خبرگزاری رویترز در گزارشی به بررسی این موضوع پرداخته است که آیا ایران از نظر حقوقی می‌تواند بر عبور و مرور کشتی‌ها در تنگه هرمز پول وضع کند یا خیر.

بر اساس این گزارش، تهران در تلاش است تا با وضع پول بر کشتی‌ها، در هماهنگی با سپاه پاسداران، کنترول بیشتری بر تنگه هرمز ایجاد کند و عبور امن کشتی‌ها را تضمین نماید.

تنگه هرمز چیست؟

تنگه هرمز آب‌راهی است که خلیج فارس را به خلیج عمان وصل می‌کند و در آب‌های سرزمینی ایران و عمان قرار دارد. این مسیر یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های انتقال انرژی در جهان محسوب می‌شود و حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند.

طول این آب‌راه حدود ۱۶۷ کیلومتر است و در باریک‌ترین نقطه آن، دو کانال رفت و برگشت برای کشتی‌ها با یک منطقه حائل جدا شده وجود دارد.

رویترز می‌نویسد که ایران پس از حملات امریکا و اسرائیل، این مسیر را عملاً محدود کرده و خواستار دریافت پول به‌عنوان یکی از شرایط پایان تنش‌ها شده است. با این حال، وضعیت عملی دریافت این پول هنوز مشخص نیست.

قانون بین‌المللی چه می‌گوید؟

کنوانسیون سازمان ملل درباره حقوق دریاها که در سال ۱۹۸۲ تصویب و از ۱۹۹۴ اجرایی شده، حق «عبور ترانزیتی» بدون مانع را در تنگه‌های بین‌المللی تضمین می‌کند.

این معاهده به کشورهای ساحلی اجازه تنظیم عبور در محدوده آب‌های سرزمینی را می‌دهد، اما باید عبور بی‌ضرر کشتی‌ها را نیز تضمین کنند.

با این حال، ایران و ایالات متحده این کنوانسیون را امضا نکرده‌اند، موضوعی که بحث‌های حقوقی درباره الزام‌آور بودن آن را پیچیده‌تر ساخته است.

امکان چالش پول

رویترز گزارش می‌دهد که هیچ سازوکار اجرایی مستقیم برای اعمال کنوانسیون سازمان ملل درباره حقوق دریاها وجود ندارد. هرچند دادگاه‌های بین‌المللی می‌توانند رأی صادر کنند، اما توان اجرایی مستقیم ندارند.

در عین حال، کشورها و شرکت‌ها می‌توانند با تغییر مسیر کشتی‌ها یا اعمال تحریم‌های هدفمند علیه نهادهای مرتبط با پرداخت پول، با این اقدام مقابله کنند.

این گزارش می‌افزاید که برخی شرکت‌ها هم‌اکنون در حال بررسی مسیرهای جایگزین برای عبور از تنگه هرمز هستند.

د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي او په کابل کې د سعودي عربستان سفیر فیصل بن طلق البقمي د ناستې پر مهال د چین په اورومچي ښار کې د سیمه‌ییزو بدلونونواو د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر وروستیو مذاکرانو  خبرې وکړې.

د بهرنیو چارو وزارت د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې؛ متقي په اورومچي کې له پاکستاني لوري سره د وروستیو خبرو اترو په اړهد څرګندونو پر مهال هیله من شو، چې د تفسیر توپیرونه او ځینې کوچني تخنیکي مسایل به د خبرو د پرمختګ مخه ونه‌نیسي.

متقي د افغانستان او سعودي عربستان ترمنځ اړیکې مثبتې وارزولې او وایي، چې د دواړو وروڼو هېوادونو ترمنځ اړیکې به په سیاسي، امنیتي او اقتصادي برخو کې نورې هم پراخې شي.

د سعودي سفیر زیاته کړې، چې سیاسي او امنیتي ثبات او همدارنګه په افغانستان کې اقتصادي پرمختګونه خورا مهم دي او ریاض په دې برخو کې له افغانستان ملاتړ کوي.

د ۲۰۲۱ ز.کال له بدلونونو نږدې پېنځه کاله وروسته، د افغانستان په اړه د نړیوالې ټولنې په چلند کې څرګند بدلون رامنځته شوی او د انزوا پر ځای عملي تعامل ورته د پام وړ ګرځېدلی دی.

د ډیپلومات ورځپاڼې د راپور له مخې؛ یوناما په دې بهیر کې مرکزي رول لوبوي او د واکمنو او نړیوالې ټولنې ترمنځ د ډیپلوماټیک منځګړيتوب هڅې تر سره کوي.

یوناما د ملګرو ملتونو د امنیت شورا تر څار لاندې پر درې بنسټیزو برخو راڅرخیږي؛ سیاسي تعامل، پر بشري حقونو څار او د بشري مرستو همغږي. په داسې حال کې، چې افغانستان له جدي اقتصادي او ټولنیزو ننګونو سره مخ دی.

د ملګرو ملتونو چارواکي ټینګار کوي؛ اوسنيو شته واقعیتونو ته پر پاملرنه، تعامل یوازنی عملي غوراوی دی. بندیزونه په ټوله کې ځانګړي اشخاص پر نښه کوي؛ خو د نړیوالې پېژندنې نشتوالی د پانګونې او اوږدمهاله پراختیا مخه نیسي.

سیمه‌ییزه همکاري په ځانګړي توګه له منځنۍ آسیا سره اړینه شوې؛ د سیمې هېوادونو د بشري لوژستیک، سوداګرۍ او بنسټیزو اړیکو په برخو کې خپل رول پراخ کړی او د ازبکستان ترمذ ښار د مرستو رسولو لپاره یو اړین مرکز ګرځېدلی دی.

په دې توګه د یو ګډ نړیوال چوکاټ رامنځته کېدا اوس هم ننګونکې ده؛ ځکه، چې د نړیوالو، سیمه‌ییزو او افغان چارواکو ترمنځ بېلابېل لیدلوري شتون لري.

یوناما ټینګار کوي، چې د باور له نشتوالي سره – سره د خبرو اترو لارې خلاصې پاتې دي.

دغه راز د سیمه‌ییز پرمختګ لپاره یو پراخ جوړښت هم مخ پر ښکاره‌کېدا دی. د دوامداره پراختیایي اهدافو لپاره د ملګرو ملتونو سیمه‌ییز مرکز پر ۲۰۲۵ ز. کال په الماتا کې د انټونیو ګوټرش او قاسم-جومارت توکایوف پر ملاتړ پرانیستل شو، چې موخه یې په منځنۍ آسیا کې پر اوږدمهاله لومړیتوبونو تمرکز دی.

په ټولیزه توګه دا بدلونونه له افغانستان سره د تدریجي او منظم تعامل پر لوري د چلند بدلون پر ګوته کوي او ښیي، چې نور دا هېواد د ګواښونو سرچینه نه‌، بلکې د فرصتونو د ځای په توګه لیدل کیږي.