نن ددوشنبه( د لړم څلورمه) په کابل کې د شاه‌وعروس له بند څخه د دې ښار د اووه‌لسمې ناحیې اوسېدونکو ته د څښاک د پاکو اوبو د لېږد پروژې د تړون لاسلیک مراسم ترسره شول.

د امارتي شرکتونو عمومي ریاست ویاند محمد نبي بهار ويلي، د دې پروژې چارې به د یوه میلیارډ افغانیو پر لګښت په درې کلونو کې بشپړې شي او شاوخوا ۵۰ زره کورنۍ به ترې د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی ومومي.

د اړوند څرګندونو له مخې؛ دا پروژه به په هره ثانیه کې ۲۰۰ لیټره اوبه برابرې کړي، چې ۱۰۰ لیټره به یې د سطحې له اوبو او ۱۰۰ لیټره به یې له پېنځه ژورو څاګانو څخه ترلاسه کېږي.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام(UNDP)  په افغانستان کې د اقتصادي فعالیتونو د بیا رغونې او د زیان‌منونکو سیمو د وضعیت د ښه کولو پروګرام د دوه‌یم پړاو له پیل خبر ورکړی، چې د کوریا جمهوریت پر مالي ملاتړ پلی کېږي.

دې ټولنې د اوکټوبر پر شپږویشتمه( دوشنبې ) په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې د« احیا ۲» پروګرام دوه‌یم پړاو د بیارغونې د بهیر د ملاتړ، د خلکو د ژوند د چارو د پیاوړتیا او د زیان‌منونکو ټولنو د اقتصادي وضعیت د ښه کولو پر موخه پیلېږي.

د خبرپاڼې له مخې؛ کابل، پکتیا، غزني، ننګرهار او کونړ هغه ولایتونه دي، چې دغه پروګرام به په کې پلي شي.

د خلکو د ژوند د سرچینو پیاوړتیا، د ټولنیزو بنسټونو بیارغونه، د سیمه‌ییزو اقتصادي فعالیتونو بیا راژوندي کول او د اقتصادي ستونزو پر وړاندې د اړوند خلکو د مقاومت د وړتیا لوړول د دې پروګرام د دوه‌یم پړاو له مهمو موخو څخه دي.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام ویلي، چې د دې طرحې دوه‌یم پړاو د لومړي پړاو پر لاسته راوړنو ولاړ دی او موخه یې په افغانستان کې د اقتصادي وضعیت د ښه کولو هڅو پراخول دي.

په خپره شوې خبرپاڼه کې د پروګرام د ټولیزې بودجې، د پلي کېدا د مهالوېش او د هغو کسانو د شمېر په اړه، چې له دې پروګرام څخه به ګټه واخلي؛ جزئیات ورکړ شوي نه‌دي.

په ۲۰۲۲ز.کال کې د اسلامي امارت له لوري د کوکنارو پر کښت له بندیز وروسته؛ په افغانستان کې د اپینو تولید کم شو؛ خو راپورونه ښيي، چې د پاکستان او ایران په سرحدي سیمو کې د کوکنارو کښت پراخ شوی او ښايي دا سیمه په نړۍ کې د اپینو د تولید پر مرکز بدله شي.

د سپوږمکۍ انځورونو او له ځايي کروندګرو سره د خبرو پر بنسټ د پاکستان بلوچستان ایالت او د ایران سیستان او بلوچستان ولایت په وروستیو کلونو کې د کوکنارو د کښت د زیاتوالي شاهدان دي.

د افغانستان د نشه‌يي توکو په برخه کې بریټانیايي څېړونکی ډیویډ منسفیلډ ويلي؛ د اسلامي امارت بندیز، د ناامنۍ زیاتوالی او اقتصادي ستونزو د افغانستان، پاکستان او ایران په سرحدي سیمو کې د کوکنارو د کښت پراختیا ته زمینه برابره کړې ده.

د منسفیلډ د څرګندونو له مخې، د بریټانیا د « السیس» شرکت د سپوږمکۍ انځورونه ښيي، چې د پاکستان په بلوچستان کې پر څه باندې ۹ زره هکټاره ځمکه کوکنار کرل شوي دي. د لورالایي او قلعه عبدالله ولسوالۍ د کوکنارو د کښت له مهمو سیمو څخه شمېرل شوې دي.

راپورونه ښيي، چې یو شمېر افغان کروندګر په افغانستان کې د کوکنارو پر کښت له بندیز وروسته پاکستان او ایران ته تللي او هلته یې له ځايي کروندګرو سره ګډه پانګونه کړې او د کوکنارو کښت یې پیل کړی دی.

په ایران کې هم د کوکنارو کښت پراخ شوی

په ایران کې د سیستان او بلوچستان ولایت د اپینو د تولید له مهمو سیمو څخه شمېرل کېږي. د ۲۰۲۶ز.کال د سپوږمکۍ انځورونه د دې ولایت په ځینو برخو کې د کوکنارو د کښت د پراختیا ښکارندويي کوي.

دغه راز په افغانستان کې هم د اسلامي امارت له بندیز سره- سره په بدخشان ولایت او د هېواد په ځینو سویل‌لویدیځو سیمو کې د کوکنارو کښت یو ځل بیا زیات شوی دی.

منسفیلډ خبرداری ورکړی، چې که اوسنی بهیر روان وي؛ نو په ۲۰۲۷ز.کال کې به په افغانستان، پاکستان او ایران کې د کوکنارو کښت نور هم پراخ شي.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، دا وضعیت ښايي په نړیوالو بازارونو کې د پوډرو او هیروئینو عرضه زیاته او د وسله‌والو ډلو مالي سرچینې پیاوړې کړي.

کارپوهان وايي؛ بېوزلي، وچکالي، د کروندګرو پورونه او ناامني د دې بهیر له مهمو لاملونو څخه دي، چې د نشه‌يي توکو د قاچاق د زیاتېدا او په سیمه کې د تاوتریخوالي د پراخېدا په اړه اندېښنې زیاتوي.

دا په داسې حال کې ده، چې اسلامي امارت له دې مخکې ویلي وه، په افغانستان کې د نشه‌يي توکو کښت او قاچاق نږدې صفر ته راکم شوی دی.