د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې د افغانستان د ۲۰۲۶ کال د اګست په تازه کرنیز لیدلوري کې ویلي، د اوبو کمښت او د تودوخې لوړېدا د اوړي پر کرنیزو فصلونو او څړځایونو فشار زیات کړی دی.

د دې ادارې په راپور کې، چې د ۲۰۲۶ ـ ۲۰۲۷ کرنیز فصل لپاره د افغانستان اوسنی کرنیز وضعیت او راتلونکی لیدلوری ارزوي، د اقلیمي وړاندوینو، له لرې واټنه د راټولو شویو معلوماتو او د هېواد په ټولو ۳۴ ولایتونو کې له کروندګرو سره د سلا مشورو پر بنسټ د هېواد کرنیز وضعیت ارزولی دی.

د راپور له مخې، د کیمیاوي سرې د بیو لوړېدل هم د کروندګرو وړتیا ګواښي، چې د راتلونکي ژمي د غنمو په کرکیله کې پانګونه وکړي.

دوی وړاندویېنه کړې؛ د« ال‌نینو» پدیدې پیاوړتیا او په هند سمندر کې د مثبت«دوه‌ګوني» رامنځته کېدا شونتیا ښیي، چې په راتلونکي ژمي او پسرلي کې به د اورښت کچه لوړه کړي؛ دا هغه څه دي، چې ښایي اوبو ته لاسرسی او د کرنیزو تولیداتو د زیاتېدا تمه ښه کړي.

دې ادارې خبرداری ورکړی، چې د اورښت زیاتوالی ښایي د سېلابونو، ځمکښوېدنې، کرنیزو محصولاتو ته د زیان او د څارویو د تلفاتو خطر هم زیات کړي.

د بشري حقونو«هانا» بنسټ خبرداری ورکړی، چې له ایران څخه د بې‌اسناده افغانانو د ایستلو لړۍ، ښځې او ماشومان له ستنېدو وروسته په افغانستان کې د خوندیتوب له ګواښونو سره مخ کوي.

د اګست پر لسمه د دې بنسټ په خپور شوي راپور کې راغلي؛ ایستل شوي ماشومان ښایي له کورنۍ څخه د بېلېدا، له زده‌کړو څخه د پاتې کېدا، د هویتي اسنادو د نشتوالي، له ناوړه ګټې اخیستنې او په ناامنو شرایطو کې د ژوند له ستونزو سره مخ شي.

د یاد بنسټ د خبرپاڼې له مخې، ښځې او نجونې هم د زده‌کړو، کار او تګ راتګ د محدودیتونو او د کافي ملاتړیزو شبکو د نشتوالي له کبله له زیاتې زیان‌من‌کېدا سره مخ دي.

«هانا» ټینګار کړی، چې یوازې افغانان«بې‌اسناده» ګڼل باید د هغوی د ساتنې د اړتیاوو د ځانګړې ارزونې ځای ونه‌نیسي او له ستنولو مخکې باید قانوني تضمینونه او بشري مرستې برابرې شي.

د ایران کورنیو چارو وزارت د اګست پر نهمه ویلي، د ۱۴۰۴لمریز لېږدیز کال له پیل راپدېخوا شاوخوا دوه میلیون بې‌اسناده یا ناثبت شوي افغانان له دغه هېواده ایستل شوي او د ایستلو لړۍ یې اوس هم روانه ده.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ د څرګندونو له مخې، د ۲۰۲۶ز.کال د جولای تر یوولسمې پورې شاوخوا ۳۱۵زره او ۸۰۰ افغانان له ایران څخه ایستل شوي، چې تر دې دمه له ګاونډ هېوادونو څخه د افغانانو د ثبت شویو له ۸۳ سلنې څخه ډېره برخه جوړوي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ له دې مخکې له هېوادونو غوښتي؛ په هغو برخو کې، چې خلک له خوندیتوب ګواښونو سره مخ وي، له جبري ستنولو یې ډډه وکړي. دې ادارې ښځې او نجونې د تر ټولو زیان‌منونکو څخه بللې دي.