د افغانستان سترې محکمې ویلي، چې د ۱۴۴۷ سپوږمیر لېږدیز کال له پیله تر درېیمې ربعې پورې د ټول هېواد په ۳۴ ولایتونو کې ۱۱۲۱ د قتل قضیې د سولې، روغې جوړې او د دیت (خون‌بها) د ورکړې له لارې حل او فصل شوې دي.

د سترې محکمې ویاند منصور احمد حمزه ویلي، چې دا دوسیې د اړوند محکمو د مسوولانو د هڅو او د علماوو، قومي مشرانو او محلي مخورو پر منځګړیتوب پای ته رسېدلي او د دواړو لوریو ترمنځ اختلافات د همغ/ۍ او روغې جوړې له لارې حل شوي دي.

هغه زیاته کړې؛ محاکم هڅه کوي د هېواد پر کچه جزایي شخړې او دعوې تر ډېره د سولې او روغې جوړې له لارې حل کړي، چې د شخړو او ټولنیزو ترینګلتیاوو مخه ونیول شي.

دغه راز وایي، چې په تېرو کلونو کې د درې ګونو محکمو له پرېکړو او د اسلامي امارت د عالي مقام له اجازې وروسته د قتل پر جرم ۱۲ محکومینو ته د قصاص حکم هم عملي شوی دی.

ویل کیږي: په هغو قضیو کې، چې د قتل په اړه شرعي شک موجود وي؛ د قصاص حکم ساقطېږي او موضوع د دیت یا د دواړو لوریو ترمنځ سولې ته راجع کېږي.

د افغانستان اسلامي امارت د ویاند مرستیال د پاکستانيو چارواکو وروستۍ څرګندونې، چې ګواکې په افغانستان کې د بریدونو د طرحې ادعا په کې شوې، بې‌بنسه بللې او رد کړې یې ده.

د اسلامي امارت د ویاند مرستیال حمدالله فطرت ویلي؛ اسلامي امارت د ستونزو حل په تفاهم، متقابل درناوي او رښتینې همکارۍ کې ویني، نه په تورونو، احساساتي دریځونو او ګواښونو کې.

فطرت د اسلامي امارت دریځ یو ځل بیا څرګندوي او وایي؛ د افغانستان له خاورې به د هیڅ هېواد پر ضد استفاده ونه‌شي او هیچا ته به هم اجازه ورنه کړ شي، چې په‌خپلو فعالیتونو د سیمې امنیت او ثبات ته زیان ورسوي.

دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې پر ورځ اعلان وکړ، چې په اسلام‌آباد کې یې د افغانستان شارژدافیر سردار احمد شکیب ورغوښتی او د خیبر پښتونخوا ایالت د بنو ولسوالۍ د پولیسو پر پوسته یې د برید پر تړاو خپل اعتراضي لیک ورسپارلی دی.

پاکستان ادعا کړې، چې دغه برید په افغانستان کې طرحه شوی و.

دغه چاودنه د شنبې پر ماښام د خیبر پښتونخوا ایالت د بنو ولسوالۍ د فتح‌خېل په اړوند سیمه کې شوې وه، چې له کبله یې ۱۵ پولیس وژل شوي او څلور نور کسان د یوه ملکي وګړي پر ګډون ټپیان دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي دفتر(یوناما) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د ۲۰۲۶ز.کال کال په لومړیو درې میاشتو کې شاوخوا ۸۰۰ ملکي وګړي په افغانستان کې د پاکستان د اړوند بریدونو او نښتو له کبله وژل شوي او ټپیان دي.

د راپور له مخې؛ د جنورۍ له لومړۍ څخه د مارچ تر پایه پورې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د فرضي ډیورند کرښې په اوږدو کې ۹۵ امنیتي پېښې ثبت او تر ټولو ډېر تلفات په کابل، کونړ او پکتیکا ولایتونو کې رامنځته شوي دي.

یوناما ویلي، چې ښځې او ماشومان هم قربانیانو کې دي.

په راپور کې راغلي، چې د وسلوالو نښتو له کبله له ۷۵۰ څخه ډېر ملکي تلفات مستند شوي، چې د افغانستان امنیتي ځواکونو او پاکستاني پوځ ترمنځ د نښتو پایله ده.

د یوناما د څرګندونو له مخې؛ ۶۴ سلنه تلفات د هوايي بریدونو او ۳۵ سلنه نور د توغندیزو بریدونو له کبله رامنځته شوي دي.

یوناما زیاته کړې؛ د دې نښتو له کبله شاوخوا ۹۴ زره کسان، چې له ۱۳ زره څخه ډېرې کورنۍ کېږي، بې‌ځایه شوي او د خلکو کورونه، ښوونځي، جوماتونه او عامې شتمنۍ زیانمنې شوې دي.

دې ادارې د ۲۰۲۶ ز.کال په مارچ کې د کابل د روږدو د درملنې پر مرکز هوايي برید د دې مودې له تر ټولو مرګونو پېښو څخه بللی دی.

ملګرو ملتونو له پاکستان څخه غوښتي، چې د نړیوالو بشردوستانه قوانینو درناوی وکړي او له ملکي سیمو د هدف ګرځولو څخه ډډه وکړي.

همدارنګه د پاکستان ولسمشر آصف علي زرداري ادعا کړې، چې په پاکستان کې ترهګریز فعالیتونه د افغانستان له لارې او د هند پر ملاتړ ترسره کېږي؛ خو افغان چارواکو تل د پاکستانیو چارواکو دا تورونه رد کړي او د پاکستان ناامني یې د هغه هېواد کورنۍ ستونزه بللې ده.