د رویټرز د څرګندونو له مخې؛ ملګرو ملتونو تېره میاشت په ټول افغانستان کې نږدې ۲۳۵۰۰ روغتیایي کارمندانو ته نږدې ۸ میلیون ډالر معاشونه ورکړي دي.

دا د افغانستان مخ پر ځوړ روان اقتصاد ته د وردننه کېدو لپاره یوه آزموینه ده.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام (یو ان ډي پي) او د خواړو نړیوال پروګرام (ډبلیو اف پي) په ګډه د روغتیا په برخه کې د نړیوال بانک لخوا تمویل شوی یو پروګرام بیا پیل کړ. نړیوال بانک د اګست په میاشت کې د طالبانو له بیا واک ته له رسیدو وروسته د روغتیایي پروګرام تمویل درولی و.

ملګري ملتونه میلیونونو افغانانو ته، چې د سختې قحطۍ په څنډه کې دي د بشري مرستو د چمتو کولو لپاره د نغدو پیسو راټولولو په هڅه کې دي. د دې ترڅنګ دغه اداره اوس هڅه کوي، چې په افغانستان کې اقتصادي، روغتیايي او ښوونیزې هڅې د له منځه تلو له ناورینه وژغوري.

د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام د آسیا- پاسیفیک څانګې مشرې کاني ویګاناراجا رویټرز ته ویلي: یو چا باید یو څه کړي وه. مونږ نه یوازې د روغتیایي پاملرنې د سیسټم له سقوط سره مخ یو، بلکې مالي سیسټم  هم د له منځه تلو په حال کې دی.

ویګناراجا زیاته کړې: نړیوال صندوق له مالي پلوه او مونږ یې د وېش په اړه د پلي کولو خطر منلی. مونږ وښودله، چې دا کار شونی دی. دا تګلاره کاري ده. دا یوه ډېره اوږده لار ده، چې لږ تر لږه د دې هېواد د خلکو اقتصاد خوندي کولی شي.

نړیوال صندوق ۱۵ میلیون ډالر ورکړي، چې نږدې اته میلیون ډالر یې د روغتیايي کارکوونکیو پر معاشونو او پاتې نور یې د لومړنیو طبي وسایلو، اړینو درملو او اکمالاتو په برخه کې لګول شوي دي. د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام افغانستان ته د پیسو د لیږد او له ۳۴ ولایتونو څخه په ۳۱ هغو کې روغتیايي کارکوونکیو ته د وېشلو کار تر سره کړی دی.

ويګناراجا ويلي، چې د ملګرو ملتونو پراختيايي پروګرام د پيسو يوه برخه د افغانستان نړيوال بانک ته لېږلې او وروسته يې د پيسو د وېش لپاره  د پپیسو يو لوى وړاندې کوونکى کارولی، چې د امنيتي دلايلو له کبله يې ونه غوښتل، چې نوم يې واخيستل شي.

د دغو روغتيايي کارکوونکیو معاشونه، چې په شاوخوا ٢٢٠٠ روغتيايي مرکزونو کې کار کوي؛ د هغو بانکي حسابونو ته استول شوي او ٢٥٠٠ نور روغتيايي کارکوونکي، چې په لرې پرتو سيمو کې کار کوي، ډېر ژر به خپل معاش نغد ترلاسه کړي.

ویګناراجا ویلي، د معاشونو ورکولو دې بهیر کورنیو هیله مندې کړې او دا پروګرام به تر راتلونکیو درې میاشتو د روغتیا نړیوالې ټولنې او یونیسف لخوا روان وساتل شي.

دغه راز زیاته شوې، پرته له دې به ټول ډاکټران، نرسان او تخنیکي کارمندان به رښتیا هم له پولو اوښتي وه.

د یو ان ډي پي چارواکو ويلي؛ په داسې حال کې، چې معاشونه پ دې ډول ورکول کېږي، ملګري ملتونه دې له نړیوال بانک سره خبرې وکړي، چې د دې پروګرام د بیا پیلولو په صورت کې د دې پروګرام د پر مخ بیولو او یا د اجازې د نه ترلاسه کولو په صورت کې نورې ګډې لارې چارې ولټوي.

ویګناراجا دا هم ویلي، چې روغتیایي کارمندانو ته د معاشونو ورکولو تېره میاشت د ځینو بانکونو په پرانستلو کې مرسته وکړه. کله، چې د ځایي ټولنو اقتصادي فعالیت پیل شي او خلک وکولی شي له دې بانکونو څخه پیسې وباسي او یا یې زیرمه کړيګ نو بانکونه به وکولی شي خپلې سیمه ییزې څانګې بېرته پرانیزي.

د ملګرو ملتونو دې چارواکې ویلي، چې د دغه پروګرام له بریالۍي کېدو وروسته به په راتلونکیو میاشتو کې افغانستان ته د نغدو پیسو د لېږد لپاره له رسمي بانکي سیسټم او د پولي خدمتونو له وړاندې کوونکیو څخه کار واخلي؛ خو دا ډاډ هم شته، چې د ملګرو ملتونو ادارې به هم افغانستان ته د امريکايي ډالرو د راوړلو اړتيا وڅاري.