د کابل امنیه قومندانۍ ویاند خالد ځدراڼ د پاکستان د طبي زده‌کړو او غاښونو طب د زده‌کړیالانو د ایستلو د پرېکړې په غبرګون کې ویلي، چې د زده‌کړې په وروستي کال کې د افغان زده‌کړیالانو ایستل یوه « له کرکې او ظلمه ډکه کمزورې» کړنه ده.

هغه ویلي:« امریکا او ایران په جګړه کې دي؛ خو ایراني زده‌کړیالان له امریکايي پوهنتونونو نه‌ایستل کېږي. پاکستان افغان طبي زده‌کړیالان د زده‌کړو په وروستي کال کې ایستلي دي. دا ځواک نه‌دی، بلکې سپکاوی، ظلم او کرکه ده.»

دا څرګندونې له هغې وروسته راپورته کېږي، چې د پاکستان د طبي زده‌کړو او غاښونو طب شورا افغان زده‌کړیالانو ته، چې د دغه هېواد په بېلابېلو د طب او غاښونو طب په پوهنځیو کې زده‌کړې کوي؛ افغانستان ته د ستنېدا امر کړی او تعلیمي بنسټونه یې د نویو افغان زده‌کړیالانو له منلو منع کړي دي.

دغې شورا د سپټمبر د لومړۍ نېټې د لارښوونې له مخې: هغه افغان اتباع، چې له دې مخکې د پاکستان په طب پوهنتون یا غاښونو طب پروګرامونو کې شامل شوي؛ اړ دي، چې افغانستان ته ستانه شي. تعلیمي بنسټونه هم مکلف شوي، چې ټول اداري پړاوونه، د نه‌ممانعت سند (NOC) ورکول او د زده‌کړیالانو د وتلو آسانتیاوې بشپړې کړي.

دغه راز شورا ویلي، چې په روان ښوونیز کال کې به تر بلې خبرتیا پورې افغان اتباعو ته د زده‌کړو د منلو، د ځای بدلولو، لېږد، د زده‌کړو د انتقال یا نورو «آسانتیاوو» اجازه نه‌ورکول کېږي.

د پاکستان د طبي او غاښونو طب شورا روښانه کړې نه‌ده ، چې اوس‌مهال د دې هېواد په طبي او غاښونو طب پوهنځیو کې څومره افغان زده‌کړیالان زده‌کړې کوي او آیا هغه زده‌کړیالان به له دې پرېکړې مستثنا وي، چې د خپلو زده‌کړو د بشپړولو په درشل کې دي که نه.

دا پرېکړه په داسې حال کې شوې، چې د پاکستان او افغانستان اړیکې په سخت ډول ترینګلې شوي او سلام‌آباد د افغان اتباعو د بېرته ستنولو بهیر پراخ کړی دی.

د کډوالۍ نړیوالې ټولنې د څرګندونو له مخې، د ۲۰۲۳ز.کال له سپټمبر څخه د ۲۰۲۶ کال د جولای تر یودېرشمې پورې څه باندې ۲.۶ میلیون افغانان له پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.

پاکستان وايي، د افغانانو ایستل د ملي امنیت د خوندي کولو او د کډوالۍ د قوانینو د پلي کولو لپاره اړین دي؛ خو ملګرو ملتونو او بشري حقونو بنسټونو څو ځله د افغانانو، زیان‌منو کسانو او جبري ستنولو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

د اسلام‌آباد او کابل اړیکې هم د پاکستان د هغو ادعاوو له کبله سختې ترینګلې شوي، چې ګواکې تحریک طالبان پاکستان او نورې وسله‌والې ډلې د افغانستان له خاورې فعالیت کوي. اسلامي امارت دا ادعا رد کړې او وايي؛ هیچا ته به اجازه ورنه کړي، چې د افغانستان خاوره پر پاکستان د برید لپاره وکاروي.

د پاکستان د طبي او غاښونو طب شورا نوې لارښوونه پر افغانانو لګېدلي محدودیتونه نور هم  پراخوي؛ ځکه دا پرېکړه یوازې بې‌اسناده کډوال، پناه‌غوښتونکي یا هغه کسان نه رانغاړي، چې معتبره ویزه نه‌لري، بلکې هغه زده‌کړیالان هم په‌کې دي، چې له دې مخکې یې د پاکستان په مسلکي طبي پروګرامونو کې نوم‌لیکنه کړې ده.

دغه راز د پاکستان پخواني سفیر هم د افغان زده‌کړیالانو په اړه د اړوند پرېکړې د بیاکتنې غوښتنه کړې ده.

په افغانستان کې د پاکستان پخواني سفیر منصور احمد خان د پاکستان له طبي او غاښونو طب شورا غوښتي، چې په پوهنتونونو او طبي پوهنځیو کې د افغان زده‌کړیالانو په اړه خپله پرېکړه د بشري دلایلو او د دواړو هېوادونو د تاریخي اړیکو له مخې بیا وڅېړي.

هغه وړاندیز کړی، چې افغان زده‌کړیالانو ته دې اجازه ورکړ شي، چې خپلې زده‌کړې بشپړې کړي او له فراغت وروسته افغانستان ته ستانه شي.

ملګري ملتونه وايي، چې افغانستان له ۴۰ کلونو زیات جنګ او طبیعي آفتونه زغملي او اوس په نړۍ کې د کډوالو تر ټولو لوی نفوس لري.

د ملګرو ملتونو ټولنې د سې‌شنبې پر ورځ( د وږي اووه‌لسمه / د سپټمبر اتمه) ویلي، چې د افغانستان خلک اوس هم د لسیزو جګړو، بې‌ثباتۍ او طبیعي پېښو له پایلو سره مخ دي او د هېواد په پراخو سیمو کې بشري اړتیاوې هم شته.

ملګرو ملتونو زیاته کړې، چې په افغانستان کې بشري وضعیت د اندېښنې وړ دی او د هېواد د وګړو یوه لویه برخه بشري مرستو ته اړتیا لري.

د دې ټولنې د راپور له مخې، افغانستان د نړۍ له تر ټولو لویو بشري ناورینونو څخه د یوه پر لوري روان دی او نږدې ۲۳ میلیون کسان د خوړو له سختې ناامنۍ سره مخ دي.

ملګرو ملتونو ټینګار کړی، چې د افغانستان د خلکو ترڅنګ به پاتې شي او اړمنو کسانو ته د بشري مرستو او بنسټیزو خدمتونو د برابرولو لپاره به خپلې هڅې روانې وساتي.

دغه راز یې له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې د افغانستان د بشري ناورین د اواري او له خلکو سره د مرستې لپاره به خپل ملاتړ ته دوام ورکړي.

قطر یو ځل بیا د افغانستان په تړاو د منځګړیتوب، د خبرو اترو د کوربه‌توب او د نړیوالې اجماع او همغږۍ لپاره د زمینې د برابرولو په اړه پر خپل فعال نړیوال دریځ ټینګار کړی دی.

د ملګرو ملتونو د ژنیو په دفتر کې د قطر د دایمي ماموریت دوه‌یم سکرتر عبدالله بن علي بهزاد دا څرګندونې د بشري حقونو شورا په دریشپېتمه غونډه کې د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو له ځانګړي راپور ورکوونکي سره د متقابل بحث په ترڅ کې کړې دي.

عبدالله بن علي بهزاد ویلي، افغانستان اوس هم د نړۍ له تر ټولو لویو او پېچلو بشري ناورینونو سره مخ دی او نږدې ۲۲ میلیون کسان، چې د هېواد د وګړو شاوخوا ۴۵ سلنه جوړوي، بشري مرستو ته اړتیا لري.

هغه زیاته کړې؛ دغه ناورین د ناامنۍ، اقتصادي کمزورۍ، اقلیمي بدلونونو، د خلکو بې‌ځایه کېدا، د بودجې او بشري مرستو د کموالي، د میلیونونو کډوالو د بېرته ستنېدا، د بندیزونو د دوام او د افغانستان د شتمنیو د کنګل پاتې کېدا له کبله نور هم سخت شوی دی.

د نوموړي د څرګندونو له مخې: د خوړو د نه‌خوندیتوب ګواښ هم له ۴.۷ میلیون څخه ډېر کسان، چې شاوخوا ۳.۷ میلیون یې ماشومان دي؛ ګواښي.

د قطر استازي ټینګار کړی، چې د ماشومانو او نجونو له زده‌کړو ملاتړ، اوس هم د دې هېواد له لومړیتوبونو څخه دی.

هغه ویلي، قطر د سلګونو افغان ماشومانو په ایستلو کې مرسته کړې او هغوی ته یې سرپناه، پالنه، رواني ملاتړ، خواړه او زده‌کړې برابرې کړې دي.

بهزاد ویلي، چې د قطر پراختیايي صندوق او «ښوونه تر هر څه پورته» بنسټ له ۲۰۲۳ کال راپدېخوا د هغو ۳۰ زره افغان زده‌کوونکو د زده‌کړو ملاتړ کړی، چې له زده‌کړو پاتې دي.

هغه همداراز ویلي، چې د قطر سرې میاشتې له ۲۰۱۶ز.کال راپدېخوا د افغانستان په لرې پرتو سیمو کې د زده‌کړو له برخې سره خپلې مرستې روانې ساتلې دي.

د بهزاد د څرګندونو له مخې، د قطر خیریه ټولنه د قطر د پراختیايي صندوق پر تمویل، افغانستان کې د ښځو، ماشومانو او داخله ناروغانو لپاره د یوه تخصصي روغتون د جوړولو او سمبالولو پروژه هم پلي کوي.

د قطر استازي ټینګار کړی، چې د افغانستان د خلکو اړتیاوو ته د رسېدنې او د امنیت، ثبات او پراختیا لپاره د هغوی د غوښتنو د پوره کولو لپاره باید هر اړخیزه تګلاره غوره شي؛ داسې تګلاره، چې بشري مرستې له مسوولانه سیاسي تعامل سره وتړي.