د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، ښايي د اطلس یا آرام سمندر نوم هم بدل کړي. دا څرګندونې له هغې لږ وروسته وشوې، چې نوموړي د یوه اجرائیوي فرمان له لاسلیکولو سره د امریکا په رسمي نقشو کې د انټاریو جهیل نوم« امریکا جهیل» ته بدل کړ.

ټرمپ د پنجشنبې پر ورځ د امریکا د ولسمشرۍ په دفتر کې پر ټوکو وویل، چې د یوه خلیج او یوه جهیل له نوم بدلولو وروسته ښايي اوس د یوه سمندر وار وي.

هغه ویلي:« مونږ یو خلیج او یو جهیل لرو. اوس یوازې یوه سمندر ته اړتیا لرو. ښايي اړ شو، چې د اطلس یا آرام سمندر نوم بدل کړو؛ ښايي د دواړو نومونه بدل کړو.»

دا څرګندونې له هغې وروسته وشوې، چې ټرمپ د امریکا په دولتي نقشو کې د انټاریو جهیل د نوم بدلولو فرمان لاسلیک کړ. هغه له دې مخکې د مکسیکو خلیج نوم هم« امریکا خلیج» ته بدل کړی و.

ټرمپ همداراز د الاسکا د تر ټولو لوړې څوکې لپاره د «مک‌کینلي غره» نوم بیا رسمي کړ او د «ډینالي» نوم یې، چې د بارک اوباما د ولسمشرۍ پر مهال کارېده؛ له رسمي کارونې وایست.

د ټرمپ دغه وړاندیز په داسې حال کې وړاندې شوی، چې په وروستیو میاشتو کې د واشنګټن او د کاناډا د پلازمېنې اوټاوا ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې دي. ټرمپ څو ځله د سوداګرۍ په برخه کې پر کاناډا نیوکه کړې او له دې مخکې یې وړاندیز کړی و، چې کاناډا دې د امریکا پر یوه ایالت بدله شي.

که څه هم د امریکا حکومت کولی شي په خپلو رسمي نقشو کې کارېدونکي نومونه بدل کړي؛ خو کاناډا، نور هېوادونه او نړیوال بنسټونه نه‌شي اړ کولی، چې دغه بدلونونه ومني.

اوس‌مهال اطلس سمندر او آرام سمندر د نړۍ په نقشو کې پخپلو نومونو پېژندل کېږي؛ خو ټرمپ د دغو نومونو د بدلولو احتمال نه‌دی رد کړی.

د نیپال او چین چارواکو ويلي، د همالیا په اړوند سیمه کې د سختو سېلابونو له راوتلو وروسته نږدې ۱۵۰۰ کسان، چې شاوخوا ۸۰۰ یې بهرني وګړي دي؛ نادرکه شوي دي.

دغه سېلابونه د چارشنبې پر ورځ له هغې وروسته را ووتل، چې د خټو او ډبرو یوه ستره کچه د اوبو یوې زېرمې ته ور ولوېده او د اوبو زورور جریان شاوخوا استوګنیزې سیمې او درې ونیولې.

په نیپال کې مرستندویه ځواکونه د چورلکو په وسیله د نادرکه کسانو پر لټون اخته دي او زیانمنو سیمو ته بېړنۍ مرستې رسوي.

د پولیسو چارواکو ويلي، تر اوسه له ۱۶۵ ډېر کسان مړه شوي او ښايي د قربانیانو شمېر نور هم لوړ شي.

د نیپالي چارواکو د معلوماتو له مخې، په دغه هېواد کې له نادرکه شویو ۸۲۶ کسانو څخه نږدې ۶۰۰ بهرني وګړي دي. دغه کسان د ۲۰ هېوادونو اتباع دي، چې ۱۷۷ یې د هند، ۶۳ د امریکا، ۳۴ د اسټرالیا، ۳۳ د بریټانیا او ۲۵ د کاناډا وګړي دي.

د چین په تبت کې هم ۵۵۸ کسان نادرکه شوي، چې ۲۶۰ یې بهرني وګړي دي.

خپرو شویو ویډیوګانو ښودلې، چې د چین او نیپال پولې ته څېرمه د خټو، ډبرو او اوبو ستر سېلاب راوتلی او خلک، کورونه، موټرونه او سړکونه یې له ځان سره وړي دي.

یو ۶۸ کلن ژغورل شوي کس ویلي، چې هڅه یې کوله خپله مېرمن له کوره وباسي؛ خو د خټو زورور جریان هغه له ځان سره یووړه. نوموړی وروسته د چورلکې پر وسیله وژغورل شو؛ خو اوس هم د خپلې مېرمنې له برخلیک څخه خبر نه‌دی.

د زیانمنو کسانو د ژغورلو هڅې

د نیپال پوځ وايي، له ۵۰۰۰ ډېر سرتېري او پولیس د ژغورنې او د مړو د لټون لپاره بسیج شوي دي.

چورلکې زیانمنو سیمو ته خوراکي توکي، خېمې او نورې اړینې مرستې لېږدوي. هند هم د زیانمنو کسانو د مرستې لپاره بېړنۍ مرستې استولې دي.

د نیپال چارواکو په لومړیو کې اټکل کړی و، چې ښايي زلزله د یوه یخچال د یوې برخې د راپرځېدو او د سېلاب د راوتلو لامل شوې وي؛ خو د امریکا د ځمکپوهنې ادارې ویلي هغه څه، چې په لومړي سر کې د زلزلې په توګه راپور شوي وه، په حقیقت کې د ډبرو او یخ د راپرځېدا له کبله رامنځته شوی لړزېدنه وه.

چینايي چارواکو هم د ګېرونګ په سیمه کې د یوه جهیل د ماتېدو د خطر په اړه خبرداری ورکړی، چې دا موضوع ښايي د ژغورنې چارې ستونزمنې کړي.

ډېر نادرکه شوي کسان د کایلاش غره او ماناسروور جهیل د زیارت لپاره تبت ته تللي وه؛ هغه ځایونه، چې د هندوانو او بودایانو لپاره سپېڅلي دي.

امریکا اعلان کړی، چې د دې پېښې د زیانونو د کابو کولو لپاره یې ۵۰۰ زره ډالره مرسته ځانګړې کړې او یو مرستندویه سلاکار هم سیمې ته لېږي.

ملګرو ملتونو هم ویلي، چې په نیپال کې زیانمنو ټولنو ته د مرستې رسولو لپاره به مرستندویه کارکوونکي او تجهیزات ولېږي.

عیني شاهدان وايي، په ځینو سیمو کې کورونه او د سیند غاړې کلي په بشپړه توګه له منځه تللي او پراخې سیمې د خټو او ډبرو تر پوښښ لاندې راغلې دي.

د امریکا یوې پوځي محکمې قاضي د چارشنبې پر ورځ امر کړی، چې د ۲۰۰۱ز.کال د سپټمبر د یوولسمې بریدونو د طرحې پر تور خالد شیخ محمد او درې نور تورن کسان به د ۲۰۲۸ز.کال د جون په یوه پوځي محکمه کې محاکمه شي.

دا پرېکړه په ګوانتانامو زندان کې د دغو څلورو بندیانو د دوسیو په اړه له نږدې دوه لسیزو ځنډ او حقوقي اختلاف وروسته شوې ده.

تېره میاشت د امریکا یوې استیناف محکمې له هغې هوکړې سره مخالفت وکړ، چې له مخې یې خالد شیخ محمد او دوه نورو تورنو کسانو کولی شول پخپلو جرمونو اعتراف وکړي او له اعدام څخه وژغورل شي.

دغه هوکړه تېر کال د ګوانټانامو د پوځي محکمې د مسوول له‌خوا منل شوې وه؛ خو د امریکا د هغه وخت دفاع وزیر لویډ آسټن په اګست کې لغوه کړه. یو شمېر جمهوري غوښتونکو قانون‌جوړوونکو هم له دې هوکړې سره مخالفت کړی و.

د نوي حکم له مخې، د خالد شیخ محمد او درې نورو تورنو کسانو( ولید بن عطاش، مصطفی الحوساوي او علي عبدالعزیز علي) محاکمه به د ۲۰۲۸ز.کال د جون پر پېنځمه پیل شي.

په لومړي پړاو کې به د پوځي پلاوي غړي، چې د منصفه پلاوي په توګه دنده ترسره کوي وټاکل شي. له هغې وروسته به څارنوالۍ خپل شواهد وړاندې کړي او تورنو کسانو ته به هم د خپلې دفاع فرصت ورکړ شي.

پوځي قاضي د څارنوالانو هغه وړاندیز هم رد کړی، چې غوښتل یې محاکمه د ۲۰۲۷ز.کال په جنورۍ کې پیل شي. هغه ویلي، چې له محاکمې مخکې د حقوقي موضوعاتو د څېړلو لپاره به کافي وخت نه‌وي.

خالد شیخ محمد د ګوانټانامو له نوموتو بندیانو څخه دی. هغه تورن دی، چې په امریکا کې یې د سپټمبر د یوولسمې بریدونو طرحه جوړه کړې وه؛ هغه بریدونه، چې په ۲۰۰۱ز.کال کې یې نږدې ۳۰۰۰ کسان ووژل.