوداګرۍ اغېز لرلی شي؛ خو د دغو وړاندیزونو وروستي جزئیات او د پلي کېدا نېټه تر دې دمه اعلان شوې نه‌ده.

ایراني رسنیو راپور ورکړی، چې د ۱۴۰۵ لمریز لېږدیز کال په لومړیو شپږ میاشتو کې د شیخ ابونصر فراهۍ بندر له لارې د افغان سوداګرو د توکو ټرانزیټ د تېر کال د همدومره وخت پر پرتله ۱۰۰ سلنه زیات شوی دی.

د ایراني چارواکو د څرګندونو له مخې؛ دې زیاتوالي په سیمه‌ییزه سوداګرۍ او ټرانزیټ کې د دغه بندر ارزښت نور هم لوړ کړی دی.

د ایرنا خبري آژانس د راپور له مخې؛ د ایران د جنوبي خراسان ولایت د ګمرکونو عمومي رییس محمد کوه‌ګرد ویلي، چې د شیخ ابونصر فراهۍ بندر له لارې د افغان سوداګرو ۸۰۵ زره ټنه توکي ټرانزیټ شوي دي.

د نوموړي د څرګندونو، ۸۵ زره ټنه توکي هم د مبدأ ټرانزیټ د کړنلارې له مخې د ماهیروډ له ګمرک څخه تېر شوي، چې د تېر کال د همدې وخت پر پرتله یې وزن څه باندې ۱۳۰۰ سلنه زیات شوی دی.

کوه‌ګرد زیاته کړې، چې د دې کړنلارې له مخې د افغانستان د سوداګرو د توکو ګمرکي چارې په ماهیروډ ګمرک کې ترسره کېږي او توکي له دې لارې د سوداګرو د خوښې وړ موخو هېوادونو ته لېږدول کېږي.

دغه ایراني چارواکي ویلي، چې د ماهیروډ او د افغانستان د فراه ترمنځ د لارې څه باندې ۶۵ کیلومټره برخه پاخه شوې ده. د دې لارې بشپړېدل کولی شي د دواړو هېوادونو ترمنځ د توکو د لېږد وخت او د ټرانسپورټ لګښتونه راکم کړي.

د ایران د بیرجند د سوداګرۍ خونې رییس ویلي، چې افغانستان د جنوبي خراسان ولایت تر ټولو مهم هدف بازار او سوداګریز شریک دی. د نوموړي د څرګندونو له مخې؛ له افغانستان سره د سوداګریزو اړیکو پراختیا، د وارداتو آسانتیا او د ګمرکي خنډونو لرې کول کولی شي د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه لوړه کړي.

د ایران سړکونو او ښاري پراختیا وزیرې فرزانه صادق د قزاقستان په پلازمېنه آستانه کې د ټرانس‌افغان دهلیز په تخصصي غونډه کې غوښتنه کړې، چې د افغانستان د اوسپنې‌پټلۍ دې له هرات څخه د ازبکستان ترمذ پولې پورې وغځول شي.

میرمن صادق ویلي، چې ایران له افغانستان او ازبکستان سره د اوسپنې‌پټلۍ د اړیکو د پراختیا لارې چارې ارزوي او په پای کې باید دغه لار د منځنۍ آسیا او چین له اوسپنې‌پټلۍ سره ونښلول شي.

د هغې د څرګندونو له مخې؛ د دې لارې پراختیا کولی شي د توکو د لېږد او د سیمې د هېوادونو له‌خوا آزادو اوبو ته د لاسرسي لپاره نوي فرصتونه برابر کړي.

د ایران د سړکونو او ښاري پراختیا وزیرې وړاندیز کړی، چې د ایران، افغانستان، تاجکستان، قرغزستان او چین د دهلیز پر لاره پرتو هېوادونو استازي دې د اقتصادي همکاریو ټولنې( اکو) په چوکاټ کې ژر تر ژره غونډه وکړي، چې د دې طرحې د عملي پلي کېدا لارې چارې مشخصې شي.

فرزانه صادق د ایران، افغانستان او هند ترمنځ د چابهار بندر ټرانزیټي هوکړې ته پر نغوته ویلي، چې دغه بندر د افغانستان او منځنۍ آسیا له هېوادونو څخه نړیوالو بازارونو ته د توکو د لېږد د پراختیا وړتیا لري.

هغې د سرخس او رازي له لارې د افغانستان د اوسپنې‌پټلۍ له ترکیې او اروپا سره نښلول او د سرخس او جلفا له لارې قفقاز او تورې بحیرې ته لاسرسی هم په سیمه‌ییز لېږد رالېږد کې د عملي کېدا وړ طرحې بللې دي.

دغه راز د افغانستان د ټولګټو چارو وزارت ویلي، چې دغه هېواد د سیمې له هېوادونو سره د نښلېدا لپاره د پام وړ وړتیاوې لري او د اوسپنې‌پټلۍ د پراختیا او ټرانزیټي آسانتیاوو په برخه کې د ایران په ګډون د ټولو هېوادونو له پانګونې هرکلی کوي.

دغه وزارت زیاته کړې، چې افغانستان د اوسپنې‌پټلۍ د پراختیا او د ټرانزیټي همکاریو د پیاوړتیا په برخه کې همکارۍ ته چمتو دی.

د ټرانس‌افغان دهلیز په غونډه کې، چې په آستانه کې جوړه شوې وه؛ د ایران، اوزبکستان، پاکستان او قزاقستان د ټرانسپورټ وزیرانو او د افغانستان اسلامي امارت د اوسپنې‌پټلۍ ادارې رییس ګډون کړی و.