د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سې شنبې پر ورځ وویل، له ایران سره هیڅ خبرې روانې نه‌دي او د راتلونکو خبرو لپاره هم کوم پلان نشته. هغه همداراز ویلي، چې د هرمز تنګی پرانیستی دی؛ خو ایران وايي، دغه مهمه اوبلار اوس هم د بېړیو پر مخ تړلې ده.

له ایران سره د نږدې شپږ میاشتنې جګړې د پای ته رسولو لپاره د هوکړې د امکاناتو له کمېدا سره، د تېلو بیې د سې‌شنبې پر ورځ یو ځل بیا لوړې شوې. د ونډو بازارونه هم راولوېدلي او د امریکا په ګډون د سترو اقتصادونو د پور اخیستلو لګښتونه په تېرو څو لسیزو کې تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلي دي.

د دواړو لوریو ترمنځ لنډمهاله اوربند د دوشنبې پر ورځ پای ته ورسېد.

یوه لوړپوړي ایراني چارواکي رویټرز ته ویلي، د خبرو اترو د بن‌بست له کبله ایران د پوځي دریځ د «بشپړ بریدیز» حالت پر لوري روان دی؛ خو د سې‌شنبې پر ورځ د دواړو لوریو له‌خوا د نویو بریدونو راپور  ورکړ شوی نه‌دی.

ټرمپ په «ټروټ سوشل» پاڼه کې لیکلي:« له اسلامي جمهوریت ایران سره هیڅ خبرې یا بحثونه روان نه‌دي او نه‌هم د خبرو کوم پلان شته.»

هغه زیاته کړې:« سمندري کلابندي اوس هم بشپړه پخپل حال پاتې ده؛ هرمز تنګی پرانیستی او فعال دی او ټول سمندري ماینونه یا لرې شوي او یا هم چاودول شوي دي.»

دا په داسې حال کې ده، چې د ټرمپ زوم او ځانګړي استازي، جېرډ کوشنر، د دوشنبې پر ورځ ویلي وه، چې له ایران سره خبرې اوس هم روانې دي او ښايي د پخوا پر پرتله جدي شوې وي.

جګړه شاوخوا شپږ میاشتې مخکې پر ایران د امریکا او اسرائیلو له ګډو بریدونو پیل شوه. اوس دواړه لوري په یوه بن‌بست کې دي. ایران اوس هم په هرمز تنګي کې د بېړیو د تګ راتګ ګواښ کوي او امریکا هم خبرداری ورکړی، چې که خبرې ناکامې شي؛ ښايي خپل بریدونه بېرته پیل کړي.

د امریکا له مهمو موخو څخه یوه دا ده، چې ایران د اټومي وسلې له ترلاسه کولو راوګرځوي.

کارپوهانو ويلي؛ دې موخې ته رسېدل به ستونزمن وي؛ تر هغې، چې غني شوي یورانیم بیاد د ایران له لاسرسي ووځي.

د بېړیو تګ راتګ ګډوډ شوی

سره له دې، چې ټرمپ په خلیج کې د وضعیت د ښه کېدا په اړه څرګندونې کړي؛ د سیمې هېوادونه اوس هم د بېړیو د تګ راتګ په تړاو له پېښو خبر ورکوي.

د متحده عربي اماراتو دفاع وزارت اعلان کړی، چې د ایران له لوري توغول شوي دوه بالسټیک توغندي یې کشف کړي دي. دا د مې له څلورمې وروسته لومړۍ ورته پېښه ده، چې د فجیره بندر د برید په تړاو راپور شوې ده.

اماراتو ویلي، د دوی د ارزونې له مخې دغه توغندي د«بېړیو تګ راتګ» پر نښه کولو لپاره توغول شوي وه، خو دواړه په سمندر کې لوېدلي دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي دغه ادعاوې رد کړې او د اماراتو تورونه یې «بېبنسټه» وبلل.

د متحده عربي اماراتو بهرنیو چارو وزارت هم اعلان کړی، چې تر بلې خبرتیا پورې یې له ایران سره ټول سوداګریز فعالیتونه، راکړې ورکړې او مالي معاملات درولي دي.

د بریټانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو ادارې هم ویلي؛ یوه بېړۍ د هرمز تنګي له لارې د وتلو پر مهال له یوه نامعلوم توغندي یا څیز سره لګېدلې ده. په دې پېښه کې د بېړۍ د انجن خونې ته زیان او د عملې یوه غړي ته هم زیان اوښتی دی. د عمان ساحلي ساتونکي د عملې د مرستې لپاره ورغلي دي.

لومړني معلومات ښيي، چې د دوشنبې پر ورځ یوازې لږ شمېر بېړۍ د هرمز له تنګي تېرې شوې دي.

د ایران لوړپوړي مذاکره کوونکي محمدباقر قالیباف هم ویلي، هرمز تنګی به تر هغې تړلی پاتې وي، چې امریکا له ایران سره د لنډمهاله هوکړې شرطونه عملي نه‌کړي.

هغه ویلي، ایران غواړي د دغه هېواد پر بندرونو کلابندي پای ته ورسېږي، د تېلو بندیزونه لغوه شي، کنګل شوې شتمنۍ یې آزادې شي او د امریکا ګواښونه او پوځي عملیات پای ته ورسېږي.

د ایران او امریکا ترمنځ لنډمهاله هوکړه د جون پر اووه‌لسمه لاسلیک شوې وه او د ایران د اټومي پروګرام او د امریکا د بندیزونو په اړه د پراخې هوکړې لپاره یې ۶۰ ورځې مهلت ټاکلی و. دغه موده د دوشنبې پر ورځ پای ته ورسېده او ټرمپ ویلي، چې د هغې د غځولو نیت نه‌لري.

ایران او هم خبرو ته چمتو دی

د ایران د رهبر سلاکار محمد مخبر د سې‌شنبې پر ورځ ویلي، ایران اوس هم له امریکا سره خبرو ته چمتو دی؛ خو مذاکره د تسلیمېدا پر معنا نه‌بولي.

هغه ویلي، پوځي فشارونه او بندیزونه ایران شاتګ ته نه‌شي اړ کولی او وایي، چې تهران به د خپل امنیت او ګټو دفاع وکړي؛ خو د جګړې غوښتونکی نه‌دی.

په دغو نښتو کې تر اوسه زرګونه کسان وژل شوي، چې ډېری یې په ایران او لبنان کې دي.

د برنټ خامو تېلو بیه هم د جګړې پر مهال ۱۲۶ ډالرو ته لوړه شوې وه، چې د جګړې له پیل مخکې د بیې پر پرتله شاوخوا ۷۵ سلنه زیاتوالی ښيي. د سې شنبې پر ورځ د برنټ تېلو بیه ۲۰ سنټه لوړه شوه او هر بېرل یې له ۹۱ ډالرو لږ څه پورته و.

د امریکا د حکومت یوه چارواکي هم خبرداری ورکړی، چې واشنګټن ښايي په راتلونکو اوونیو او میاشتو کې پر ایران ډېر نور اقتصادي فشارونه وارد کړي.

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره په ټیلیفوني خبرو کې له هغه وغوښتل، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د کړکېچ کمولو لپاره له ایران سره خبرې روانې وساتي او څرګندوي، چې انقره د سولې له هڅو ملاتړ کوي.

د ترکیې ولسمشرۍ ماڼۍ د سې‌شنبې پر ورځ په یوه خبرپاڼه کې څرګنده کړې؛ اردوغان ټینګار کړی، چې د ایران او امریکا ترمنځ د کړکېچ په اړه باید له ډیپلوماسۍ څخه تر ټولو ډېره ګټه واخیستل شي او خبرې بیا پیل شي.

ترکیه، چې د ناټو دوه‌یم لوی پوځ دی؛ له ایران سره ګډه پوله هم لري او پر ځلونو یې د جګړې د پای ته رسېدا غوښتنه کړې ده.

انقرې له امریکا، ایران او د پاکستان او قطر په څېر منځګړو هېوادونو سره نږدې اړیکې ساتلي او د دواړو لوریو ترمنځ د منځګړیتوب هڅې هم کوي.

دا ټیلیفوني خبرې له هغې وروسته تر سره شوي، چې یوه لوړپوړي ایراني چارواکي رویټرز ته ویلي؛ د جګړې د دایمي پای ته رسولو لپاره د خبرو هڅې پر ټپه درېدلې دي او ایران به خپل پوځي دریځ« بشپړ یرغلیز» کړي.

د هرمز تنګي له لارې د تېلو د لېږدوونکو بېړیو د تګ راتګ د بیا پیل په اړه هڅې هم له خنډ سره مخ شوې دي.

ترکیې پر ایران د امریکا او اسرائیلو بریدونه غندلي؛ خو پر خلیجي هېوادونو د ایران بریدونه یې هم وغندل او د هرمز تنګي د بیا پرانیستل کېدا غوښتنه یې کړې ده.

د ترکیې ولسمشرۍ ماڼۍ ویلي؛ اردوغان او ټرمپ د دوه‌اړخیزو اړیکو، په غزه کې د جګړې او د ترکیې، سعودي عربستان او پاکستان ترمنځ د لاسلیک شوي دفاعي تړون په اړه هم خبرې کړې دي.

اردوغان دغه تړون د سیمه‌ییز ثبات او امنیت لپاره د«پیاوړي دریځ» نښه بللې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، واشنګټن پر ایران د اقتصادي فشارونو د زیاتولو لپاره د نویو اقداماتو په لټه کې دی. د امریکا د خزانې وزارت هم د پراخو بندیزونو د لګولو شونتیا وړاندې کړې ده.

د احتمالي اقداماتو په لړ کې پر چینايي خپلواکو نفتو چاڼځایونو، چینايي بانکونو، د لېږد رالېږد پر شرکتونو او د ایران د تېلو د پلور له مالي شبکو سره تړلو ادارو د بندیزونو لګول شامل دي.

کارپوهان وايي؛ واشنګټن کولی شي پر هغو هېوادونو او شرکتونو فشار زیات کړي، چې د ایران تېل اخلي او همدارنګه یې پر هغو شبکو بندیزونه سخت کړي، چې له تهران سره د بندیزونو په تېراېستلو کې مرسته کوي؛ خو دا ډول اقدامات ښايي د امریکا او چین ترمنځ ترینګلتیا هم زیاته کړي.

د اقتصادي بندیزونو ترڅنګ، پر ایران د لېږد رالېږد او سوداګرۍ د ډېرو محدودیتونو او پر ګاونډ هېوادونو د فشار راوړلو ته ورته لارې هم تر غور لاندې دي، چې ایران ته د توکو د لېږد مخه ونیول شي.

کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې د فشارونو زیاتول په سیمه کې پراخې اقتصادي او سیاسي پایلې لرلی شي.