روزنامه اکسپرس تریبیون گزارش داده است که صدها راننده و کلینر پاکستانی که نزدیک به ۹ ماه در افغانستان گیر مانده بودند، سرانجام روند بازگشت به کشورشان را آغاز کرده‌اند.

براساس این گزارش، حدود ۶۰۰ راننده و کلینر پاکستانی در نتیجه بسته شدن گذرگاه‎‌ها در افغانستان گیر مانده بودند.

مولانا اعجاز شینواری، یکی از رهبران محلی شاخه فضل الرحمن حزب جمعیت علمای اسلام، تأیید کرده است که روند بازگشت رانندگان و موترهای پاکستانی آغاز شده و انتظار می‌رود همه آنان به‌زودی به کشورشان برسند. او گفت که بسته ماندن گذرگاه‌ها نه‌تنها تجارت دوجانبه را آسیب زده، بلکه باعث افزایش فقر و بیکاری در مناطق نزدیک خط فرضی دیورند نیز شده است.

مقام‌های محلی می‌گویند در حال حاضر اولویت اصلی، بازگرداندن تمامی شهروندان پاکستانی باقی‌مانده در افغانستان است و پس از آن، دو طرف درباره ازسرگیری تدریجی تجارت تصمیم خواهند گرفت.

تورخم یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های تجارتی میان افغانستان و پاکستان به شمار می‌رود که در ماه اکتوبر سال گذشته پس از درگیری‌ها میان دو کشور بسته شد.

در همین حال، حکومت ایالت خیبرپختونخوا اعلام کرده است که روند بازگشت مهاجرین افغان را تسریع خواهد کرد.

طارق سعید مروت، مشاور ویژه وزیر اعلی خیبرپختونخوا در امور داخله، گفته است که مراکز موقت انتقال مهاجرین در پیشاور، چارسده، کوهات و هنگو همچنان فعال هستند و دولت پاکستان تأکید دارد که بازگشت‌کنندگان با حفظ کرامت و حقوق اساسی‌شان به افغانستان منتقل شوند.

براساس آمار مشترک کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان و سازمان بین‌المللی مهاجرت، از ۱۵ سپتمبر ۲۰۲۳ تا ۱۳ جون ۲۰۲۶ بیش از ۲.۵ میلیون شهروند افغان از پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند.

این گزارش می‌افزاید که تنها در فاصله ۷ تا ۱۳ جون، ۲۸ هزار و ۲۸۵ شهروند افغان از طریق گذرگاه‌های تورخم، غلام‌خان، چمن، بدینی و بهرامچه وارد افغانستان شده‌اند. این رقم در مقایسه با هفته قبل، نشان‌دهنده افزایش ۱۱ درصدی بازگشت مهاجرین و رشد ۲۲ درصدی اخراج‌ها از پاکستان است.

د افغانستان په چارو کې د قزاقستان د ولسمشر ځانګړي استازي یرکین توکوموف له افغانستان سره د نړیوالې ټولنې د تعامل پر دوام ټینګار کړی او خبرداری یې ورکړی؛ د اقتصادي، بشري او بنسټیزو تشو رامنځته کېدل کولی شي په دې هېواد کې بې‌ثباتي پراخه او امنیتي ګواښونه ډېر کړي.

توکوموف په هغه لیکنه کې، چې پهEuAlive  خپرونه کې خپره شوې لیکلي؛ له افغانستان سره همکاري او تعامل د هغو ګډو ننګونو د مهار لپاره بنسټیز اهمیت لري، چې ترهګري، ناقانونه کډوالي او د نشه‌یي توکو قاچاق رانغاړي.

هغه ویلي: «د تېرو څو لسیزو تجربو ښودلې: هرکله، چې په افغانستان کې اقتصادي، بشري او بنسټیزه تشه رامنځته شوې؛ نو ژر د ورانوونکو بهیرونو له‌خوا ډکه شوې ده.»

د نوموړي د څرګندونو له مخې، افغانستان اوس هم له جدي بشري ستونزو سره مخ دی او نږدې ۲۹ میلیون کسان په دې هېواد کې بشري مرستو ته اړتیا لري.

نوموړي زیاته کړې، په وروستیو کلونو کې له ایران او پاکستان څخه د میلیونونو افغان کډوالو بېرته ستنېدا د هېواد پر اقتصاد او عامه خدمتونو نور ډېر فشار اچولی دی.

توکوموف د افغانستان ټولنیز وضعیت ته له نغوتې سره ویلي، چې شاوخوا ۳.۷ میلیون افغان ماشومان له خوارځواکۍ سره مخ دي او د امنیت، حکومتولۍ او د ښځو او نجونو د حقونو موضوعات اوس هم د نړیوالې ټولنې له مهمو اندېښنو څخه دي؛ خو هغه ټینګار کړی، چې د لومړنیو اټکلونو خلاف افغانستان په تېرو نږدې پېنځه کلونو کې له اقتصادي او سیاسي سقوط سره مخ شوی نه‌دی.

هغه زیاته کړې، د دولت عواید پر تدریجي ډول لوړ شوي، کوچنيو او منځنيو کاروبارونو وده کړې او د هېواد په لویو ښارونو کې صنعتي پارکونه جوړ شوي دي.

د قزاقستان ځانګړي استازي زیاته کړې، هېواد یې د افغانستان په اړه د« رسمیت له نه پېژندلو سره عمل‌ګرا تعاملي» سیاست روان ساتلی دی.

نوموړي څرګنده کړې، چې په قزاقستان کې د ممنوعه ډلو له نوملړه د اسلامي امارت ایستل، د افغانستان د اوسني حکومت د رسمیت پېژندنې معنا نه‌لري او آستانه په دې برخه کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له پرېکړو ملاتړ کوي.

دغه راز توکوموف د افغانستان په بهرنیو اړیکو کې د منځنۍ آسیا د مخ پر ډېرېدونکي رول یادونه کړې او څرګندوي، چې د سیمې هېوادونه افغانستان ته د انرژۍ او خوراکي توکو مهم برابرونکي ګرځېدلي دي. د توکوموف پر وینا، په وروستیو کلونو کې د افغانستان او منځنۍ آسیا هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه د پام وړ لوړه شوې ده.

هغه ښوونه او روغتیايي خدمتونه په افغانستان کې د قزاقستان او اروپايي ټولنې ترمنځ د همکارۍ له مهمو برخو وبللې او وړاندیز یې وکړ، چې دواړه لوري دې د روغتیايي پروژو په پلي کولو، د روغتیايي مرکزونو په جوړولو او لرو پرتو سیمو ته د ګرځنده طبي خدمتونو رسولو کې همکاري وکړي.

توکوموف په پای کې ټینګار کړی، چې بشري مرستې او اقتصادي همکارۍ باید د امتیاز ورکولو په توګه ونه‌ګڼل شي، بلکې دا د راتلونکو بحرانونو د مخنیوي او په افغانستان کې د تلپاتې ثبات د ټینګښت لپاره عملي وسیلې دي. هغه زیاته کړې، چې د ښوونې، روغتیا او بشري سرچینو د پراختیا په برخو کې پانګونه کولی شي د افغانستان او سیمې لپاره د بشپړ باثباته راتلونکي زمینه برابره کړي.