د ملګرو ملتونو د ماشومانو صندوق(یونیسف) د تازه بشري وضعیت په اړه راپور ښیي، چې د روان کال په جولای  کې د ۱۴ ولایتونو ناڅاپي سېلابونو د څه باندې زر کورنیو ژوند اغېزمن کړی دی.

د یونیسف د راپور له مخې، سېلابونو په ټوله کې ۱۱۶۸ کورنۍ زیانمنې کړې او ۱۱۶۴ کورونه یې ویجاړ یا زیانمن کړي دي.

راپور زیاتوي، د نورستان په مرکز پارون کې د سېلابونو له کبله ۲۳ کسان مړه شوي او د شاوخوا زر کورنیو د اوبو رسولو خدمتونه ګډوډ شوي دي.

یونیسف ویلي، چې د اساسي روغتیایي چوپړتیاوو د وړاندې کولو لپاره یې له ۲۳۹۳ ثابتو او ۱۶ ګرځنده روغتیایي مرکزونو سره مرسته کړې او په ټول افغانستان کې یې د ناروغیو ۲۴۵ پېښو ته رسېدنه کړې ده.

د دې ادارې د څرګندونو له مخې؛ د جولای په میاشت کې شاوخوا ۱۸۳ زره له پېنځه کلونو کم عمره ماشومان د شري پر وړاندې واکسین شوي دي.

د اوبو، حفظ‌الصحې او روغتیا په برخه کې شاوخوا ۹۶ زره او ۳۰۰ کسانو د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی موندلی، له ۸۹ زره ډېرو کسانو له بنسټیزو حفظ‌الصحې خدمتونو ګټه اخیستې او ۱۸۰ زره او ۸۱۴ کسانو ته د اوبو او حفظ‌الصحې اړین توکي برابر شوي دي.

یونیسف او شریکانو یې په جولای کې شاوخوا ۱.۱ میلیون ماشومان د سختې خوارځواکۍ له پلوه هم کتلي، چې ۱۰۴ زره او ۶۰۲ ماشومان د خوارځواکۍ د درملنې لپاره بستر شوي دي.

د راپور له مخې، په همدمره وخت کې ۱۰.۳ میلیون له شپږ څخه تر ۵۹ میاشتو عمر لرونکو ماشومانو ته د ای ويټامین بشپړونکي درمل هم ورکړ شوي دي.

یونیسف ټینګار کړی، چې د بشري ننګونو له شتون سره – سره په افغانستان کې زیانمنو ماشومانو او کورنیو ته د روغتیا، تغذیې، اوبو او حفظ‌الصحې خدمتونو د رسولو هڅې روانې دي.

د اسلامي امارت ویاند ذبیح‌الله مجاهد وايي، د افغانستان بیارغونه باید له کورنیو امکاناتو، کورنیو پانګونو او د افغان سوداګرو له پانګې پر ګټنې ترسره شي او هېواد باید پر بهرنیو مرستو او پروژو ولاړ نه‌وي.

مجاهد ویلي؛ په تېرو لسیزو کې یو شمېر هېوادونو لکه: شوروي اتحاد او امریکا په افغانستان کې د خپلو موخو او ګټو د پلي کولو لپاره د بیارغونې او پراختیا پروژې پلې کړې دي.

د نوموړي د څرګندونو له مخې، که څه هم په افغانستان کې ځینې پروژې پلې شوي؛ خو د هېواد د اړتیاوو پر پرتله کافي نه‌وې او د بهرنیو ځواکونو د حضور پر مهال افغانستان ته د پام وړ زیانونه هم اوښتي دي.

مجاهد ټینګار کړی، چې افغان سوداګر او پانګه‌وال باید د هېواد په بیارغونه او اقتصادي ودې کې بنسټیز رول ولري.

هغه زیاتوي؛ اسلامي امارت هڅه کوي افغان سوداګر او پانګه‌وال په هېواد کې پانګونې ته وهڅوي، چې د بیارغونې او پراختیا بهیر د کورنیو پانګونو له لارې پر مخ یووړل شي.

د مجاهد د څرګندونو له مخې، کورنۍ پانګونه د افغانستان د اقتصاد د پیاوړتیا او ځان‌بسیاینې ته اړینه ده.

هغه ویلي، چې د افغانستان اوږدمهاله پراختیا باید په پای کې د افغانانو پر خپلو هڅو، پانګې او امکاناتو ولاړه وي.

د افغانستان بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د ښځو او نجونو، بندیزونو او امنیت په اړه د اسلامي امارت له تګلارو دفاع کړې او له امریکا او نورو هېوادونو سره یې د اړیکو پر پیاوړتیا ټینګار کړی دی.

امیرخان متقي په روانه اوونۍ کې له بي‌بي‌سي سره د مرکې پر مهال د ښځو او نجونو پر زده‌کړو، کار، ژوندانه او د هغوی د حضوري محدودیتونو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه نیوکې رد کړې او څرګندوي، چې پر افغانستان لګېدلي بندیزونه سیاسي انګېزه لري.

هغه ویلي:« دا د افغانانو په حق کې بې‌عدالتي ده. دا یوه پلمه ده. پر افغانستان د بندیزونو لګولو لپاره هیڅ منطقي دلیل نشته.»

متقي استدلال کړی، چې د تېرو څو لسیزو د جګړو؛ د امریکا او ناټو په مشرۍ د شل کلنې جګړې پر پرتله د افغانستان اوسنی وضعیت ښه شوی دی.

نوموړي زیاته کړې؛ افغانستان شاوخوا ۴۰ کاله جګړه تېره کړې او اوس اسلامي امارت هڅه کوي، چې له ختیځو او لویدیځو هېوادونو سره خپلې اړیکې پراخې کړي.

متقي وایي:« له سیمه‌ییزو او ختیځو هېوادونو سره زمونږ اقتصادي او سیاسي اړیکې او د پانګونې په برخه کې همکاري ډېره پراخه شوې ده».

هغه زیاته کړې، چې له اروپايي هېوادونو سره په اړیکو کې هم پرمختګ رامنځته شوی دی.

هغه په بلجیم کې د افغان کډوالو په اړه وروستیو« تخنیکي خبرو» ته په نغوته کې ویلي؛ دا یو مثبت پرمختګ دی او اسلامي امارت هیله لري، چې راتلونکی به ښه‌وي.

متقي ومنله، چې رسمیت پېژندنه مهمه ده؛ خو د روسیې له‌خوا د اسلامي امارت رسمیت پېژندل یې یو مثبت پرمختګ وباله.

د ښځو په اړه د افغانستان تګلارو ته باید د هېواد د ارزښتونو له مخې وکتل شي

د ښځو پر محدودیتونو د یوې پوښتنې په ځواب کې امیرخان متقي ویلي، چې د افغانستان تګلارې باید د لویدیځو ارزښتونو او معیارونو پر ځای د افغانستان د کلتوري او ټولنیزو ارزښتونو له مخې وکتل شي.

هغه وایي:« له ښځو سره چلند باید د لویدیځ د کلتور او دودونو له عینکو و نهارزول شي؛ د افغانستان ارزښتونه باید په پام کې ونیول شي.»

متقي ویلي، چې اوس‌مهال له درې میلیون ډېرې نجونې په ښوونځیو او دیني مدرسو کې زده‌کړې کوي او څرګندوي، چې په دیني مدرسو کې نجونې عصري مضامین هم زده‌کوي.

نوموړي زیاته کړې، له درې میلیون ډېرې نجونې تر شپږم ټولګي پورې په ښوونځیو کې زده‌کړې کوي او ښځینه ښوونکې هم د هغوی په زده‌کړه کې ونډه لري.

متقي د ښځینه‌وو د منځنیو زده‌کړو د محرومیت په اړه د ډیپلوماټانو او بهرنیو بنسټونو اندېښنې ومنلې او وایي، چې دا وضعیت ښايي په راتلونکې کې د ښځینه ښوونکو او ښځینه ډاکټرانو د کمښت لامل شي.

هغه څرګندوي:« دا رښتیا هم یوه ستونزه ده او ورته به پاملرنه وشي.»

متقي زیاته کړې، افغانستان اوس له دغه کمښت سره مخ نه‌دی او چارواکي هڅه کوي، چې په راتلونکې کې د دغه کمښت د رامنځته کېدا مخه ونیسي.

متقي په افغانستان کې د القاعده او بهرنیو وسله‌والو ډلو فعالیت رد کړ

د افغانستان بهرنیو چارو وزیر په افغانستان کې د القاعده او نورو بهرنیو وسله‌والو ډلو د فعالیت په اړه ادعاوې هم رد کړې.

هغه ویلي؛ اسلامي امارت به هیڅ ډلې ته اجازه ور نه‌کړي، چې د افغانستان له خاورې د نورو هېوادونو پر وړاندې د بریدونو د پلانولو لپاره کار واخلي او په افغانستان کې د بهرنیو وسله‌والو د شتون ادعاوې یې تبلیغات وبلل.

متقي وایي:« تر اوسه هیچا هیڅ ډول ثبوت نه‌دی وړاندې کړی».

نوموړي د کوکنارو د کښت له منځه وړل او د امنیتي وضعیت ښه کېدل هم له هغو بدلونونو وبلل، چې د ده په وینا باید ورته پام وشي او پر رسمیت وپېژندل شي.

له واشنګټن سره د عادي اړیکو هڅې

متقي له امریکا سره د افغانستان د اړیکو په اړه ویلي، چې اسلامي امارت له واشنګټن سره د مثبتو او عادي اړیکو غوښتونکی دی؛ خو په افغانستان کې د بهرنیو پوځي ځواکونو شتون نه‌مني.

هغه ویلي، افغانستان د پراختیا په حال کې هېواد دی او په بېلابېلو برخو کې د پانګونې فرصتونه شته؛ خو اسلامي امارت نه‌پوهیږي، چې اوس‌مهال په افغانستان کې د امریکايي پانګه‌والو لېوالتیا څومره ده.

متقي ویلي: د شاوخوا شپږ میلیون افغانانو بېرته ستنېدو پر هېواد فشارونه زیات کړي؛ خو وایي، چې بېرته ستانه شوي کسان خپلو اصلي سیمو ته لېږدول شوي دي.

هغه زیاته کړې، ډېری بېرته ستانه شوي کسان مسلکي کارکوونکي دي او اوس د افغانستان د پراختیا په بهیر کې ونډه اخلي.

سره له دې، چې د ښځو د حقونو، بشري اړتیاوو او د افغانستان د اقتصادي وضعیت په اړه نړیوالې اندېښنې اوس هم دوام لري؛ متقي ویلي، اسلامي امارت له نړیوالې ټولنې سره د ډیپلوماټیکو او اقتصادي اړیکو د پراختیا غوښتونکی دی.

دا مرکه د بي‌بي‌سي د «د انټرویو» نومې خپرونې په چوکاټ کې ترسره شوې ده؛ دغه خپرونه د نړۍ له اغېزناکو څېرو سره د مهمو نړیوالو موضوعاتو په اړه خبرې کوي.