Opinion
د اپیک غونډه؛ چین د نړیوال اقتصاد او نوي نړیوال نظم په محور کې
د چین او امریکا اړیکې هم د نړیوال اقتصاد او سیاسي ثبات له مهمو موضوعاتو څخه دي. د چین دریځ دا دی چې د دوو سترو هېوادونو ترمنځ سیالي طبیعي ده، خو دغه سیالي باید د دواړو هېوادونو د اړیکو ټول اړخونه تر خپل سیوري لاندې را نه ولي.
د آسیا او ارام سمندر د اقتصادي همکاریو (اپیک) غونډه یوازې د اقتصادي همکاریو یوه عادي ناسته نه ده، بلکې د نړیوال اقتصاد د راتلونکي، سوداګریزو اړیکو او د سترو قدرتونو د تعامل لپاره یو مهم ستراتیژیک فرصت دی. په داسې حال کې چې نړۍ د اقتصادي بدلونونو، جیوپولیټیکو تحولاتو او د نړیوال نظم د بیا تعریف له پړاو څخه تېرېږي، د چین رول د دې بهیر په منځ کې ورځ تر بلې مهم کېږي.
چین د اپیک د کوربه هېواد په توګه هڅه کوي چې د اقتصادي همکاریو، سیمهییز اتصال، ازادې سوداګرۍ او ګډ پرمختګ لپاره نوې لارې پرانیزي. بېجینګ په نړیوالو اقتصادي اړیکو کې د څو اړخیزو همکاریو پر پیاوړتیا ټینګار کوي او غواړي نړیوالو ته دا پیغام ورسوي چې د نړۍ اقتصادي راتلونکی باید د تقابل، سوداګریزو جګړو او یو اړخیزو محدودیتونو پر ځای د متقابل احترام، همکارۍ او ګډو ګټو پر بنسټ ولاړ وي.
د چین اهمیت یوازې د یوه ستر اقتصادي بازار په توګه نه دی، بلکې دغه هېواد د نړیوالو اکمالاتي ځنځیرونو، تولید، پانګونې، ټکنالوژۍ او نړیوالې سوداګرۍ په جوړښت کې اساسي ځای لري. د نړۍ ګڼ هېوادونه د خپلو اقتصادي اړیکو، صادراتو او صنعتي پرمختګ لپاره له چین سره پراخو اړیکو ته اړتیا لري. له همدې امله، د بېجینګ دریځونه او اقتصادي نوښتونه د آسیا او ارام سمندر تر سیمې ورهاخوا د نړیوال اقتصاد پر بهیر هم اغېز لرلای شي.
د چین او امریکا اړیکې هم د نړیوال اقتصاد او سیاسي ثبات له مهمو موضوعاتو څخه دي. د چین دریځ دا دی چې د دوو سترو هېوادونو ترمنځ سیالي طبیعي ده، خو دغه سیالي باید د دواړو هېوادونو د اړیکو ټول اړخونه تر خپل سیوري لاندې را نه ولي. بېجینګ د داسې سالمې او عادلانه سیالۍ ملاتړ کوي چې د نړیوالو اصولو او منل شویو قواعدو پر بنسټ وي او دواړه لوري د یو بل د پرمختګ د مخنیوي پر ځای د خپلو وړتیاوو د لوړولو لپاره هڅې وکړي. د چین په لیدلوري کې، د نړۍ اقتصادي فضا دومره پراخه ده چې دواړه هېوادونه او نور نړیوال اقتصادونه کولای شي په ګډه پرمختګ وکړي او د یوه هېواد بریا د بل هېواد لپاره هم د فرصتونو د رامنځته کېدو لامل شي.
په همدې چوکاټ کې، چین د متقابل احترام، سولهییز ګډ ژوند او د ګډو ګټو پر بنسټ د همکاریو پر اصل ټینګار کوي. د دغه هېواد په دریځ کې د ملي حاکمیت، ځمکنۍ بشپړتیا، د هر هېواد د خپل ټولنیز نظام او پرمختیايي مسیر د درناوي ترڅنګ، د اختلافاتو د سولهییز مدیریت او د شخړو د مخنیوي موضوع ځانګړی اهمیت لري. د چین په باور، د همکاریو له لارې دواړه هېوادونه ګټه ترلاسه کولای شي، په داسې حال کې چې تقابل او شخړې نه یوازې د دواړو لورو، بلکې د نړیوالې ټولنې لپاره هم منفي پایلې لرلای شي.
د نړیوال پرمختګ په اړه د چین لیدلوری هم د دې غونډې له مهمو موضوعاتو څخه ګڼل کېږي. د بېجینګ په اند، رښتینی پرمختګ هغه دی چې د نړۍ ټولو هېوادونو ته پکې د ګډون، ونډې اخیستنې او ګټې اخیستنې فرصت برابر وي. پرمختګ او عصري کېدل باید یوازې د محدود شمېر شتمنو هېوادونو ځانګړی امتیاز نه وي، بلکې ټول هېوادونه، که لوی وي او که کوچني، باید د نړیوال اقتصاد په پرمختګ کې مساوي فرصتونه ولري. همدارنګه، دوامدار پرمختګ هغه وخت رښتینی ارزښت پیدا کوي چې د اقتصادي ودې ترڅنګ د ټولنیز عدالت، د خلکو د هوساینې او د چاپېریال ساتنې موضوعات هم په پام کې ونیول شي.
چین د نړیوال پرمختګ نوښت (Global Development Initiative) له لارې هڅه کوي چې د ملګرو ملتونو د ۲۰۳۰ کال د دوامدار پرمختګ اجنډا د پلي کېدو لپاره نړیوالې همکارۍ پیاوړې کړي. دغه نوښت د خلکو پر محور پرمختګ، ټولشموله اقتصادي ودې، نوښت، د انسان او طبیعت ترمنځ پر همغږۍ او عملي اقداماتو ټینګار کوي. د دې لیدلوري اساسي موخه د داسې نړیوالې پراختیايي ملګرتیا رامنځته کول دي چې پر مساوات، متقابل مشارکت او ګډو ګټو ولاړه وي او هېڅ هېواد او ټولنه د پرمختګ له فرصتونو بېبرخې پاتې نه شي.
همدارنګه، چین د ټولشموله اقتصادي نړیوال کېدو ملاتړ کوي او د هغو محدودیتونو مخالفت کوي چې د ټکنالوژۍ د تبادلې، اقتصادي همکاریو او نړیوالو بازارونو د پراختیا مخه نیسي. د کمربند او لارې نوښت او د هغه په چوکاټ کې د لوړ کیفیت همکاریو پراختیا د دې لیدلوري یوه مهمه برخه ده. د چین په باور، د زیربناوو جوړول، د ترانسپورټي دهلېزونو پراختیا، د سوداګرۍ اسانتیاوې، د پانګونې زیاتوالی او د ټکنالوژۍ تبادله کولای شي د نړیوال اقتصاد د ودې لپاره نوي فرصتونه برابر کړي او د پرمختګ لاسته راوړنې د بېلابېلو هېوادونو خلکو ته په عادلانه توګه ورسوي.
په ځانګړي ډول، د آسیا د اقتصادي راتلونکي لپاره د چین ونډه د پام وړ ده. د سیمې ګڼ هېوادونه د سوداګرۍ، ترانزیټ، انرژۍ، ټکنالوژۍ او زیربناوو په برخو کې له چین سره ګډې ګټې لري. دا وضعیت د سیمهییز اتصال د پراختیا، د اقتصادي همکاریو د ژورتیا او د آسیا او ارام سمندر د سیمې د بازارونو ترمنځ د اړیکو د پیاوړتیا لپاره مهم ظرفیتونه رامنځته کوي.
په ټوله کې، د اپیک غونډه د چین لپاره یوازې د کوربهتوب یو تشریفاتي فرصت نه دی، بلکې د خپل اقتصادي ځواک، نړیوالې ډیپلوماسۍ او ستراتیژیک لیدلوري د څرګندولو یوه مهمه صحنه ده. چین هڅه کوي چې د نړیوالو اقتصادي همکاریو په مرکز کې خپل ځای پیاوړی کړي او د اقتصادي ثبات، سیمهییز اتصال، دوامدار پرمختګ او ګډو ګټو په رامنځته کولو کې اغېزناک رول ولوبوي. د شینزن غونډه به په دې برخه کې د چین د نړیوالو اقتصادي لومړیتوبونو او د راتلونکو همکاریو د مسیر د ارزونې لپاره مهم فرصت وي.
Opinion
د چین کمونست ګوند د مرکزي کمیټې د شلمې دورې د پېنځمې عمومي غونډې په اړه هر اړخیزه تبصره
خو د دې تګلارې واقعي بریا به یوازې د سختو مقرراتو په شتون پورې تړلې نه وي؛ بلکې د قوانینو پر عادلانه تطبیق، د څارنې پر روڼتیا، د مسؤلینو پر حساب ورکونه او د عامه ګټو پر خوندي کولو به هم متکي وي.
د چین د کمونست ګوند د مرکزي کمیټې د شلمې دورې پېنځمه عمومي غونډه، چې ټاکل شوې د ۲۰۲۶ز. کال د اوکتوبر له شپږویشتمې تر نههویشتمې نېټې پورې په بېجینګ کې ترسره شي؛ د چین د سیاسي نظام، ګوندي مدیریت او د دولت د راتلونکو تګلارو له مهمو سیاسي پېښو څخه ګڼل کېږي. د اعلان شویو معلوماتو له مخې؛ د دې غونډې اساسي موضوع د ګوند د بشپړې او جدي ادارې پیاوړتیا، د ګوندي نظم ټینګښت او د ګوند د اوږدمهاله واکمنۍ د وړتیا لوړول دي. له همدې کبله، د دې غونډې ارزښت یوازې د ګوند په داخلي چارو پورې محدود نهدی، بلکې د چین د دولت د ادارې، اقتصادي پرمختګ، ټولنیز ثبات او نړیوال دریځ له راتلونکي مسیر سره هم تړاو لري.
د ګوندي نظم او سیاسي رهبرۍ پیاوړتیا
د چین کمونست ګوند په سیاسي جوړښت کې د مرکزي رهبرۍ یووالی او د پرېکړو منظم تطبیق ځانګړی اهمیت لري. تمه ده، چې په دې غونډه کې به د ګوند د داخلي انضباط، د مسوولانو د حساب ورکونې، له فساد سره د مبارزې او د ګوندي ادارو د اغېزمنتیا پر پیاوړتیا ټینګار وشي.
د چین مشرتابه د ګوند د جدي او هر اړخیزې ادارې پیاوړتیا د دولت د ثبات، د ګوند د سیاسي اعتبار او د اوږدمهاله حکومتولۍ د دوام لپاره مهمه ګڼي. د دې سیاست موخه دا ده، چې د ګوند غړي او دولتي چارواکي د ټاکل شویو اصولو او مقرراتو په چوکاټ کې فعالیت وکړي او د اداري سرغړونو او فساد مخه ونیول شي.
خو د دې تګلارې واقعي بریا به یوازې د سختو مقرراتو په شتون پورې تړلې نه وي؛ بلکې د قوانینو پر عادلانه تطبیق، د څارنې پر روڼتیا، د مسوولانو پر حساب ورکولو او د عامه ګټو پر خوندي کولو به هم متکي وي.
له فساد سره مبارزه او اداري اصلاحات
فساد د ډېرو هېوادونو د سیاسي او اقتصادي نظامونو لپاره یوه جدي ننګونه ده او چین هم له دې ستونزې سره د مبارزې لپاره پراخ اقدامات کړي دي. د ګوندي انضباط پیاوړتیا کولی شي د دولتي سرچینو د ناوړه استفادې، د اداري بېنظمۍ او د واک د شخصي ګټو لپاره د کارولو د مخنیوي په برخه کې مهم رول ولوبوي.
سره له دې د فساد پر وړاندې اغېزمنه مبارزه یوازې پر انضباطي اقداماتو نه بشپړېږي. د شفافو اداري کړنلارو، خپلواکې او اغېزمنې څارنې، د خلکو د شکایتونو د اورېدو او د قانون د مساوي تطبیق اړتیا هم شته. که دا عناصر په عملي توګه پیاوړي شي، د دولتي ادارو پر فعالیتونو د خلکو باور زیاتېدی شي او د عامه سرچینو د اغېزمنې کارونې زمینه هم برابرېدی شي.
اقتصادي پرمختګ او ټولنیزه هوساینه
که څه هم د پنېځمې عمومي غونډې اعلان شوې اساسي موضوع د ګوند جدي او هر اړخیزه اداره ده؛ خو د ګوندي رهبرۍ اغېزمنتیا له اقتصادي او ټولنیزو پایلو سره هم مستقیم تړاو لري. د چین لپاره د اقتصادي ودې دوام، د کارموندنې زیاتوالی، د خلکو د ژوند د کچې لوړول او د اقتصادي ستونزو مدیریت مهمې مسئلې دي.
چین په وروستیو لسیزو کې د صنعت، سوداګرۍ، بېخبناوو او ټکنالوژۍ په برخو کې د پام وړ پرمختګ کړی دی؛ خو د اقتصادي ودې د دوام لپاره باید د کورني لګښت پیاوړتیا، د خصوصي سکټور ملاتړ، د نوښت او څېړنې پراختیا، د ځوانانو د کارموندنې ستونزو ته پاملرنه او د اقتصادي نابرابرۍ کمول هم په پام کې ونیول شي.
د ګوند د رهبرۍ لپاره یوه مهمه ننګونه دا ده، چې د سیاسي او اداري نظم پیاوړتیا پر عملي اقتصادي پرمختګ او د خلکو د ژوند پر ښه والي بدله کړي. د اقتصادي بریا اصلي معیار یوازې د تولید او پانګونې زیاتوالی نهدی، بلکې دا هم ده، چې د پرمختګ ګټې د ټولنې بېلابېلو قشرونو ته ورسېږي.
د مرکزي واک او محلي ادارو ترمنځ اړیکې
د چین د سیاسي نظام یوه مهمه ځانګړتیا د مرکزي رهبرۍ پیاوړی رول دی. د مرکزي پرېکړو منظم تطبیق کولی شي د ملي پروګرامونو پر همغږۍ، د سرچینو وېش او د پراخو اقتصادي پروژو پلي کولو کې مرسته وکړي.
د محلي ادارو وړتیا، د سیمو ځانګړي شرایط او د خلکو اړتیاوې هم باید په پام کې ونیول شي. که ټولې پرېکړې له محلي واقعیتونو سره له کافي ارزونې پرته تطبیق شي؛ د ځینو سیمو اقتصادي او ټولنیزې ستونزې ښايي په مناسب ډول حل نهشي. له همدې کبله د مرکزي رهبرۍ او محلي ادارو ترمنځ اغېزمنه همغږي، د معلوماتو رښتینی شریکول او د پایلو پر بنسټ ارزونه د ښې حکومتولۍ مهم عناصر دی.
د چین نړیوال دریځ او سټراټیژیک اهمیت
چین د نړۍ له مهمو اقتصادي او سیاسي قدرتونو څخه دی او د دغه هېواد کورنۍ تګلارې پر نړیوال اقتصاد، سوداګرۍ، پانګونې او نړیوالو اړیکو اغېز لري. د چین سیاسي ثبات او د دولتي ادارو اغېزمنتیا کولی شي د نړیوالو اقتصادي همکاریو او اوږدمهاله پانګونې پر فضا هم اغېز وکړي.
له بلې خوا د نړیوالې سیالۍ زیاتوالی، د لویو قدرتونو ترمنځ اختلافات، سوداګریز محدودیتونه او د پرمختللیو ټکنالوژیو پر سر سیالي د چین پر اقتصادي او سیاسي محاسبو اغېز لري. په داسې شرایطو کې د چین مشرتابه هڅه کوي، چې د کورني ثبات، اقتصادي پرمختګ او ملي امنیت ترمنځ توازن وساتي.
د دې غونډې اهمیت په دې کې هم دی، چې د ګوند د ادارې او رهبرۍ اړوند پرېکړې کولی شي د چین د راتلونکو ملي سیاستونو پر تطبیق او په نړیواله کچه د دغه هېواد پر چلند غیرمستقیم اغېز ولري. البته، د دغو اغېزو واقعي ارزونه به د غونډې له پایلو او د پرېکړو له عملي کېدو وروسته ممکنه وي.
انتقادي ارزونه او احتمالي ننګونې
د چین کمونست ګوند د مرکزي کمیټې د پېنځمې عمومي غونډې د اهمیت ترڅنګ د هغې د عملي پایلو د ارزونې لپاره باید څو اساسي پوښتنې مطرح شي: آیا د انضباط د پیاوړتیا اقدامات به د فساد په کمولو کې د اندازه کېدونکو پایلو سبب شي؟ آیا اداري اصلاحات به د خلکو د ورځني ژوند په ښهوالي کې څرګند بدلون راولي؟ آیا د دولتي چارواکو حساب ورکونه او د ادارو شفافیت به پیاوړی شي؟ او آیا د مرکزي پرېکړو تطبیق به د محلي اړتیاوو او ټولنیزو شرایطو په پام کې نیولو سره ترسره شي؟
د دغو پوښتنو ځوابونه د غونډې له رسمي اعلامیو څخه ورهاخوا د عملي اقداماتو، د فساد د قضیو د مدیریت، د اداري شفافیت، د اقتصادي شاخصونو او د خلکو د هوساینې له پایلو سره تړاو لري.
همدارنګه، د ګوندي نظم پیاوړتیا باید له اغېزمنې ادارې، مسلکي وړتیا، د خلکو د اړتیاوو درک او د مسوولانو له رښتینې حساب ورکولو سره مل وي. که انضباط یوازې د اداري کنټرول په توګه محدود پاتې شي او د ادارو د اصلاح او د خلکو د ستونزو د حل لپاره عملي اقدامات ورسره مل نهوي؛ نو د هغې اغېز به محدود وي.
پایله
په ټوله کې، د چین د کمونست ګوند د مرکزي کمیټې د شلمې دورې پېنځمه عمومي غونډه د دغه هېواد د ګوندي نظم، سیاسي رهبرۍ او د دولت د اوږدمهاله ادارې د پیاوړتیا په بهیر کې د پام وړ اهمیت لري. د غونډې اعلان شوی اساسي تمرکز ښيي، چې د چین مشرتابه غواړي د ګوند د داخلي انضباط، له فساد سره د مبارزې او د مرکزي رهبرۍ د یووالي له لارې د حکومتولۍ وړتیا پیاوړې کړي.
د دې غونډې اصلي ارزښت به د اعلامیو او سیاسي موخو پر بیانولو کې نه، بلکې د هغو د عملي پایلو په څرګندېدا کې وي. که د غونډې پرېکړې د شفافیت، اغېزمنې ادارې، اقتصادي پرمختګ، د خلکو د هوساینې او د مسوولانو د حساب ورکولو د پیاوړتیا لامل شي؛ نو د چین د دولتي نظام د اغېزمنتیا په لوړولو کې به مهم رول ولوبوي.
له همدې کبله د دې غونډې هر اړخیزه ارزونه باید د سیاسي رهبرۍ او ګوندي انضباط تر څنګ، د اقتصادي پرمختګ، ټولنیز عدالت، اداري شفافیت او د خلکو د ژوند د کیفیت پر عملي پایلو هم ولاړه وي. دا به څرګنده کړي، چې د ګوند د جدي او هر اړخیزې ادارې تګلاره تر کومه بریده د چین د دولت او ټولنې د اوږدمهاله پرمختګ له اړتیاوو سره سمون لري.
Opinion
د شانګهای د همکاریو ټولنه؛ اهمیت، موخې، د افغانستان رول او د بیشکیک د راتلونکې سرمشریزې اغېزې
افغانستان کولی شي د کانونو، کرنې، انرژۍ ،ټرانسپورټ، لوژسټیک، سوداګرۍ او صنعتي تولید په برخو کې د دې ټولنې له هېوادونو سره همکاری پراخه کړي.
د شانګهای همکاریو ټولنه یا «SCO » په تېرو دوه لسیزو کې د آسیا او یوروشیا د سیمې له مهمو سیاسي، امنیتي او اقتصادي ټولنو څخه ګرځېدلی دی. دا ټولنه په داسې جغرافیه کې فعالیت کوي، چې د نړۍ ځینې ستر قدرتونه، مهم اقتصادي بازارونه او د امنیت له پلوه حساسې سیمې په کې شاملې دي. چین، روسیه، هند، پاکستان، ایران، د منځنۍ آسیا هېوادونه او بېلاروس د دې ټولنې غړیتوب لري. په داسې حال کې، چې افغانستان او منګولیا د څارونکو هېوادونو غوندې له ډې ټولنې سره اړیکې لري. د شانګهای ټولنې اصلي تمرکز یوازې پر امنیت نه دی، بلکې اقتصادي همکاري ،ټرانسپورټ، انرژي، سوداګري، کلتوري اړیکې، د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه او سیمهییز ثبات هم د دې ټولنې د اجنډا مهمې برخې دي .
د شانګهای ټولنه څه شی ده؟
د شانګهای همکاریو ټولنې بنسټ په ۲۰۰۱ کال کې کېښودل شو. د دې ټولنې د جوړېدا اصلي موخه دا وه، چې د غړیو هېوادونو ترمنځ باور، ښه ګاونډیتوب او امنیتي همکاري پیاوړې شي. د ټولنې مرکزي دفتر په بیجینګ کې دی.
د شانګهای ټولنې لومړني بنسټګر چین، روسیه، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ازبکستان ول. وروسته د ټولنې د غړیتوب ساحه پراخه شوه او هند او پاکستان په ۲۰۱۷ کال کې، ایران په ۲۰۲۳ کال کې او بلاروس په ۲۰۲۴ کال کې دایمي غړي شول. په دې توګه، نن دا ټولنه لس دایمي غړي لري. سربېره پر دې، یو شمېر هېوادونه د څارونکي او د خبرو اترو د شریکانو حیثیت لري.
د ټولنې په جوړښت کې د دولتونو مشران، د بهرنیو چارو وزیران، دفاعي او امنیتي چارواکي، اقتصادي بنسټونه او بېلابېل تخصصي ارګانونه په منظم ډول غونډې کوي. د دې ټولنې مهمه ځانګړنه دا ده، چې د غړیو هېوادونو ترمنځ د اختلافونو باوجود، د ګډو سیمهییزو مسایلو لپاره د خبرو او همکارۍ یو واحد چوکاټ رامنځته کوي.
د شانګهای ټولنې اساسي موخې
د شانګهای ټولنې لومړنی او تر ټولو مهم هدف د سیمې امنیت او ثبات دی. ټولنه د ترهګرۍ، افراطیت، بېلتونپالنې ،منظم جرمونو او نشهیي توکو د قاچاق پر وړاندې د ګډې مبارزې لپاره د غړو هېوادونو ترمنځ همکاري تنظیموي.
د دې ټولنې فعالیتونه یوازې امنیتي موضوعاتو ته محدود نهدي. د شانګهای ټولنه هڅه کوي، چې د غړو هېوادونو ترمنځ اقتصادي اړیکې، سوداګري، پانګونه، انرژي، ټرانسپورټ او سیمهییزه نښلېدا پراخه شي. په وروستیو کلونو کې ډیجیټلي اقتصاد، مصنوعي ځیرکتیا، د انرژۍ امنیت، شین اقتصاد او مالي همکاری هم د دې ټولنې د اجنډا مهمې برخې ګرځېدلې دي.
د ټولنې له مهمو اوږدمهاله اهدافو څخه یو دا هم دی، چې د نړیوال نظام په بدلېدونکي وضعیت کې د آسیا او یوروشیا هېوادونو ترمنځ ګډ دریځ او همغږي زیاته کړي. د ټولنې د ۲۰۳۵ کال د پراختیا سټراټیژي هم له نړیوالو او سیمهییزو ټولنو سره د اړیکو د پراخولو او د ټولنې د نړیوال رول د پیاوړتیا موضوع ته ځانګړې پاملرنه کوي.
ولې شانګهای ټولنه مهمه ده؟
د شانګهای ټولنې اهمیت د غړیو هېوادونو له جغرافیایي، وګړنیز، اقتصادي او سیاسي وزن سره مستقیم تړاو لري. په دې ټولنه کې چین او روسیه د نړۍ له مهمو قدرتونو څخه دي، هند او پاکستان د جنوبي آسیا مهم هېوادونه دي او د منځنۍ آسیا هېوادونه د چین، روسیې، جنوبي آسیا او اروپا ترمنځ د جغرافیایي اتصال په برخه کې ځانګړی موقعیت لري.
له همدې کبله د شانګهای ټولنې پرېکړې یوازې د غړیو هېوادونو پر اړیکو اغېز نهکوي؛ بلکې د افغانستان، منځنۍ آسیا، جنوبي آسیا، منځني ختیځ او حتی د نړیوال اقتصاد او امنیت پر وضعیت هم اغېز لرلی شي.
پر ځانګړي توګه د افغانستان لپاره د دې ټولنې اهمیت ډېر دی؛ ځکه افغانستان د شانګهای ټولنې له ډېرو غړیو سره ګډه پوله، تاریخي اړیکې او اقتصادي تعاملات لري. چین، پاکستان، ایران، تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان له افغانستان سره مستقیمې یا نږدې اړیکې لري او روسیه هم د افغانستان په امنیتي او سیاسي معادلاتو کې مهم رول لري.
د افغانستان رول په شانګهای ټولنه کې
افغانستان په ۲۰۱۲ کال کې د شانګهای ټولنې د څارونکي هېواد حیثیت ترلاسه کړ. له دې مخکې په ۲۰۰۵ کال کې د شانګهای ټولنې او افغانستان ترمنځ د افغانستان د تماس ډلې د جوړېدو هوکړه شوې وه، چې وروسته په ۲۰۱۸ کال کې یې نوی پروتوکول هم لاسلیک شو. د دې میکانیزم هدف د افغانستان د سولې، ثبات، له ترهګرۍ او افراطیت څخه د پاک افغانستان او اقتصادي پرمختګ لپاره د همکاریو د وړاندیزونو او نظریاتو رامنځته کول ول.
د افغانستان لپاره د شانګهای ټولنې اهمیت په دې کې دی، چې هېواد د ټولنې د امنیتي بحثونو له مرکز څخه ډېر لرې نهدی. د افغانستان ناامني، ترهګري، د نشهیي توکو قاچاق، سرحدي ستونزې او اقتصادي کمزوري کولی شي پر نږدې ګاونډیو او د سیمې پر امنیت مستقیم اغېز وکړي.
همدا دلیل دی، چې د افغانستان موضوع د شانګهای ټولنې لپاره یوازې د یوه بهرني هېواد موضوع نهده؛ بلکې د سیمهیز امنیت له مهمو موضوعاتو څخه ده.
افغانستان کولی شي له دې ټولنې څخه د ټرانسپورټ، سوداګرۍ، انرژۍ، پانګونې، کرنې، کانونو او سیمهییزې نښلېدا په برخو کې هم ګټه واخلي. که افغانستان د منځنۍ او جنوبي آسیا ترمنځ د ټرانزیټي پل پر توګه خپل موقعیت سم وکاروي؛ د شانګهای ټولنې له اقتصادي ظرفیتونو څخه د هېواد د اقتصادي ودې لپاره استفاده کېدای شي.
د بیشکیک د ۲۰۲۶ کال سرمشریزه
د شانګهای ټولنې د مشرانو راتلونکې سرمشریزه به د قرغزستان په پلازمېنه بیشکیک کې د ۲۰۲۶ کال د اګست له یودېشمې څخه د سپټمبر تر لومړۍ نېټې پورې ترسره شي. دا سرمشریزه؛ ځکه هم ځانګړې اهمیت لري، چې د شانګهای ټولنې د جوړېدو پېنځهویشتمه کلیزه هم په همدې کال کې راځي.
د سرمشریزې د چمتووالي په لړ کې د ټولنې د ملي همغږوونکو، بهرنیو چارو وزیرانو او نورو اړوند ادارو غونډې ترسره شوې دي. د ۲۰۲۶ کال پر جولای په چولپون-اتا کې د بهرنیو چارو وزیرانو غونډې هم د بیشکیک د سرمشریزې لپاره د اعلامیې او نورو اسنادو مسودې وڅېړلې.
د دې سرمشریزې د اجنډا مهمې موضوعګانې به امنیت، اقتصادي همکاری، سیمهییز اتصال، انرژي، مالي همکاري، د ترهګرۍ او نشهیي توکو پر وړاندې مبارزه او د ټولنې د راتلونکي رول پیاوړتیا وي.
په بیشکیک کې د ۲۰۲۶ کال د شانګهای ټولنې ګڼې تخصصي غونډې هم ترسره شوې دي. د بېلګې په توګه؛ د جون په میاشت کې د انرژۍ د وزیرانو غونډه وشوه، چې د انرژۍ امنیت، د انرژۍ موثریت او د نوي کېدونکې انرژۍ پر ګډو پروژو بحث په کې وشو. همدارنګه د ماليې وزیرانو او مرکزي بانکونو د مشرانو په غونډه کې د مالي همکاریو، د ملي اسعارو پر کارولو او د شانګهای د پراختیایي بانک د جوړېدو پر موضوع بحث وشو.
د جولای پر اووهویشتمه او اتهویشتمه په بیشکیک کې د شانګهای ټولنې د رسنیو او تحلیلي مرکزونو غونډه هم ترسره شوه، چې د ۲۶ هېوادونو شاوخوا ۲۵۰ استازو په کې ګډون کړی و. د غونډې اصلي موضوع «په نوي بېر کې شانګهای ټولنه؛ له متقابل تفاهم څخه تر عملي همکاریو» وه .
د بیشکیک سرمشریزې لپاره د افغانستان اهمیت
د افغانستان لپاره د بیشکیک سرمشریزه د دې لپاره مهمه ده، چې د افغانستان موضوع د سیمې د لس غړیو هېوادونو پر کچه بیا مطرح کېږي. افغانستان کولی شي د دې فرصت له لارې د امنیت، اقتصاد، ټرانزیټ او سیمه ییز اتصال په اړه خپلې اړتیاوې او لومړیتوبونه مطرح کړي.
تر ټولو مهمه موضوع دا ده، چې افغانستان باید یوازې د امنیتي ستونزې پر توګه مطرح نهشي. که د افغانستان بحث یوازې د ترهګرۍ، نشه یي توکو او سرحدي امنیت تر کچې محدود پاتې شي، د افغانستان اقتصادي ظرفیتونه به له پامه وغورځول شي.
افغانستان د منځنۍ او جنوبي آسیا ترمنځ د جغرافیایي اتصال له پلوه ځانګړی موقعیت لري. د رېل پټلۍ، سړکونو، برښنا ،سوداګریزو دهلېزونو او سیمه ییزو پروژو له لارې افغانستان کولی شي د مرکزي آسیا او جنوبي آسیا ترمنځ د اتصال مهمه نقطه شي.
له همدې کبله، د شانګهای ټولنې لپاره هم ثبات لرونکی او اقتصادي پیاوړی افغانستان د سیمې په ګټه دی.
اقتصادي اهمیت؛ افغانستان څه ترلاسه کولی شي؟
د شانګهای ټولنه د اقتصادي همکاریو پراخ ظرفیت لري. د چین، روسیې، هند، ایران، پاکستان او منځنۍ آسیا هېوادونه په ګډه د افغانستان لپاره د لوی بازار، ټرانسپورټي دهلېز او پانګونې مهم فرصتونه رامنځته کولی شي.
افغانستان کولی شي د کانونو، کرنې، انرژۍ ،ټرانسپورټ، لوژسټیک، سوداګرۍ او صنعتي تولید په برخو کې د دې ټولنې له هېوادونو سره همکاری پراخه کړي.
په دې برخه کې د شانګهای پراختیایي بانک د جوړېدو موضوع هم مهمه ده. په ۲۰۲۶ کال کې بیشکیک د دې بانک د جوړېدو په اړه مشورتي غونډې ترسره کړه او د غړو هېوادونو ترمنځ د دې مالي بنسټ د جوړېدو پر عملي جزئیاتو بحث شوی دی.
که دغه ډول مالي میکانیزمونه په راتلونکي کې عملي شي، افغانستان کولی شي د سیمهییزو بېخبنایي او اقتصادي پروژو لپاره د تمویل له فرصتونو څخه استفاده وکړي؛ البته دا کار د افغانستان د سیاسي وضعیت، نړیوالې رسمیت پېژندنې، بانکي اړیکو او د پانګونې د امنیت له وضعیت سره مستقیم تړاو لري.
پایله
د شانګهای همکاریو ټولنه په یویشتمه پېړۍ کې د آسیا او یوروشیا د سیمې د بدلېدونکي جیوپولیټیک یوه مهمه نښه ده .
دا ټولنه له یوې امنیتي همکارۍ څخه ورو ورو د اقتصاد، انرژۍ، ټرانسپورټ، مالي چارو، ټکنالوژۍ او نړیوالې همکارۍ پر پراخ چوکاټ بدلېږي.
د افغانستان لپاره د شانګهای ټولنې اهمیت تر بل هر وخت زیات دی. افغانستان د دې ټولنې له ډېرو غړیو سره ګډې پولې، اقتصادي اړیکې او امنیتي مشترکات لري او د سیمې له امنیت او اقتصاد څخه ځان بېلولی نهشي.
د افغانستان لپاره اصلي پوښتنه دا ده، چې له څارونکي حیثیت څخه څنګه عملي ګټه پورته کړي. افغانستان باید په شانګهای ټولنه کې یوازې د امنیت او ترهګرۍ د بحث موضوع نه وي؛ بلکې د سوداګرۍ، ټرانزیټ، انرژۍ، پانګونې او سیمهییز اتصال د بحث یوه فعاله برخه وګرځي.
د بیشکیک راتلونکې سرمشریزه، چې د ۲۰۲۶ کال د اګست پر یودېرشمه او د سپټمبر پر لومړۍ نېټه ترسره کېږي؛ د افغانستان لپاره د دې فرصت یوه مهمه صحنه ده. که د افغانستان موضوع د سیمې د هېوادونو له امنیتي اندېښنو سره یوځای د اقتصادي همکاریو، سیمه ییز اتصال او اوږدمهاله ثبات له زاویې مطرح شي، نو شانګهای ټولنه کولی شي د افغانستان په سیمه ییز ادغام کې مهم رول ولوبوي.
په بل عبارت، د افغانستان لپاره د شانګهای ټولنې ارزښت یوازې په دې کې نهدی، چې« افغانستان د ټولنې څارونکی هېواد دی»، بلکې اصلي اهمیت یې دا دی، چې افغانستان د همدې ټولنې د غړیو ترمنځ د جغرافیې، امنیت، اقتصاد او ټرانزیټ په یوه مهمه نقطه کې موقعیت لري. د دغه موقعیت د تبدیلولو لپاره سیاسي ثبات، اقتصادي اصلاحات او فعاله سیمه ییزه ډیپلوماسي اړینه ده.
Opinion
د چین د ۵ او ۱۵ کلنو پراختیايي پلانونه؛ د بريالیتوب رازونه او نړيوال درسونه
«لويې لاسته راوړنې د لويو شعارونو، بلکې د اوږدمهاله لیدلوري، منظم پلان، دوامدار کار او د پلان د عملي کولو له لارې رامنځته کېږي.»
په معاصر نړیوال نظام کې د چین چټک اقتصادي، صنعتي، ټکنالوژیک او ټولنیز پرمختګ د نړۍ د ډېرو هېوادونو د پام وړ ګرځېدلی دی. هغه هېواد چې څو لسیزې وړاندې د پراخې بېوزلۍ، کمزوري صنعتي بنسټ او محدود نړیوال اقتصادي حضور له ستونزو سره مخ و، نن د نړۍ له مهمو اقتصادي او ټکنالوژیکو قدرتونو څخه شمېرل کېږي.
د چین د دې تحول تر شا یوازې اقتصادي منابع او لوی نفوس نه، بلکې یو منظم، اوږدمهاله او مرحل هوار پلان جوړوونکی نظام هم مهم رول لري. چین د خپل پرمختګ لپاره د پنځو کلونو پر بنسټ مشخص پلانونه جوړوي، خو د دې پلانونو تر شا یې د ۱۰، ۱۵ او حتی تر ۲۰۳۵ کال پورې اوږدمهاله ستراتیژیکې موخې هم ټاکلې دي.
د چین د بریالیتوب مهم درس دا دی چې هېوادونه باید یوازې د نن ورځې ستونزو ته ځواب ونه وایي؛ بلکې د راتلونکو
۱۵، ۲۰ او ۳۰ کلونو لپاره هم باید واضح لیدلوری ولري.
د چین د پلان جوړونې فلسفه
د چین د پرمختیایي نظام اساسي ځانګړنه دا ده چې سترې موخې په کوچنیو او عملي پړاوونو وېشل کېږي. په بل عبارت ،چین د اوږدمهاله هدف لپاره لنډمهاله او منځمهاله پلانونه جوړوي.
د دې سیستم عمومي جوړښت داسې تشریح کېدای شي:
لومړی :اوږدمهاله ملي هدف ټاکل کېږي
دويم :د ۱۵ کلونو لپاره ستراتیژیک لیدلوری جوړېږي
درېیم :دا ستراتیژي په پنځه کلنو پلانونو وېشل کېږي
څلورم :د هر پنځه کلن پلان لپاره مشخص اقتصادي، ټولنیز، صنعتي او ټکنالوژیک اهداف ټاکل کېږي؛ پنځم :د پلان د عملي کېدو کچه په دوامداره توګه ارزول کېږي.
همدا تسلسل د چین د پلان جوړونې تر ټولو مهم قوت ګڼل کېږي. د حکومت بدلونونه د اساسي ملي اهدافو مسیر په بشپړه توګه نه بدلوي؛ بلکې هر نوی پړاو د پخوانیو لاسته راوړنو پر بنسټ جوړېږي.
د ۱۴م پنځه کلن پلان تجربه
د چین د ۱۴م پنځه کلن پلان دوره له ۲۰۲۱ څخه تر ۲۰۲۵ کال پورې وه. په دې دوره کې د اقتصادي ودې ترڅنګ ،ټکنالوژي، نوښت، شنه انرژي، صنعتي پرمختګ او د خلکو د ژوند د کیفیت لوړول د مهمو لومړیتوبونو په توګه مطرح شول.
د چین د رسمي اقتصادي معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د دغه هېواد ناخالص کورني تولید شاوخوا ۱۴۰ ټریلیون یوانو ته رسېدلی او اقتصاد یې د کال په کچه پنځه سلنه وده کړې ده. د چین د رسمي ارزونې له مخې، د ۱۴م پنځه کلن پلان مهمې موخې په بریالیتوب سره بشپړې شوې دي(National Bureau of Statistics of China) .
د دې پلان مهمې ځانګړنې په لاندې برخو کې وې:
۱ .د ټکنالوژۍ او نوښت پراختیا
چین په دې پوه شوی چې د راتلونکي نړیوال رقابت اصلي میدان یوازې د تولید او صادراتو بازار نه دی؛ بلکې مصنوعي ځیرکتیا، نیمههادي چپس، فضایي ټکنالوژي، برقي موټرونه، بیټرۍ، روبوټیک او ډیجیټلي اقتصاد د راتلونکي قدرت اساسي عناصر دي.
له همدې امله، چین د کورني تحقیق، پوهنتونونو، څېړنیزو مرکزونو او صنعتي شرکتونو ترمنځ اړیکې پیاوړې کړې. د دې سیاست هدف دا دی چې چین په مهمو ټکنالوژیکو برخو کې پر بهرنیو منابعو لږ متکي شي.
۲ .د تولیدي صنعت پیاوړتیا
د چین د اقتصادي ماډل یوه مهمه ځانګړنه دا ده چې دغه هېواد یوازې د خدماتو پر اقتصاد تکیه نه کوي؛ بلکې تولیدي صنعت د خپل اقتصادي ځواک اساسي برخه ګڼي.
د ماشینونو، برقي موټرو، لمریزې انرژۍ، بیټریو، مخابراتي وسایلو او نورو صنعتي محصولاتو پراختیا د چین د نړیوال اقتصادي نفوذ مهم عوامل دي.
۳ .د زيربناوو پراخ پرمختګ
چین په تېرو څو لسیزو کې د سړکونو، رېل پټلۍ، بندرونو، هوایي ډګرونو، ښارونو او ډیجیټلي زیربناوو په برخه کې ستره پانګونه کړې ده.
د زیربناوو پراختیا نه یوازې د خلکو تګ راتګ او سوداګري اسانه کړې، بلکې د چین د بېلابېلو سیمو ترمنځ یې اقتصادي اړیکې هم پیاوړې کړې دي.
البته، د چین تجربه دا هم ښیي چې زیربنایي پانګونه باید د اقتصادي اړتیا، شفافې ارزونې او واقعي عاید پر بنسټ ترسره شي؛ ځکه بېځایه او له پورونو سره تړلې پروژې د اقتصادي فشارونو سبب کېدای شي.
د ۱۵ کلونو ستراتیژيک لیدلوری
د چین د اوږدمهاله پلان جوړونې یوه مهمه موخه تر ۲۰۳۵ کال پورې د هېواد د عصري کېدو د پروسې د پام وړ بشپړول دي.
د ۱۵ کلونو په دې لیدلوري کې څو اساسي اهداف شامل د ي:
* د اقتصاد او صنعت عصري کول
* د ساینس او ټکنالوژۍ په برخه کې ځا نبسیاینه
* د خلکو د ژوند د کیفیت لوړول
* د شنه او چاپېریالساتونکي پرمختګ پراختیا
* د ملي امنیت پیاوړتیا
* د تولیدي اقتصاد لوړ کیفیت
* د ټولنې د علمي او بشري ظرفیتونو پراختیا.
د ۲۰۲۶–۲۰۳۰ کلونو لپاره د چین د ۱۵م پنځه کلن پلان په لارښوونو کې د لوړ کیفیت اقتصادي پرمختګ، علمي او ټکنالوژیکي ځانبسیاینې، اصلاحاتو، د خلکو د ژوند د کیفیت لوړولو او ملي امنیت ته ځانګړی اهمیت ورکړل شوی دی.
د چین د بريالیتوب مهم عوامل
لومړی: اوږدمهاله لیدلوری
د چین یو له مهمو بریالیتوبونو څخه دا دی چې اقتصادي او ملي پرمختګ یې یوازې د یوه کال یا یوه حکومت د لنډمهاله برنامې په توګه نه دی تعریف کړی.
د ۵ کلونو پلانونه د ۱۵ کلونو ستراتیژۍ برخه دي، او ۱۵ کلنه ستراتیژي د لا اوږدمهاله ملي لیدلوري سره تړاو لري.
دويم: د دولت قوي ظرفیت
د لویو ملي پروژو عملي کول قوي دولتي ظرفیت ته اړتیا لري. چین د خپلو پلانونو د عملي کولو لپاره مرکزي ادارې ،محلي حکومتونه، صنعتي شرکتونه او څېړنیز بنسټونه په یوه پراخه منظمه شبکه کې سره نښلولي دي.
درېیم: د پلان او عمل ترمنځ اړيکه
د چین د پلان جوړونې مهم درس دا دی چې پلان یوازې د کاغذ پر مخ نه پاتې کېږي. د لویو موخو ترڅنګ مشخصې ادارې، بودیجې، پروژې او د تطبیق مهالوېش ټاکل کېږي.
همدا د پلان او عمل ترمنځ اړیکه د بریالیتوب لپاره اساسي اهمیت لري.
څلورم: د اصلاحاتو او ثبات توازن
چین هڅه کړې چې اقتصادي اصلاحات د سیاسي او ټولنیز ثبات له اړتیاوو سره یوځای پر مخ یوسي.
د چین د تجربې له مخې، اصلاحات هغه وخت دوامداره پایله ورکوي چې د اقتصادي ودې، ټولنیز ثبات او ملي لومړیتوبونو ترمنځ یو ډول توازن موجود وي.
پنځم: په بشري پانګ هونې تمرکز
هیڅ هېواد یوازې د طبیعي منابعو له لارې اوږدمهاله پرمختګ نه شي کولای. چین په پوهنتونونو، مسلکي زده کړو ،څېړنو او تخنیکي مهارتونو کې پراخه پانګونه کړې ده.
په نننۍ نړۍ کې د هېوادونو ترمنځ اصلي سیالي د طبیعي منابعو پر ځای د پوهې، نوښت او بشري ظرفیتونو پر سر ده.
د چین د تجربې محدوديتونه
د چین د پرمختګ تجربه، سره له دې چې مهم درسونه لري، باید په مستقیم ډول د هر هېواد لپاره کاپي نه شي.
هر هېواد خپل ځانګړی جغرافیایي، سیاسي، اقتصادي او ټولنیز شرایط لري. د چین د پرمختګ یوه برخه د دغه هېواد له ځانګړي نفوس، بازار، دولتي جوړښت او تاریخي شرایطو سره تړلې ده.
همدارنګه، چین له جدي ننګونو سره هم مخ دی. د کورني مصرف کمزوري، د املاکو بازار ستونزې، د نفوس د عمر زیاتوالی، د ځینو محلي حکومتونو پورونه او د نړیوالو اقتصادي سیالیو زیاتوالی هغه مسایل دي چې د چین راتلونکې پلان جوړونه به اغېزمنه کړي. د ۲۰۲۶ کال وروستي اقتصادي راپورونه هم ښیي چې د چین د ودې ترڅنګ د کورني تقاضا او املاکو په برخو کې فشارونه موجود دي(Financial Times) .
له همدې امله، د چین بریالیتوب باید د یوې بشپړې او له ستونزو خالي نمونې په توګه ونه کتل شي؛ بلکې د پرمختګ، اصلاحاتو، لاسته راوړنو او ننګونو ګډه تجربه ده.
افغانستان ته د چین د تجربې درسونه
افغانستان د چین د پلان جوړونې له تجربې څخه څو مهم درسونه اخیستلای شي.
۱ .ملي پلان بايد له سیاسي بدلونونو څخه پورته وي
افغانستان د اوږدمهاله او دوامدار ملي پلان اړتیا لري. د حکومتونو، نظامونو او ادارو بدلون باید د هېواد اساسي پرمختیایي اهداف په بشپړه توګه له منځه یوسي.
۲ .د ۱۵ کلونو لپاره بايد واضح ملي لیدلوری موجود وي
افغانستان کولی شي د ۱۵ کلونو لپاره د اقتصاد، تعلیم، انرژۍ، کرنې، صنعت، ټکنالوژۍ او سیمهییز اتصال ملي اهداف وټاکي او بیا یې په درې یا پنځه کلنو عملي پړاوونو ووېشي.
۳ .د پلان عملي کېدل بايد له ارزونې سره تړلي وي
هر پلان باید د اندازه کولو وړ شاخصونه ولري. یوازې دا ویل چې «اقتصاد به وده وکړي» کافي نه دي؛ بلکې باید مشخصه شي چې:
* څومره دندې به ایجادېږي؟
* څومره صادرات به زیاتېږي؟
* د انرژۍ تولید به څومره لوړ شي ؟
* د بېوزلۍ کچه به څومره راټیټېږي ؟
* د زدهکړو او روغتیا په برخو کې به څه ډول پرمختګ رامنځته کېږي؟
۴ .د بشري پانګې پراختیا بايد لومړيتوب وي
افغانستان د طبیعي منابعو ترڅنګ تر هر څه وړاندې د مسلکي، تحصیلکرده او نوښتګر نسل اړتیا لري.
که د یوه هېواد ځوانان له علم، مهارت او کار سره مجهز نه وي، هېڅ اوږدمهاله اقتصادي پلان دوامداره بریالیتوب نه شي ترلاسه کولای.
پايله
د چین د ۵ کلنو پلانونو او ۱۵ کلونو اوږدمهاله ستراتیژیک لیدلوري تر ټولو مهم درس دا دی چې لوی پرمختګ په یوه شپه نه رامنځته کېږي.
چین خپل اقتصادي او ملي پرمختګ د اوږدمهاله هدفونو، مرحلهوارو پلانونو، قوي ادارو، بشري پانګونې، ټکنالوژیک نوښت او دوامدارې ارزونې له لارې پر مخ وړی دی.
د چین د بریالیتوب اصلي راز یوازې په پیسو، نفوس یا طبیعي منابعو کې نه دی؛ بلکې په دې کې دی چې دغه هېواد هڅه کړې اوږدمهاله هدفونه په عملي او اندازه کېدونکو پړاوونو بدل کړي.
د افغانستان په څېر هېوادونو لپاره د چین تر ټولو مهم درس دا دی چې هیڅ ملت د لنډمهاله او بېثباته تصمیمونو له لارې اوږدمهاله پرمختګ نه شي کولای.
افغانستان ته اړتیا ده چې د خپل جغرافیایي موقعیت، طبیعي منابعو، ځوان نفوس او سیمهییزو فرصتونو پر بنسټ یو واضح ملي لیدلوری جوړ کړي؛ دغه لیدلوری په پنځه کلنو پلانونو ووېشي؛ د هر پلان د عملي کېدو لپاره مشخصې ادارې او شاخصونه وټاکي؛ او د ملي پرمختګ پروسه د سیاسي اختلافاتو له اغېز څخه تر ممکنه حده خوندي وساتي.
په پای کې، د چین تجربه موږ ته دا پیغام راکوي:
«لويې لاسته راوړنې د لويو شعارونو، بلکې د اوږدمهاله لیدلوري، منظم پلان، دوامدار کار او د پلان د عملي کولو له لارې رامنځته کېږي.»
-
لوبی4 days agoپه آی ال ټي ۲۰ لیګ کې د افغان او اماراتي لوبغاړو ګډون اړین شو
-
تازه خبرونه4 days agoترکیې یونان ته د اوښتو په هڅه کې ۳۵ افغان کډوال ونیول
-
لوبی3 days agoسرخپوشان خوافي د افغانستان فوټبال اتلانو لیګ نه ماتېدونکی اتل شو
-
لوبی5 days agoزیمبابوې له افغانستان څخه د دوهیمې ټسټ لوبې پر دوهیمه ورځ ۱۸۰ منډې مخکې شو
-
لوبی4 days agoارمان افسي استقلال کابل ته پنځه پر صفر ماتې ورکړه
-
تازه خبرونه5 days agoپه جوزجان کې د بیات پاور ۴۰ میګاواټه ګازي برښنا تولیدي توربین بېرته فعال شو
-
تازه خبرونه4 days agoپه تېرو دوه اوونیو کې له ایران او پاکستان څخه څه باندې ۹۵ زره افغانان افغانستان ته راغلي
-
تازه خبرونه2 days agoد اسلامي امارت مالیې وزیر د ایران د مازندران له کرنیزو او تولیدي مرکزونو لیدنه وکړه
