د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت د سټراټیژیکو مطالعاتو د مرکز رییس عبدالحي قانت ویلي؛ د امریکا، چین او روسیې په څېر ستر ځواکونه د جګړې، سولې او نورو نړیوالو چارو بهیر ټاکي او کوچني هېوادونه اړ دي، چې خپله بهرنۍ تګلاره د دغو هېوادونو له پرېکړو او سټراټیژیو سره برابره کړي.

قانت د سې‌شنبې پر ورځ په ایکس‌پاڼه کې هېوادونه پر درې ډلو وېشلي دي: ستر ځواکونه، منځني ځواکونه او کوچني هېوادونه.

د عبدالحي قانت د څرګندونو له مخې: منځني ځواکونه لکه ترکیه، هند، ایران، جرمني، فرانسه، بریټانیا، انډونیزیا او برازیل که څه هم د سترو ځواکمنو هېوادونو له سیاستونو اغېزمنیږي؛ خو په خپلو سیمو کې د سیاسي بدلونونو په رامنځته کولو کې د پام وړ ونډه لري.

نوموړي ویلي، کوچني هېوادونه په ټوله کې درې ډوله بهرنۍ تګلارې غوره کوي: د سیالو سترو ځواکمنو هېوادونو ترمنځ د توازن ساتل، له یوه ستر ځواک سره همغږي«هجینګ » یا هم داسې تګلاره، چې له څو سترو یا سیمه‌ییزو ځواکمنو هېوادونو سره اړیکې وساتي؛ خو د کوم یوه بشپړ ملاتړ ونه‌کړي.

قانت د امریکا او ایران وروستۍ شخړې ته په نغوته کې ویلي، عمان یوه داسې بریالۍ بېلګې ده، چې د همدې درېیمې تګلارې له غوره کولو سره یې له امریکا، لویدیځو هېوادونو او ایران سره اړیکې ساتلي او هم یې خپل امنیت خوندي کړی او هم د کړکېچ پر مهال د منځګړيتوب رغنده رول لوبوي.

هغه په پای کې ویلي؛ کوچني هېوادونه په نړیوال نظام کې لږ غوراوي لري او بریالیتوب هغه مهال ترلاسه کولی شي، چې روښانه تګلارې(سټراټیژي) کافي سرچینې، پیاوړي بنسټونه او سنجول شوی مشرتابه ولري.

د هند حکومت د پاکستان د پوځ د ویاند وروستۍ څرګندونې، چې د افغانستان او هند د اړیکو په اړه یې کړې وې؛ غندلې دي او ښيي، چې اسلام‌آباد د کابل او نوي ډیلي د اړیکو له پراختیا څخه د ناامنۍ او اندېښنې احساس کوي.

د پاکستان د پوځ ویاند احمد شریف چوهدري له څه وخت راپدېخوا د افغانستان او هند اړیکو ته په نغوته کې ویلي، چې مسلمانان باید له«کافرانو» سره دوستي ونه‌کړي. هغه همداراز د افغانستان او هند ترمنځ تاریخي او فرهنګي اړیکې هم تر پوښتنې لاندې راوستې وې.

نوموړي یو ځل بیا د پاکستان پخوانۍ ادعاوې تکرار کړې او دا ادعا یې وکړه، چې نوی ډیلی د پاکستان دننه د وسله‌والو ډلو ملاتړ کوي.

د دغو څرګندونو په غبرګون کې د هند بهرنیو چارو وزارت ویاند رندیر جیسوال د سې‌شنبې ورځې په خبري غونډه کې ویلي؛ د پاکستان دا څرګندونې ښيي، چې دغه هېواد د افغانستان او هند د مخ پر پراخېدا او مثبتو اړیکو له بهیر څخه د ناامنۍ او اندېښنې احساس کوي.

د اسلامي امارت ویاند ذبیح‌الله مجاهد د چین او پاکستان د ځانګړو استازو له‌خوا د راپورته شویو امنیتي اندېښنو په غبرګون کې ویلي؛ په ټول افغانستان کې امنیت ټینګ دی او هیڅ فرد یا ډلې ته اجازه نه‌ورکول کېږي، چې د افغانستان له خاورې د نورو هېوادونو پر ضد کار واخلي.

مجاهد د سې‌شنبې پر ورځ په یوه غږیز پیغام کې ویلي؛ د امنیت په اړه د افغانستان دریځ روښانه دی او اجازه نه ورکوي، چې د دغه هېواد خاوره د نورو هېوادونو پر ضد وکارول شي.

هغه زیاته کړې، که ځینې هېوادونه د افغانستان په اړه تبلیغات یا اندېښنې رامنځته کوي؛ دا د هغوی خپله موضوع ده او د هېوادونو کورنۍ ستونزې له اسلامي امارت سره تړاو نه‌لري.

هغه ویلي:« افغانستان سراسري امنیت لري. هیڅ خپل‌سرې ډله دلته د فعالیت اجازه نه‌لري او د افغانستان خاوره هم د هیڅ هېواد پر ضد نه‌کارول کېږي، بلکې د دې موضوع مخنیوی شوی دی. که ځینې لوري د افغانستان په اړه اندېښنې رامنځته کوي یا تبلیغات کوي، دا د هغوی خپله موضوع ده. په افغانستان کې واقعي وضعیت دا دی؛ هیڅ داسې خپل‌سرې ډله نشته، چې د کوم لوري لپاره ګواښ وي او د فعالیت اجازه هم نه‌لري.»

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق او د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي یو شیاویونګ د دوشنبې پر ورځ د سیمې د امنیت او د افغانستان اړوند وروستیو بدلونونو په اړه خبرې کړې وې.

په دې لیدنه کې دواړو لوریو د پاکستان د ادعا له مخې، له افغانستان څخه د تحریک طالبان پاکستان او د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ د ګواښونو په اړه هم نظرونه شریک کړي وه.