د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، که د ایران د اټومي پروګرام په اړه د اندېښنو د پای ته رسېدا او د هرمز تنګي د بېرته پرانیستل کېدا لپاره ژر هوکړې ته ورسېږي؛ نو پر ایران نوی برید به وځنډوي.

ټرمپ په ټولنیزه شبکه «ټروت سوشیل» کې لیکلي، چې ایران او «د منځني ختیځ نورو هېوادونو» د دې لپاره د وخت غوښتنه کړې، چې نه یوازې هوکړه بشپړه او د هرمز تنګی اړخیز پرانیستل شي، بلکې د ایران اټومي ګواښ هم ورسره پای ته ورسیږي.

هغه زیاته کړې، د همدې غوښتنې له مخې یې پلان شوی برید درولی؛ خو په دې شرط، چې هوکړه به په لنډ وخت کې رامنځته شي.

ټرمپ همداراز ویلي، چې اسرائیل هم په دې ژمنه کې ورسره مل دی؛ خو اسرائیلي چارواکو تر اوسه په دې اړه رسمي څرګندونې نهءدي کړي.

دغه راز د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي له ترکیې، پاکستان او سعودي عربستان له لوړپوړیو چارواکو سره په بېلابېلو ټیلیفوني خبرو کې د امریکا د هر راز پوځي کړنې په اړه خبرداری ورکړی او څرګندوي، چې تهران به د هر راز «تېري» پر وړاندې پرېکنده ځواب ورکړي.

عراقچي د پاکستان له لوی درستیز عاصم منیر او د ترکیې د بهرنیو چارو له وزیر هاکان فیدان سره په خبرو کې د بې‌ثباته کوونکو کړنو د پایلو او په سیمه کې د ناامنۍ د زیاتېدا د خطر په اړه خبرې کړې دي.

دغه راز د ایران بهرنیو چارو وزیر د سعودي عربستان بهرنیو چارو وزیر فیصل بن فرحان آل سعود ته ویلي، چې د امریکا او اسرائیلو هر راز برید یا په داسې کړنو کې د سیمې د هېوادونو ګډون به د ایران له «متناسب ځواب» سره مخ شي.

همدارنګه یوه امریکايي چارواکي ویلي، چې د سعودي عربستان ولیعهد محمد بن سلمان له ټرمپ سره په ټیلیفوني خبرو کې د ایران په اړه د امریکا د پلانونو په اړه اندېښنه ښودلې او د دې موضوع په اړه یې وضاحت غوښتی دی.

بل لور ته د ایران له امنیتي ادارو سره نږدې یوې رسنۍ خبرداری ورکړی، چې د ایران د انرژۍ پر بنسټیزو ودانیو برید ښايي په سیمه کې د تېلو او ګازو پر بنسټیزو ودانیو د غبرګونونو لامل شي.

ټرمپ له دې مخکې ویلي وه، چې د امریکا مرکچیان، د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو، د امریکا ځانګړی استازی سټیو ویټکاف او د هغه زوم جیرډ کوشنر اوس هم هڅه کوي له ایران سره یوې هوکړې ته ورسېږي؛ خو هغه په ورته وخت کې تهران د ژمنو پر ماتولو تورن کړی دی.

د امریکا او ایران ترمنځ وروستیو نښتو او کړکېچونو د نړۍ د انرژۍ د لېږد مهمې لارې، هرمز تنګي د امنیت په اړه اندېښنې زیاتې کړي او د نړیوالو بازارونو د تېلو بیې ورسره لوړې شوې دي.

د پاکستان په خیبرپښتونخوا ایالت کې پر امنیتي پوسته د وسله‌والو د برید له کبله لږ تر لږه ۱۵ کسان، چې اووه پولیس او اته وسله‌وال دي؛ وژل شوي دي.

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، دغه برید د چارشنبې پر ماښام د هنګو په اړوند سیمه کې شوی دی.

د یادې ولسوالۍ د پولیسو مسوول طارق حبیب ویلي، په دې پېښه کې ۲۲ نور پولیس هم ټپیان دي او امنیتي ځواکونو په سیمه کې د چاڼیزو عملیاتو لړۍ پیل کړې ده.

تر اوسه کومې وسله‌والې ډلې د دې برید مسوولیت نه‌دی منلی.

دا پېښه یوازې څو ورځې وروسته له هغې رامنځته شوې، چې د خیبرپښتونخوا د ټانک ولسوالۍ پر امنیتي پوسته ورته برید وشو.

په هغه برید کې وسله‌والو د چاودېدونکو توکو ډک موټر کارولی او پر امنیتي پوستې برید وکړ، چې له کبله یې ۱۵ کسان د پوځیانو، پولیسو او دولتي کارکوونکو په ګډون وژل شوي وه.

د پاکستان پوځ ویلي وه، چې په ځوابي عملیاتو کې یې ۱۲ وسله‌وال هم وژلي دي.

خیبرپښتونخوا په وروستیو میاشتو کې د وسله‌والو بریدونو د زیاتوالي شاهده ده.

پاکستاني چارواکو څو ځله دا بریدونه په افغانستان کې مېشتو ډلو پورې تړلي بللي، خو اسلامي امارت دغه تورونه رد کړي او د پاکستان په ناامنۍ کې یې هر ډول لاس لرل نه‌دي منلي.

عمان هغه طرحه ایران ته سپارلې، چې موخه یې نه یوازې د خلیج د همکارۍ شورا د غړیو هېوادونو د ملاتړ غوښتنه ده، بلکې په هرمز تنګي کې د کړکېچونو کمېدا او د نړۍ په دې اوبلاره کې د بېړیو پر آزاد تګ راتګ هم ټینګار دي.

رویټرز د خلیجي هېوادونو د یوه باخبره سرچینې او یوه لویدیځ ډیپلوماټ د څرګندونو له مخې راپور ورکړی، چې په دې طرحه کې د هرمز تنګي د ګډ مدیریت لپاره د یوه میکانیزم جوړول او له تېرېدونکو بېړیو څخه د داوطلبانه مالي مرستو ترلاسه کول شامل دي. د راپور له مخې، دا مرستې به اجباري نه‌وي او د سمندري خدمتونو، د چاپېریال ساتنې او د لټون او ژغورنې د عملیاتو پر لګښت به ولګول شي.

دغه راز یوه امریکايي چارواکي یو ځل بیا ټینګار کړی؛ واشنګټن د هرمز تنګي له لارې د بېړیو پر تګ هر ډول محصول یا فیس اخیستو مخالف دی او دا تنګی نړیواله اوبلاره ګڼي، چې باید د ټولو هېوادونو پر مخ له محدودیت او لګښت پرته پرانیستې وي.

همدارنګه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، چې له ایران سره «مثبتې» خبرې روانې دي؛ خو خبرداری یې ورکړی، چې که خبرې ناکامې شي د ایران پر ضد به پوځي بریدونه بېرته پیل شي.

تهران بیا ټینګار کړی، چې له امریکا سره یې د خبرو د نوي پړاو غوښتنه نه‌ده کړې.

د راپور له مخې؛ ایران وړاندیز کړی، چې د هرمز تنګي د بېړۍ چلونې د ځینو لارو مدیریت د ایران او عمان ترمنځ ووېشل شي او د دې اوبلارې بشپړ کنټرول د هیڅ یوه هېواد په واک کې نه‌وي. ویل کېږي دا طرحه د مالاکا تنګي له اوسني میکانیزم سره ورته والی لري.

په همدې حال کې د خلیج د همکارۍ شورا د غړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو په یوه مجازي ناسته کې د سیمې پر وروستیو بدلونونو او په هرمز تنګي کې د امنیت او د بېړۍ چلونې د آزادۍ د خوندي ساتلو پر لارو چارو خبرې کړې دي.

دغه راز ایراني دولتي رسنیو راپور ورکړی؛ د دې هېواد د وسله‌والو ځواکونو ګډې قومندانۍ هغه امریکايي وړاندیز رد کړی، چې له مخې یې د بېړیو د احتمالي زیان جبران د ایران له کنګل شویو شتمنیو څخه وشي.

ایران خبرداری ورکړی: هر هېواد یا شرکت، چې دا ډول میکانیزم ومني؛ د هرمز تنګي له لارې د تګ راتګ له محدودیتونو سره به مخ شي.

په ورته وخت کې د سرې بحیرې په سیمه کې هم ترینګلتیا روانه ده.

د یمن حوثیانو ادعا کړې؛ یوه سعودي تېل‌لېږدوونکې بېړۍ یې د بالسټیک توغندیو پر مټ ویشتې، چې که  تایید شي د انرژۍ د لېږد د لارو د امنیت په اړه اندېښنې به نورې هم زیاتې کړي.

په نړیوالو بازارونو کې بیا د امریکا له لوري د ایران پر ضد د هوايي بریدونو د درولو له اعلان وروسته د تېلو بیې راټیټې شوي او د برینټ تېلو بیه له پېنځه سلنې ډېره راکمه شوې ده.