چین په سینکیانګ ایالت کې «سن‌لینګ» نومی نوې اداري واحد رامنځته کړی، چې د افغانستان او د پاکستان تر کنټرول لاندې کشمیر سرحدونو ته نږدې یوه سټراټیژیکه اړینه سیمه ده.

د راپورونو له مخې: نوی جوړ شوی اداري واحد د قراقرم غرونو لړۍ ته نږدې او د واخان دهلیز په اوږدو کې پروت دی؛ یوه نرۍ لار ده، چې چین له افغانستان سره نښلوي او تل حساس امنیتي ټکي  پېژندل شوی دی.

چینایي چارواکو ویلي، چې د دې اداري واحد له جوړولو موخه د پولې د څارلو پیاوړتیا ده او د چین خاورې ته د اویغور بېلتون‌غوښتونکو جنګیالیو د احتمالي نفوذ مخنیوی دی.

دا درېیم نوی اداري واحد دی، چې چین یې له تېر یوه کال راپدېخوا په سینکیانګ کې رامنځته کوي.

دا پرېکړه په داسې حال کې رامنځته کیږي، چې د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ ته له ورته ډلو څخه، چې بیجینګ یې د خپل ملي امنیت لپاره ګواښ بولي؛ اندېښنه لري.

د سینکیانګ سیمه‌ییز حکومت د اعلان له مخې؛ دا اداري واحد د مارچ پر شپږویشتمه رامنځته شوی او د کاشغر تر ادارې لاندې به کار کوي، چې مرکزي او سویلي آسیا سره نښلوي.

کارپوهانو ويلي، چې دا هڅه د بیجینګ د سرحدي امنیت او په دې سیمو کې د حکومتدارۍ د جوړښتونو پر پیاوړتیا د زیاتېدونکی تمرکز ښکارندویي کوي. په ځانګړي توګه په هغو سیمو کې، چې د قومي ننګونو او د پولې هاخوا ګواښونو سره مخ دي.

د بهرنیو چارو وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ په دې لیدنه کې د سیمه‌ییزوبدلونونو او د چین په اورمچي ښار کې د ترسره شویو مذاکراتو په اړه خبرې وشوې.

د افغانستان بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې په کابل کې د لیدنې پر مهال د ترکیې جمهوریت د سفارت چارسمبالي(سرپرست) سادین آیلدز او د هېواد بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې مثبتې وارزولې او په دې اړه یې د ترکيې د منځګړیتوب پخوانۍ هڅې هم ارزښتناکې وبللې.

امير خان متقي له پاکستاني لوري سره د سولې د وروستيو خبرو په اړه ويلي؛ تر دې دمه مثبتي خبرې شوې دي او هیله ده، چې جزئي تخنيکي مسايل د خبرو د پرمختګ بهیر له خنډ سره مخ نه‌کړي.

ویل کیږي، چې د ترکيې سفير څرګنده کړې؛ هېواد ته يې د افغانستان او پاکستان ترمنځ مثبتې اړيکې ځانګړی ارزښت لري او په دې برخه کې به خپلې هڅې روانې وساتي.

په هرات ولایت کې پر ملکي وګړو د مرګوني برید له کبله نړیواله غندنه راپارېدلې او د هېواد په ګوټ ګوټ کې د افرادو، اشخاصو او ادارو د خواخوږۍ پیغامونه وړاندې شوي دي.

دا خونړۍ پېښه له هغې وروسته رامنځته شوه، چې ناڅرګندو وسله‌والو د جمعې پر ورځ(د وري یوویشتمه / د  اپریل لسمه) د هرات ولایت د انجیل ولسوالۍ په ده مهري کلي کې ناڅرګندو وسله‌والو د انجیل او زنده جان ولسوالیو ترمنځ د ده مهري په سیمه کې د شیعه ګانو د زیارت مخې ته په تفریحي سیمه کې د راټولو شویو خلکو پر ګڼه ګوڼه ډزې وکړې.

د تائید شویو راپورونو له مخې؛ لږ تر لږه ۱۱ کسان وژل شوي او ۱۱ نور، چې ښځې او ماشومان هم په کې دي ټپیان شول.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي دفتر(یوناما) د قربانیانو او د هغوی له کورنیو سره خپله خواخوږي څرګنده کړې او دا پېښه یې یو «وحشتناک جنایت» وباله.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د دفتر چارسمبالې جورجټ ګانیون ویلي: «مونږ د قربانیانو او د هغوی له کورنیو سره خپله خواخوږي څرګندوو او د ټپیانو د روغتیا هیله کوو.»

هغه همدارنګه له چارواکو وغوښتل، چې په دې اړه بشپړه څېړنه وکړي او په ټول افغانستان کې د ټولو خلکو امنیت ډاډمن کړي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنټ هم دا برید وغانده او دا یې «وحشیانه» وباله او د عدالت منګولو ته یې د عاملانو د کښلو غوښتنه وکړه.

هغې زیاته کړې، چې قربانیان شیعه مسلمانان دي.

همدارنګه ټینګار کوي، چې دا ډول هدفمند تاوتریخوالی باید بې سزا پاتې نشي.

اروپايي ټولنې هم دا ډله‌ییزه وژنه وغندله او څرګندوي، چې د ملکي وګړو پر وړاندې تاوتریخوالی په هیڅ حالت کې د منلو وړ ندی.

اروپايي ټولنې د قربانیانو له کورنیو سره خپله خواخوږي او له زیانمنو شویو کسانو سره خپله خواشیني څرګنده کړه.

تر دې دمه کومې ډلې د برید مسوولیت ندی منلی.