د رویټرز/ ایپسوس د یوې نوې نظرپوښتنې له مخې؛ یوازې له هرو درې امریکایانو یو کس د ایران پر وړاندې د جګړې ملاتړ کوي، چې د دې پېنځه میاشتني کړکېچ له پیل راپدېخوا تر ټولو ټیټه کچه ښیي. ډېری ګډونوال څرګندوي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دې جګړې موخې بشپړې روښانه کړې نه‌دي.

دغه نظرپوښتنه د جمعې له ورځې تر یکشنبې پورې ترسره شوې او پایلې ښيي؛ ټرمپ ته د لېوالتیا کچه ۳۷ سلنې ته لوړه شوې، چې د تېرې میاشتې پر پرتله درې سلنه زیاتوالی ښيي.

ټرمپ د جګړې لپاره بېلابېلې موخې یادې کړې دي؛ د بېلګې په توګه: د ایران د واکمنو پر ضد د ایرانیانو ملاتړ، د ایران د بالسټیک توغندیو وړتیا له منځه وړل او ایران د اټومي وسلې له ترلاسه کولو منع کول. د نظرپوښتنې له مخې: ۶۹ سلنه امریکایان د څلوېښت سلنه جمهوري‌غوښتونکو پر ګډون پدي باور لري، چې ټرمپ په ایران کې د امریکا د پوځي ښکېلتیا موخې بشپړې روښانه کړي ندي.

د سپینې ماڼۍ ویاندې اولیویا ویلز ویلي؛ ټرمپ خپلې پرېکړې د بدلېدونکو نظرپوښتنو پر بنسټ نه‌کوي او ټینګار یې کړی، چې ولسمشر به ایران ته هیڅکله د اټومي وسلې د ترلاسه کولو اجازه ور نه‌کړي.

د راپور له مخې: د روان کال د فبرورۍ له اته‌ویشتمې راپدېخوا، چې امریکا او اسرائیلو پر ایران بریدونه پیل کړل؛ د جګړې د ملاتړ کچه له ۴۰ سلنې ټیټه پاتې شوې ده. دا وضعیت د عراق او افغانستان له جګړو سره څرګند توپیر لري؛ ځکه د عراق جګړې په لومړیو میاشتو کې شاوخوا ۷۰ سلنه او د افغانستان جګړې په پیل کې د امریکایانو نږدې ۹۰ سلنه ملاتړ درلود.

شنونکو ويلي، د جګړې پر وړاندې د خلکو ناخوښي د ټرمپ او جمهوري‌غوښتونکي ګوند لپاره د نومبر د منځمهالو ټاکنو په درشل کې سیاسي فشار زیاتوي؛ ځکه د کانګرس په دواړو جرګو کې د دوی اکثریت ډېر کمزوری دی.

تر اوسه په دې جګړه کې ۱۸ امریکايي سرتېري وژل شوي او زرګونه کسان په ایران او لبنان کې هم مړه شوي دي. جګړې د سونګ بیې هم لوړې کړې دي؛ د پټرولو بیه په امریکا کې له جګړې مخکې د هر ګیلن شاوخوا ۳ ډالره وه، خو اوس له ۴ ډالرو لوړه شوې ده.

د نظرپوښتنې له مخې؛ خپلواکه رای ورکوونکي د کانګرس لپاره د جمهوري‌غوښتونکو پر ځای د ډیموکراټ ګوند نوماندان غوره ګڼي. همداراز د اقتصادي سیاستونو په برخه کې هم ډېری خپلواکه رای ورکوونکي د ډیموکراټانو ملاتړ کوي.

دغه نظرپوښتنه په انلاین ډول ترسره شوې؛ ۱ اعشاریه ۲۴۶ امریکايي لویانو په کې برخه اخیستې او د خطا کچه یې درې سلنه ښودل شوې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ترمپ یو ځل بیا ایران ته خبرداری ورکړی او ویلي یې دي؛ که تهران په هرمز تنګي کې هره بېړۍ د توغندي، راکټ، بې‌پیلوټه الوتکې یا بلې هرې وسلې پر مټ تر برید لاندې راولي، امریکا به یې په ځواب کې د ایران یو پل، برښناکوټ یا تهران ته نږدې نورې مهمې بېخبناوې تر برید لاندې ونیسي.

ترمپ دغه څرګندونې د چارشنبې پر ورځ په «ټروت سوشیل» پاڼه کې کړې دي. دا په داسې حال کې ده، چې د تېرې میاشتې له لنډمهالي اوربند وروسته د تهران او واشنګټن ترمنځ ترینګلتیاوې یو ځل بیا زیاتې شوې دي.

په وروستیو اوونیو کې د امریکا او ایران ترمنځ کړکېچ نور هم ژور شوی او د هرمز تنګي د کنټرول پر سر سیالۍ، چې د نړۍ د انرژۍ د لېږد له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي، د پراخې شخړې د رامنځته کېدا اندېښنې ډېرې کړې دي.

بل لور ته د نړیوالو حقوقو یو شمېر کارپوهانو او د نړۍ مشرانو د ایران د پلونو او برښناکوټونو د پر نښه کولو په اړه د ټرمپ څرګندونې د نړیوالو قوانینو خلاف بللې دي. د دوی پر وینا، پر ملکي بېخبناوو بریدونه د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې واقع کېدی شي.

د امریکا د جنګ وزیر پیټ هګسټ ویلي، چې پر ایران د امریکا جګړې تر اوسه ۳۷.۵ میلیارډ ډالره لګښت لرلی دی.

د رویټرز د راپور له مخې؛ هګسټ دا څرګندونې د سې‌شنبې پر ورځ د امریکا د کانګرس د قانون جوړوونکو په غونډه کې کړې دي. نوموړی د درانده بمبارډ له بیا پیلېدا وروسته د لومړي ځل لپاره له نیوکه‌کوونکو قانون جوړوونکو سره مخ شوی او له ملاتړه د بې برخې جګړې لپاره یې د بېړنۍ بودجې غوښتنه کوله.

له منځمهالو ټاکنو شپږ میاشتې مخکې، چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ جمهوري غوښتونکي ګوند ښايي په کې د استازو جرګې او مشرانو جرګې د اکثریت ساتلو لپاره له ستونزو سره مخ شي؛ ډیموکراټان هڅه کوي، چې د ایران جګړه د خلکو د اقتصادي ستونزو له موضوع سره وتړي.

هګسټ قانون جوړوونکو ته ویلي، چې ۳۷.۵ میلیارډ ډالر د جګړې ځینې لګښتونه او د روان کال د سپټمبر تر دېرشمې پورې اټکل شوي لګښتونه رانغاړي.

اوس هم روښانه نه‌ده، چې پنټاګون دغه شمېر څنګه محاسبه کړی دی.

یوې سرچینې په مارچ کې رویټرز ته ویلي وه، چې د ټرمپ ادارې اټکل کړی؛ د جګړې لومړیو شپږ ورځو لږ تر لږه ۱۱.۳ میلیارډ ډالره لګښت درلود.

ټرمپ تېره میاشت له کانګرس څخه نږدې ۹۰ میلیارډ ډالر اضافي بودجه غوښتې، چې ډېره برخه یې د ایران له جګړې سره تړاو لري. دا غوښتنه داسې مهال شوې، چې له جګړې ناخوښه قانون جوړوونکي د نومبر منځمهالو ټاکنو ته چمتووالی نیسي.

جمهوري غوښتونکو او ډیموکراټو قانون جوړوونکو دواړو له هغه وخته، چې امریکا او اسرائیلو د فبرورۍ پر اته‌ویشتمه پر ایران بمبارډ پیل کړی؛ شکایت کړی، چې ټرمپ او د هغه ډلې دوی د جګړې او خپلو پلانونو په اړه سم نه‌دي خبر کړي.

د امریکا د سنا د تخصیصاتو کمیټې مشرې ډیموکراټې سناتورې پیټي موري په غونډه کې ویلي:« ولسمشر د جنګي جرمونو د زیاتېدا ګواښ کوي او داسې ښکاري، چې دا به یوه بله اوږدمهاله جګړه شي.»

هغې د ټرمپ هغو ګواښونو ته نغوته وکړه، چې د ایران پر ضد یې کړي، په ځانګړي ډول د ملکي زیربناوو پر ضد ګواښونه، چې نیوکه‌کوونکي یې جنګي جرم یادوي.

هګسټ همدارنګه قانون جوړوونکو ته ویلي، چې که بېړنۍ اضافي بودجه ونه‌رسېږي؛ د پوځ روزنیز پروګرامونه به محدود شي.

راپور وايي، دې جګړې د پنټاګون نږدې یو ټریلیون ډالري بودجه تر فشار لاندې راوستې او د پوځي کارکوونکو اړوند لګښتونو ته هم ګواښ پېښوي.

د پوځ د لوی درستیزانو د کمیټې مشر جنرال ډان کین ویلي، دوی به د سرتېرو د معاشونو د ورکړې لپاره لاره پیدا کړي؛ خو پنټاګون ښايي د ساتنې لګښتونو او راتلونکو پوځي وړتیاوو په پراختیا کې له ستونزو سره مخ شي.

هګسټ له قانون جوړوونکو غوښتي، چې یوازې د اضافي بودجې غوښتنه نه، بلکې د ۲۰۲۷ کال لپاره د ۱.۵ ټریلیون ډالر بودجه هم تائید کړي.

نوموړي ویلي:« زه باور لرم، چې د دې وزارت لپاره د ۱.۵ ټریلیون ډالر بودجې نه‌ورکول زمونږ ملت ته تر ټولو ستر ګواښ دی.»

د امریکا او ایران ترمنځ نازک اوربند د روانې میاشتې په پیل کې مات شو او دواړو لوریو له هغې وروسته هره ورځ پر یو بل بریدونه کړي دي.

د ایران په جګړه کې د وژل شویو امریکايي سرتېرو شمېر د اوونۍ په پای کې ۱۸ کسانو ته لوړ شو. په داسې حال کې، چې شاوخوا ۴۳۰ امریکايي سرتېري ټپیان شوي دي.

پنټاګون د دوشنبې پر ورځ ویلي، چې د جولای له اوومې راپدېخوا ۱۰۰ سرتېري ټپیان شوي؛ خو ۹۶ سلنه یې بېرته دندې ته ستانه شوي دي.

په تېره اوونۍ کې ټرمپ ګواښ کړی، چې په ایران کې به د بریدونو هدفونه پراخ کړي او د انرژۍ پر بټیو او پلونو به هم بریدونه وکړي.

نوموړي د ایران د خارک ټاپو د تېلو د مرکز د نیولو لپاره د ځمکنیو ځواکونو د لېږلو او د «پیک اکس ماونټین» نومي اټومي تړاو لرونکي ژور ځمکني مرکز د بمبارډ ګواښ هم کړی دی.

ټرمپ د سې‌شنبې پر ورځ ویلي، امریکا به دغه غرنی مرکز «ډېر ژر» له منځه یوسي.