د هوا حالاتو بدلونونه
په ۲۰۲۶ز.کال کې له ۹۷ زره ډېر افغانان له طبیعي پېښو زیانمن شوي
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر(اوچا) د طبیعي پېښو د معلوماتو له مخې؛ د روان کال د جنورۍ له دوهیمې څخه د اګست تر درېیمې پورې په ټول افغانستان کې ۹۷ زره او ۳۲۰ کسان له طبیعي پېښو زیانمن شوي دي. دغه پېښې په ټولو ۳۴ ولایتونو او لږ تر لږه ۲۰۲ ولسوالیو کې رامنځته شوي او نږدې ۱۳ زره کورنۍ یې اغېزمنې کړې دي.
ملګرو ملتونو ويلي، په ۲۰۲۶ز.کال کې سېلابونو، ځمکښویېدنو، واورې اورښتونو او نورو طبیعي پېښو په افغانستان کې د ۹۷ زره او ۳۲۰ کسانو پر ژوند اغېز کړی دی، چې د بېوزلۍ، لوږې، زیانمنو بنسټیزو جوړښتونو او د بشري مرستو د کمېدا ترڅنګ یې د کورنیو لپاره نوې ستونزې رامنځته کړې دي.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر(اوچا) د طبیعي پېښو د معلوماتو له مخې؛ د روان کال د جنورۍ له دوهیمې څخه د اګست تر درېیمې پورې په ټول افغانستان کې ۹۷ زره او ۳۲۰ کسان له طبیعي پېښو زیانمن شوي دي. دغه پېښې په ټولو ۳۴ ولایتونو او لږ تر لږه ۲۰۲ ولسوالیو کې رامنځته شوي او نږدې ۱۳ زره کورنۍ یې اغېزمنې کړې دي.
دغه راز لږ تر لږه ۹۷ کسان مړه او ۳۳۱ نور ټپیان شوي دي. سېلابونو او ناڅاپي طبیعي پېښو شاوخوا ۸۸ زره کسان زیانمن کړي.
د اوچا د څرګندونو له مخې، نږدې ۱۰ زره کورونه زیانمن شوي او له ۲۱۰۰ ډېر کورونه بشپړ ویجاړ شوي دي. په ډېرو سیمو کې کرنیزې ځمکې، څاروي، سړکونه، پلونه او د اوبو لګولو سیسټمونه هم زیانمن شوي دي.
ختیځ افغانستان؛ تر ټولو زیانمنه سیمه
په ختیځ افغانستان کې له ۵۱ زره ډېر کسان زیانمن شوي او تر ټولو ډېر زیان په همدې سیمه کې ثبت شوی دی. غرنی جوړښت، تنګې درې او د سړکونو محدودې شبکې دغه سیمې د ناڅاپي سېلابونو او ځمکښویېدنو پر وړاندې زیانمنې کړې دي.
د جولای له شلمې څخه د اګست تر درېیمې پورې هم په غزني، کابل، کاپیسا، لغمان، لوګر، نورستان، پکتیا، پکتیکا، پنجشېر او پروان ولایتونو کې نږدې ۵۰۰۰ کسان له طبیعي پېښو زیانمن شوي دي. په دې لړ کې نورستان له تر ټولو سختو زیانونو سره مخ شوی دی.
سېلابونه؛ د خوړو خوندیتوب ته ګواښ
سېلابونه یوازې کورونه نه ویجاړوي؛ بلکې کرنیز محصولات، څاروي، د اوبو لګولو کانالونه او د خوراکي توکو د لېږد لارې هم له منځه وړي.
د هغو کلیوالو کورنیو لپاره، چې عاید او سپما یې محدوده ده؛ د کور یا د یوه کرنیز فصل د حاصل له لاسه ورکول د څو میاشتو بېعایدۍ او پر بشري مرستو د ډېرې اتکا پر معنا دي.
د خوړو نړیوال پروګرام ویلي، چې په روان کال کې ۳.۷ میلیون ماشومان او ۱.۲ میلیون امیندواره او شیدې ورکوونکې ښځې ښايي له حادې خوارځواکۍ سره مخ شي. دغه بنسټ د ۲۰۲۷ز.کال تر جنورۍ پورې د خوړو او تغذیې د مرستو د دوام لپاره ۵۴۰ میلیون ډالرو ته اړتیا لري.
بشري مرستې له بودجوي کمښت سره مخ دي
اوچا د ۲۰۲۶ز.کال د بشري مرستو د پروګرام لپاره ۱.۷۱ میلیارډ ډالرو ته اړتیا لري، چې له ۱۷.۵ میلیون اړمنو کسانو سره مرسته وکړي؛ خو تر اوسه د دې اړتیا یوازې شاوخوا څلورمه برخه بودجه برابره شوې ده.
یونیسف هم اټکل کړی، چې په ۲۰۲۶ز.کال کې شاوخوا ۲۱.۹ میلیون کسان، چې ۱۱.۶ میلیون یې ماشومان دي؛ په افغانستان کې بشري مرستو ته اړتیا ولري.
د اقلیم بدلون خطرونه زیاتوي
کارپوهان وايي، د تودوخې لوړېدل، د واورو او یخچالونو چټکه وېلېکېدا او د اورښتونو د بڼې بدلون کولی شي د ناڅاپي سېلابونو او وچکالۍ خطر زیات کړي.
په راپور کې ټینګار شوی، چې د وختي خبرداري سیسټمونو جوړول، د بېړنۍ وتنې لارو رامنځته کول، د خوندي سرپناهوو برابرول، د سړکونو او پلونو رغول او د سېلابونو پر وړاندې د مقاومت لرونکو بنسټیزو جوړښتونو پیاوړتیا کولی شي د ډېرې مرګ او ژوبلې مخه ونیسي.
اصلي ننګونه یوازې له یوه سېلاب سره مبارزه نهده؛ بلکې له کورنیو سره مرسته کول دي، چې خپل کورونه، کرنیزې ځمکې او د عاید سرچینې بېرته ورغوي او هره طبیعي پېښه یې بیا له صفر څخه د پیل کولو حالت ته اړ نه کړي.
د هوا حالاتو بدلونونه
په فلوریډا کې سېلابونه؛ کالیفورنیا د ساحلي سېلابونو له ګواښ سره مخ ده
د سانفرانسیسکو ښاروال ډانیل لوري خبرداری ورکړی، چې دغه ښار له یوه« خورا جدي» هوايي وضعیت سره مخ دی. هغه له ښاریانو غوښتي، چې د ساحلي سیمو د سختو سېلابونو لپاره چمتووالی ونیسي او د رخصتیو پر مهال په خپلو سفري پلانونو له سره غور وکړي.
په فلوریډا کې د شنبې پر ورځ هم پرلهپسې اورښتونو د تاریخي سېلابونو اغېزې نورې هم پسې زیاتې کړې. په داسې حال کې، چې د کالیفورنیا په شمال کې چارواکي د توپاني څپو او بېسارو ساحلي سیلابونو لپاره چمتووالی نیسي. دا وضعیت د شکرانې اختر د رخصتیو او ګڼو مسافرتونو له پیل سره هممهاله رامنځته شوی دی.
د سانفرانسیسکو ښاروال ډانیل لوري خبرداری ورکړی، چې دغه ښار له یوه« خورا جدي» هوايي وضعیت سره مخ دی. هغه له ښاریانو غوښتي، چې د ساحلي سیمو د سختو سېلابونو لپاره چمتووالی ونیسي او د رخصتیو پر مهال په خپلو سفري پلانونو له سره غور وکړي.
د امریکا د ملي سمندري او اتموسفیر ادارې او د هوا پېژندنې ملي ادارې د وړاندوینو له مخې، ښايي په سانفرانسیسکو کې د مدونو(د اوبو د لوړېدا) کچه د دغه ښار په ثبت شوي تاریخ کې تر ټولو لوړې کچې ته ورسېږي.
ډانیل لوري له ښاریانو غوښتي، چې د توپان له رارسېدو مخکې اړین توکي برابر او خپل خرڅ بشپړ کړي. هغه زیاته کړې، د ښاروالۍ چارواکي به د اوونۍ په پای کې د اوسېدونکو او سوداګریزو مرکزونو د ساتنې لپاره خپلې هڅې روانې وساتي.
تمه کېدونکي سېلابونه د کال له کلنیو لوړو مدونو سره هممهاله دي؛ ځکه، چې د کال تر ټولو لوړ مدونه بلل کېږي.
د هوا پېژندنې ادارو خبرداری ورکړی، چې د دوشنبې تر سهار پورې ښايي په ساحلي او ټیټو سیمو کې د اوبو کچه تر ۰.۶ مټر پورې لوړه شي او د آرام سمندر د ساحل په ځینو برخو کې د سېلابونو خبرداری د پنجشنبې تر ماسپښین پورې غځېدلی دی.
دغه راز د فلوریډا د اټلانټیک سمندر ساحل هم د شنبې پر ورځ له خطرناکو هوايي شرایطو سره مخ و او د تندر او برښنا له توپانونو سره د اوبو د څرخنده ستنو د رامنځته کېدا احتمال هم موجود و.
چارواکو سمندري سفر کوونکو ته د خطرناکو سمندري شرایطو او ساحلونو میلمنو ته د سختو څپو او پیاوړو څپیزو بهیرونو په اړه خبرداری ورکړی دی.
که څه هم د سختو اورښتونو لړۍ پای ته رسېدلې؛ خو تمه ده، چې د فلوریډا د تر ټولو اوږد سیند،« سټ جونز» د اوبو کچه د پرلهپسې سپکو اورښتونو له کبله لوړه شي.
د کوکو ښار ته نږدې د دغه سیند د اوبو کچه د پنجشنبې پر ورځ د ۱۹۵۳ز.کال له ثبت شوي ریکارډ څخه لوړه شوه.
د امریکا د هوا پېژندنې ملي ادارې کارپوهې میلیسا واټسن ویلي، چې د دې سیند په اوږدو کې به سېلابونه د اوږدې مودې لپاره روان وي؛ که نور اورښتونه وشي او که ونهشي.
د روانې اوونۍ په پیل کې سختو اورښتونو د فلوریډا د اټلانټیک سمندر ساحل پراخې سیمې تر اوبو لاندې کړې او د دغه ایالت په شمال ختیځو برخو کې یو شمېر اوسېدونکي د سېلابونو له کبله بند پاتې شول.
د فلوریډا او کالیفورنیا هوايي وضعیت له« ال نینو» پدیدې سره تړاو لري. دا یوه طبیعي پدیده ده، چې د استوا کرښې ته نږدې د آرام سمندر د اوبو د تودوخې د لوړېدا له کبله رامنځته کېږي او د نړۍ پر هوايي وضعیت اغېز کولی شي.
د هوا حالاتو بدلونونه
افغانستان د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د نړۍ پنځم زیانمن هېواد وشمېرل شو
د چاپېریال ساتنې ملي ادارې عمومي رییس مطیعالحق خالص په کابل کې یوې علمي غونډې ته ویلي؛ که پر نړیواله کچه هر اړخیزې څېړنې ترسره شي، ښايي افغانستان د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د نړۍ درېیم زیانمن هېواد وپېژندل شي.
د افغانستان چاپېریال ساتنې ادارې چارواکو ويلي، افغانستان د اقلیمي بدلونونو د پایلو پر وړاندې د نړۍ د پنځه زیانمنو هېوادونو په ډله کې دی. په داسې حال کې، چې د نړۍ د شنوخونو ګازونو په تولید کې یې ونډه ډېره کمه ده.
د چاپېریال ساتنې ملي ادارې عمومي رییس مطیعالحق خالص په کابل کې یوې علمي غونډې ته ویلي؛ که پر نړیواله کچه هر اړخیزې څېړنې ترسره شي، ښايي افغانستان د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د نړۍ درېیم زیانمن هېواد وپېژندل شي.
دا علمي غونډه« د افغانستان رسنۍ او اقلیمي ډیپلوماسي؛ فرصتونه او ننګونې» تر سرلیک لاندې په یوه خصوصي پوهنتون کې جوړه شوې وه.
دغه راز د اطلاعاتو او کلتور وزیر شېراحمد حقاني د اقلیمي بدلونونو د منفي پایلو په اړه د عامه پوهاوي په لوړولو کې د رسنیو پر ونډې ټینګار کړی او له رسنیو یې غوښتي، چې په دې برخه کې فعالې خبري خپرونې وکړي.
د رسنیو یو شمېر مسوولانو هم د عامه پوهاوي د لوړولو او د اقلیمي بدلونونو د پایلو پر وړاندې د مبارزې لپاره له دولتي ادارو سره د همکارۍ چمتووالی څرګند کړی دی.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي؛ ټاکل شوې د اقلیمي بدلونونو په اړه نړیواله غونډه یوه ورځ وروسته په ترکیه کې جوړه شي او د افغانستان له استازو هم دې غونډې ته د ګډون بلنه شوې، چې خپل نظرونه وړاندې او د هېواد اقلیمي وضعیت ته د نړیوالې ټولنې پام راواړوي.
په افغانستان کې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې اړوند یو شمېر نړیوالې پروژې درېدلې دي، چې دې چارې د اقلیمي بحران پر وړاندې د هېواد د مبارزې د وړتیا په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.
د هوا حالاتو بدلونونه
اسلامي امارت د دوهیم ځل لپاره په اقلیمي نړیواله غونډه کې ګډون کوي
اسوشیټیډ پرس خبري آژانس راپور ورکړی، چې د اسلامي امارت چارواکي به په دې غونډه کې څارونکي وي او د افغانستان د چاپېریال ساتنې ملي ادارې د اقلیمي بدلونونو برخې رییس روحالله امین هم تائید کړې، چې کابل په دې غونډه کې د ګډون هوډ لري.
ټاکل شوې د افغانستان اسلامي امارت چارواکي واک ته له رسېدا وروسته د دوهیم ځل لپاره د ملګرو ملتونو د اقلیمي بدلونونو په نړیواله غونډه (COP31) کې ګډون وکړي؛ دا غونډه به راتلونکې اوونۍ د ترکیې په انتالیا ښار کې جوړه شي.
اسوشیټیډ پرس خبري آژانس راپور ورکړی، چې د اسلامي امارت چارواکي به په دې غونډه کې څارونکي وي او د افغانستان د چاپېریال ساتنې ملي ادارې د اقلیمي بدلونونو برخې رییس روحالله امین هم تائید کړې، چې کابل په دې غونډه کې د ګډون هوډ لري.
یوه ترکي چارواکي هم په COP31 غونډه کې د اسلامي امارت د استازو ګډون تائید کړی دی.
اسلامي امارت له دې دوه کاله مخکې هم د آذربایجان په پلازمېنه باکو کې د اقلیمي بدلونونو د نړیوالې غونډې ګډونوال و؛ خو د اسلامي امارت استازي د ملګرو ملتونو د اقلیم په نړیوالو غونډو کې رسمي دریځ نهلري. ملګرو ملتونو تر اوسه په عمومي غونډه کې د افغانستان څوکۍ اسلامي امارت ته نهده سپارلې او د دې ټولنې ډېری غړیو هېوادونو هم د اسلامي امارت حکومت پر رسمیت نهدی پېژندلی.
د څارونکو په توګه ګډون د اسلامي امارت استازو ته اجازه ورکوي، چې په غونډو او خبرو اترو کې برخه واخلي؛ خو د اقلیمي تګلارو او موخو په اړه په خبرو اترو او پرېکړو کې د رسمي ګډون حق نهلري.
افغانستان؛ د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د نړۍ یو زیانمنونکی هېواد دی
افغانستان د هغو هېوادونو په ډله کې دی، چې د اقلیمي بدلونونو له کبله تر ټولو ډېر زیان ویني؛ پرلهپسې وچکالیو، د اوبو کمښت، سختې ګرمۍ او ناڅاپي سېلابونو د میلیونونو وګړو ژوند له ګواښ سره مخ کړی دی.
د کډوالۍ نړیوالې ټولنې د راپور له مخې؛ یوازې د تېر کال له اپریل څخه تر ډسمبر پورې په افغانستان کې له ۱.۶ میلیون ډېر کسان د اقلیمي بدلونونو د اغېزو له کبله اړ شوي، چې خپل کورونه پرېږدي.
څرنګه، چې د افغانستان د وګړو لویه برخه پر کرنه بوخته ده؛ د وچکالیو دوام او د اوبو د سرچینو کمښت د هېواد پر کرنیزو تولیداتو او خوړو خوندیتوب هم سخت منفي اغېز کړی دی.
په نړیوالو غونډو کې د افغانستان د استازولۍ پر سر اختلاف
د افغانستان اسلامي امارت په دې باور دی، چې د افغانستان خلک باید د اقلیمي بدلونونو په نړیوالو غونډو کې استازولي ولري او د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د مبارزې مالي سرچینو ته لاسرسی ومومي.
-
تازه خبرونه3 days agoڅلور سمنګاني ځوانان د کډوالۍ پر لارې له مړینې وروسته خاورو ته وسپارل شول
-
لوبی4 days agoآریانا ټلویزیون د آسیا فوټبال کنفډراسیون د جایزو مراسم پر ژوندۍ بڼه خپروي
-
سیمه ییز خبرونه4 days agoد ایران پر پوځي تاسیساتو امریکا او پر خلیجي هېوادونو ایران بریدونه کړي
-
تازه خبرونه5 days agoد اسلامي امارت مالیې وزیر د ایران د مازندران له کرنیزو او تولیدي مرکزونو لیدنه وکړه
-
ساینس او ټیکنالوژي3 days agoشمالي کوریا د خپلې لومړنۍ چټباټ مصنوعي ځیرکتیا مخکتنه وکړه
-
نړۍ3 days agoتر ۲۰۳۵ز.کال پورې به د مسلمانانو شمېر له عیسویانو ډېر شي – «پیو» مرکز
-
تازه خبرونه4 days agoبېځایه کېدا افغان ماشومان نور هم وږي او زیانمن کړل – د ماشومانو د ژغورنې نړیواله اداره
-
تازه خبرونه3 days agoافغانان په ملګرو ملتونو کې د غړیتوب اتیایمه کلیزه نمانځي؛ له پیله تر دې دمه د استازولۍ پر څوکۍ روان اختلاف
