د امریکا د کانګرس ۶۶ غړیو د دې هېواد له حکومت څخه غوښتي، چې د افغان کډوالو د ډله‌ییز ایستلو بهیر ودروي؛ په دغو کسانو کې هغه افغانان هم شامل دي، چې په ۲۰۲۱ز.کال کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو له وتلو مخکې یې له امریکايي او ائتلافي ځواکونو سره همکاري کړې وه.

د اسوشیټډ پرس د راپور له مخې، دغو سناتورانو د دوشنبې پر ورځ د امریکا بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو او د کورني امنیت وزیر مارک‌وین مولین ته په یوه لیک کې خبرداری ورکړی، چې د لسګونو افغانانو بېرته ستنول یې ژوند له جدي ګواښ سره مخ کولی شي.

د کډوالو د ملاتړ بنسټونو د راپورونو له مخې، ټاکل شوې وه لږ تر لږه ۱۵۰ افغانان د لوزیانا ایالت له یوه توقیف‌ځای څخه پاکستان ته ولېږدول شي. د امریکا د کورني امنیت وزارت چارواکو هم محکمې ته په وړاندې شویو اسنادو کې ویلي، چې په پای کې غواړي د دغو افغانانو یو شمېر خپل هېواد ته ستانه کړي.

سناتورانو په خپل لیک کې ویلي: هغه افغانان، چې له امریکايي ځواکونو سره د همکارۍ یا د اسلامي امارت د نیوکې له کبله د غچ اخیستنې له ګواښ سره مخ کېدی شي؛ بېرته لېږل یې د هغوی ژوند له خطر سره مخ کوي.

سناتورانو زیاته کړې، چې امریکا باید هغه افغانان یوازې پرې‌نه‌ږدي، چې د امریکايي ځواکونو د ملاتړ لپاره یې خپل او د کورنیو ژوند له خطر سره مخ کړی و.

درېیمو هېوادونو ته د کډوالو لېږدول

د ډونالډ ټرمپ حکومت د خپلې سخت‌دریځې کډوالۍ تګلارې په چوکاټ کې له لږ تر لږه ۳۵ هېوادونو سره د هغو کډوالو د منلو هوکړې کړي، چې امریکا یې نه‌شي کولی په مستقیم ډول خپلو اصلي هېوادونو ته ولېږي.

په ډېرو برخو کې درېیمو هېوادونو ته د کډوالو د لېږدولو دلیل په خپلو اصلي هېوادونو کې د شکنجې، وژل کېدا او ځورونې ګواښ بلل شوی دی.

د دغې تګلارې نیوکه‌کوونکي وایي، دا ډول اقدامات د کډوالو د نړیوالو بشري حقونو او د پناه غوښتونکو د ملاتړ څو لسیزې پخواني اصول کمزوري کوي.

د دوی د څرګندونو له مخې، یو شمېر کډوال هغو هېوادونو ته لېږدول کېږي، چې د بشري حقونو د سرغړونو سابقه لري او امنیتي وضعیت یې دومره خراب دی، چې ان د امریکا حکومت خپلو وګړو ته هم هلته د سفر سپارښتنه نه‌کوي.

د «رفیوجیز انټرنشنل» او «هیومن رایټس فرسټ» دوه نادولتي بنسټونو د معلوماتو له مخې د ټرمپ حکومت تر دې دمه لږ تر لږه ۲۵ زره کسان درېیمو هېوادونو ته لېږدولي دي.

« هیومن رایټس فرسټ» ویلي، ټاکل شوې وه د افغانانو د لېږدولو یوه الوتکه د سې‌شنبې پر ورځ د لوزیانا ایالت له الکسانډریا ښار څخه پاکستان ته ولاړه شي.

د کډوالو د حقونو فعالان وایي؛ ښايي په هغو کسانو کې ایراني وګړي هم شامل وي، چې پاکستان ته لېږدول کېږي. د ټرمپ حکومت له دې مخکې هم د ایران یو محدود شمېر وګړي درېیمو هېوادونو ته لېږدولي وه، چې وروسته بېرته ایران ته واستول شي. دا په داسې حال کې ده، چې د راپور د خپرېدا پر مهال د امریکا او ایران ترمنځ جګړه روانه وه.

پاکستان په تېرو کلونو کې میلیونونه افغان کډوال افغانستان ته ستانه کړي دي. دغه بهیر له اسلامي امارت سره د اسلام‌آباد د اړیکو د ترینګلتیا له زیاتېدا سره هم دوام لري.

په امریکا کې د افغان کډوالو نامعلوم برخلیک

د افغان کډوالو د ملاتړ بنسټ « افغان ایواک» مشر شان ون‌ډایور ویلي: ډېری هغه افغانان، چې د ایستلو له ګواښ سره مخ دي؛ په محکمه کې د خپلو کډوالۍ دوسیو د دفاع لپاره کافي وخت نه‌دی ترلاسه کړی.

د نوموړي پر وینا، ډېری دغو کسانو د مدافع وکیل د نه‌لرلو له کبله نه‌دي توانېدلي، چې په اغېزمن ډول له خپلو حقونو دفاع وکړي او د ایستلو بهیر یې پیل شوی دی.

ون‌ډایور ویلي؛ د دوشنبې پر ورځ یې له یوه داسې کس سره خبرې کړي، چې په افغانستان کې د مخکني حکومت له سقوط مخکې د پولیسو افسر و او اوس د خپل ایستلو په تمه کې دی.

د نوموړي پر وینا؛ دغه کس اندېښنه لري، چې افغانستان ته د بېرته ستنېدا په صورت کې به ووژل شي.

هغه زیاته کړې، چې د ایستلو له ګواښ سره مخ نور کسان هم یا له مخکیني افغان حکومت او امریکايي ځواکونو سره همکاري کړې او یا یې د کورنۍ غړي له دغو ادارو سره کار کړی دی. د کډوالو د حقونو فعالان وایي، دا مخینه ښايي د دغو کسانو ژوند ته د بېرته ستنېدا پر مهال ګواښ پېښ کړي.

د ټرمپ له واک ته رسېدا وروسته د افغانانو د مېشتولو د پروګرامونو درول

ډونالډ ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ د دورې له پیل وروسته هڅه کړې؛ د افغانانو د بیا مېشتولو هغه پروګرامونه ودروي، چې د امریکا د مخکني ولسمشر جو بایډن د واکمنۍ پر مهال پیل شوي وه.

په ۲۰۲۱ز.کال کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو له ګډوډ وتلو وروسته له ۱۲۰ زره ډېر افغانان له دغه هېواده وایستل شول او یو شمېر یې له امریکا بهر؛ د قطر پر ګډون په لنډمهالو مرکزونو کې ځای پر ځای شول.

د روان کال په سپټمبر کې امریکا د «کمپ السیلیه» مرکز د فعالیت موده نهه میاشتې نوره هم وغځوله. په دغه مرکز کې له زر ډېر افغانان میشت دي، چې په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو د حضور پر مهال یې له دغو ځواکونو سره همکاري کړې وه.

امریکا ته د لېږدول شویو افغانانو حقوقي وضعیت

امریکا ته لېږدول شویو افغانانو په پیل کې د بشري استوګنې اجازه ترلاسه کړې وه، چې له مخې یې په لنډمهاله توګه په دغه هېواد کې د اوسېدو حق درلود.

په ۲۰۲۲ز.کال کې د جو بایډن حکومت دغو افغانانو ته د ۱۸ میاشتو لپاره د « لنډمهاله خوندیتوب» یا (TPS) وضعیت ورکړ. دغه وضعیت هغوی ته اجازه ورکوله، چې د بشري استوګنې د مودې تر پای ته رسېدو وروسته هم په قانوني توګه په امریکا کې ژوند او کار وکړي او خپل د کډوالۍ وضعیت روښانه کړي.

له هغه وخت راپدېخوا د امریکا د کډوالۍ د پېچلي او له ځنډونو ډک بهیر له کبله یوازې لږ شمېر افغانان توانېدلي، چې د پناه غوښتنې یا له ائتلافي ځواکونو سره د همکارۍ له کبله د ځانګړي خوندیتوب د ترلاسه کولو خپلې دوسیې بشپړې کړي.

شان ونډایور ویلي، دغه کسان له ډېر ستونزمن وضعیت سره مخ دي او شاوخوا پنځه کاله کېږي، چې د دایمي کډوالۍ د وضعیت، ګرین‌کارډ یا د خپلو دوسیو د برخلیک د روښانېدا پر تمه دي.

د پناه غوښتنې پر بهیر نوي محدودیتونه او د افغانانو د دوسیو ارزونې ځنډول

د ټرمپ حکومت په ټوله نړۍ کې د پناه غوښتنې د منلو کچه بې‌ساري ټیټې کچې ته راکمه کړې ده.

ټرمپ د سویلي افریقا سپین‌پوستو وګړو ته په دې برخه کې استثنا ورکړې او هغوی ته یې د پناه غوښتنې اجازه ورکړې ده. نوموړي د دې اقدام دلیل پر سپین‌پوستو توکمیز تبعیض بللی دی.

دغه راز د ۲۰۲۵ز.کال په نومبر کې له هغې وروسته، چې یو افغان وګړي په واشنګټن ډي‌سي کې د ملي ګارد پر دوه غړیو د ډزو پر تور تورن شو؛ ټرمپ د افغان وګړو د کډوالۍ د غوښتنلیکونو د ارزونې د درولو امر وکړ.

د امریکا حکومت د روان کال په لومړیو کې افغان وګړي د ویزو د پراخو محدودیتونو په لړ کې شامل کړل او اعلان یې وکړ، چې د افغان وګړو د کډوالۍ ثبت شوې غوښتنې به بیا وارزوي.

د ټرمپ حکومت دواړه تګلارې په امریکايي محکمو کې له ننګونو سره مخ شوې دي.

د افغانانو د ملاتړ لپاره د نوي قانون د تصویب هڅې

شان ونډایور وایي، نوموړی او د کډوالو د حقونو نور فعالان د نویو قوانینو د تصویب لپاره هڅې کوي، چې په امریکا کې میشتو افغانانو ته قانوني خوندیتوب برابر شي.

د دغو طرحو یوه، چې د جمهوري‌پالو او ډيموکراټانو یو شمېر قانون‌جوړوونکو یې ګډ ملاتړ کړی؛ موخه یې دا ده، چې ډېرو افغانانو ته د لنډمهاله خوندیتوب وضعیت بېرته برابر شي. دا په داسې حال کې ده، چې د ټرمپ حکومت دغه وضعیت لغوه کړی دی.

د امریکا د کانګرس د ۶۶ غړیو د غوښتنې له مخې؛ د افغان کډوالو د ایستلو د بهیر درول په داسې وخت کې مطرح کېږي، چې په امریکا کې د میشتو زرګونو افغانانو د کډوالۍ برخلیک اوس هم نامعلوم دی او له امریکايي ځواکونو سره د پخوانیو همکارانو د جبري ستنولو په اړه اندېښنې مخ پر زیاتېدا دي.

د ایران حکومت په پام کې لري؛ په راتلونکو میاشتو کې د افغانستان په اړه یوه نوې څلور اړخیزه غونډه جوړه کړي، چې موخه یې د افغانستان د امنیتي او سیاسي وضعیت او اقتصادي همکاریو د سیمه‌ییزو سلا مشورو دوام ګڼل شوی دی.

د ایران بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د دوشنبې پر ورځ (د لړم یوولسمه / د نومبر دوه‌یمه) په خپله اوونیزه خبري غونډه کې ویلي، چې تهران د دې غونډې جوړولو ته چمتووالی نیسي او په همدې تړاو یې ډیپلوماټیکې مشورې او سفرونه هم ترسره کړي دي.

نوموړي د غونډې د ګډونوالو هېوادونو د کره نېټې او اجنډا نور جزئیات نه‌دي ورکړي.

په تېرو ورته غونډو کې ایران، روسیې، چین او پاکستان ګډون کړی و او د سیمې د امنیت، د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې، اقتصادي همکاریو او له افغانستان سره د تعامل په اړه یې خبرې کړې وې.

دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان په اړه د سیمې د هېوادونو ډیپلوماټیکې هڅې روانې دي. روسیې هم د ۲۰۲۶ز.کال د اوکټوبر پر پنځمه د افغانستان په اړه د مسکو فارمټ اتمې غونډې کوربه‌توب کړې و، چې د افغانستان، چین، هند، ایران، پاکستان او د منځنۍ آسیا د هېوادونو استازو په کې ګډون کړی و.

د امریکا منځمهاله ټاکنې نن( سې‌شنبه د لړم دولسمه / د نومبر درېیمه) ترسره کېږي. په دې ټاکنو کې د کانګرس د دواړو جرګو؛ استازو جرګې او مشرانو جرګې د غړیو د ټاکلو ترڅنګ د یو شمېر ایالتونو پر کچه هم ټاکنې کېږي.

د مشرانو جرګې یا سنا له ۱۰۰ څوکیو څخه د ۳۵ څوکیو لپاره سیالي کېږي.

د امریکا د مشرانو جرګې غړي د شپږو کلونو لپاره ټاکل کېږي او په هرو دوه کلونو کې د جرګې نږدې درېیمه برخه څوکۍ د ټاکنو له لارې بدلېږي.

د امریکا په منځمهاله ټاکنو کې د استازو جرګې ټولې ۴۳۵ څوکۍ هم د سیالۍ ډګر ته وړاندې کېږي.

دا ټاکنې د ولسمشرۍ د څلور کلنې دورې په نیمایي کې ترسره کېږي او د راتلونکو دوه کلونو لپاره د کانګرس د دواړو جرګو سیاسي جوړښت ټاکي.

اوسمهال جمهوري غوښتونکي په مشرانو جرګه کې ۵۳ او ډیموکراټان ۴۷ څوکۍ لري، چې په دې کې دوه خپلواک سناتوران هم غړیتوب او له ډیموکراټانو سره همغږي لري.

د مشرانو جرګې د واک د ترلاسه کولو لپاره ډیموکراټان باید لږ تر لږه ۵۱ څوکۍ ولري؛ یعنې د اوسني جوړښت پر پرتله څلور نورې څوکۍ وګټي. د جمهوري غوښتونکو مرستیال ولسمشر جې‌ډي ونس کولی شي د ۵۰-۵۰ رایو د برابرۍ پر مهال پرېکړه کوونکې را ورکړي.

د امریکا د منځمهاله ټاکنو پایلې یوازې د کانګرس د واک پر وېش اغېز نه‌لري، بلکې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پاتې دوه کلونو د حکومتولۍ پر بهیر هم اغېز کولی شي.

که ډیموکراټان د کانګرس د یوې یا دواړو جرګو اکثریت ترلاسه کړي؛ د حکومت د قوانینو او سیاسي تګلارو د پلي کېدا پر وړاندې به د څارنې او محدودولو ډېر واک ولري.

که څه هم د ولسمشرۍ څوکۍ په دغو ټاکنو کې د سیالۍ برخه نه‌ده؛ خو د پایلو ارزونه به د ټرمپ د ولسمشرۍ د لومړیو دوه کلونو د کړنو او تګلارو په اړه د امریکایانو د نظر د معلومولو یوه مهمه وسیله وي.

د مشرانو جرګې د غړیو پېر شپږ کلن دی او د استازو جرګې غړي د دوه کلونو لپاره ټاکل کېږي.

د ټاکنو ګټونکي سناتوران به د ۲۰۲۷ز.کال د جنورۍ له درېیمې خپلې نوې دورې پیل کړي.

#آریانا‌نیوز #امریکا #منځمهاله‌ټاکنې #ډونالډ‌ټرمپ #کانګرس #مشرانوجرګه #ډیموکراټان #جمهوري‌غوښتونکي