د اسلامي همکاریو ټولنې د دفتر عمومي رییس او سفیر ډاکټر محمد بن سعید العیاش د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت د ډیپلوماسۍ په انستیتوت کې د ډیپلوماسۍ او د دې ټولنې د هڅو په اړه علمي وینا او څرګندونې کړې دي.

په دې ناسته کې د بهرنیو چارو وزارت د کارکوونکو ترڅنګ د بېلابېلو وزارتونو او امارتي ادارو یو شمېر مسوولانو هم ګډون کړی و.

محمد بن سعید العیاش په خپله وینا کې د عامه او څو اړخیزې ډیپلوماسۍ پر ارزښت، مهمو وسایلو او کاري میکانېزمونو خبرې وکړې او ګډونوالو ته یې د اسلامي همکاریو ټولنې د تاریخ، بېلابېلو اداري او تشکیلاتي جوړښت معلومات وړاندې کړل.

نوموړي همدارنګه د اسلامي همکاریو ټولنې په سرمشریزو او د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډو کې د افغانستان په اړه د شویو پرېکړو په اړه معلومات ورکړل او څرګنده یې کړه، چې په کابل کې د دې ټولنې دفتر د یادو پرېکړو د پلي کېدا بهیر څاري.

د نوموړي د وینا یوه مهمه برخه په بېلابېلو برخو کې د افغانستان د ملاتړ لپاره د اسلامي همکاریو ټولنې هڅو او رول ته ځانګړې شوې وه.

د غونډې په پای کې ګډونوالو خپلې پوښتنې او لیدلوري شریک کړل او د مطرح شویو موضوعاتو په اړه هراړخیز بحث او اندونه وړاندې شول.

د امریکا په نیویارک کې یوې فډرالي محکمې د سې‌شنبې پر ورځ په لنډمهالي بڼه د ډونالډ ټرمپ د حکومت هغه پلان ودراوه، چې له مخې یې په امریکا کې نیول شوي افغان وګړي پاکستان یا افغانستان ته لېږدول کېدل.

اسوشیتیډ پرس خبري آژانس راپور ورکړی، چې دغه پرېکړه له هغې وروسته شوې، چې د کډوالو د حقونو مدافع بنسټونو او د امریکا د کانګرس لسګونو غړیو افغانستان ته د دغو کسانو د بېرته لېږلو په صورت کې د شکنجې، ځورونې او ان د مرګ له ګواښ څخه اندېښنه څرګنده کړه.

فډرالي قاضي والري کاپروني په یوه حکم کې امریکايي چارواکو ته لارښوونه کړې، چې تر شنبې ورځې پورې د دغو افغانانو له لېږدولو ډډه وکړي.

د دغه حکم له صادرېدا مخکې د امریکا حکومت محکمې ته ویلي وه، چې د دې هېواد د کډوالۍ او ګمرکونو اداره لږ تر لږه د اوونۍ تر پایه پاکستان یا افغانستان ته د افغان وګړو د لېږدولو لپاره د چارټر یا سوداګریزو الوتنو پلان نه‌لري.

د محکمې د هغو اسنادو له مخې، چې اسوشیتیډ پرس ترلاسه کړي، د امریکا حکومت پلان درلود، چې د دوشنبې پر ورځ د لويیزیانا ایالت له توقیف‌خونو څخه یو شمېر افغان کډوال په الوتکو کې پاکستان ته ولېږدوي.

دغه راز د امریکا د استازو جرګې او مشرانو جرګې له ۶۵ ډېرو غړیو د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو او د کورني امنیت وزیر مارک‌وین مولین ته په یوه لیک کې د زیان‌منونکو افغانانو د لېږدولو په اړه خبرداری ورکړی او څرګندوي، چې د دغو کسانو بېرته لېږل ښايي هغوی د شکنجې، څارنې او ان د مرګ له ګواښ سره مخ کړي.

د کډوالو د حقونو مدافع بنسټونو ويلي؛ له ۸۰ ډېرو افغان وګړو وروسته له هغې له بشري حقونو بنسټونو سره اړیکې نیولي، چې د امریکا د کډوالۍ ادارې له پاکستان څخه د احتمالي لېږدولو په اړه خبرتیاوې ورکړې دي. په دغو کسانو کې ښځې، د پولیسو یو افسر، د مذهبي لږکیو غړي او هغه کسان شامل دي، چې د کورنۍ غړیو یې د امریکا په پوځ کې دنده ترسره کړې ده.

د اسلامي امارت غبرګون

پاکستان ته د افغان وګړو د لېږدولو په اړه د راپورونو له خپرېدا وروسته د بهرنیو چارو وزارت د ویاند مرستیال ضیا احمد تکل د حکومت جدي اندېښنه څرګنده کړې ده.

هغه له امریکا غوښتي، چې د افغانستان د وګړو د برخلیک په اړه د پرېکړې پر مهال د هغوی مشروع حقونه او غوښتنې په پام کې ونیسي.

نوموړي ټینګار کړی، چې درېیم هېوادونه باید د یوه هېواد د وګړو د حقونو له په پام کې نیولو پرته د هغوی د برخلیک په اړه پرېکړه ونه‌کړي.

د لېږدول شویو افغانانو د برخلیک په اړه اندېښنې

د بشري حقونو بنسټونو خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته د دغو کسانو بېرته لېږل ښايي هغوی له خپل‌سرو نیونو، اعدام، په عام محضر کې د دورو وهلو او غچ‌اخیستونکو تاوتریخوالو له ګواښ سره مخ کړي.

د افغان ایواک (AfghanEvac) بنسټ مشر شان ونډایور د محکمې له پرېکړې هرکلی کړی او ویلي یې دي، چې دا پرېکړه یو لنډمهالی فرصت دی، نه د افغانانو د لېږدولو د مخنیوي د هڅو پای.

هغه ټینګار کړی، چې په امریکا کې د نیول شویو افغان وګړو د خوندیتوب لپاره مبارزه به روانه وي.

د روسیې  بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف ويلي، د مسکو فارمټ د افغانستان په اړه د سیمه‌ییزې هوکړې د رامنځته کولو او د دغه هېواد د اړوند ستونزو د څېړلو لپاره یو له مهمو سیمه‌ییزو جوړښتونو څخه دی.

لاوروف د نومبر پر درېیمه د بېلاروس په پلازمېنه مینسک کې د یوراشیا د امنیت په څلورم نړیوال کنفرانس کې د افغانستان د وضعیت په اړه ویلي، یوه میاشت مخکې د افغانستان په اړه د مسکو فارمټ اتمه مشورتي غونډه د روسیې په پلازمېنه مسکو کې جوړه شوې وه او د کابل یوه لوړپوړي پلاوي هم په کې ګډون کړی و.

د روسیې بهرنیو چارو وزیر ټینګار کړی، چې د افغانستان د ستونزو د اواري د بهیر د پرمخ وړلو لپاره د سیمې د هېوادونو همکاري بنسټیز ارزښت لري او له سیمې بهر لوبغاړي د سیمه‌ییزې همکارۍ د جوړښتونو ځای نه‌شي نیولی.

نوموړي د مسکو فارمټ د افغانستان په اړه د سیمه‌ییزې هوکړې د رامنځته کولو لپاره یو جوړښت او چوکاټ وباله؛ هغه غونډه، چې د سیمې د هېوادونو د استازو پر ګډون د ثبات، امنیت او سیمه‌ییزې همکارۍ اړوند موضوعات څېړي.

مسکو پر سیمه‌ییزې همکارۍ ټینګار کوي

د مسکو فارمټ اتمه غونډه د ۲۰۲۶ز.کال د اوکټوبر پر پنځمه د افغانستان، روسیې، چین، هند، ایران، پاکستان او د منځنۍ آسیا هېوادونو د استازو پر ګډون جوړه شوې وه.

د افغانستان پلاوي د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي پر مشرۍ په دې غونډه کې ګډون کړی و. سیاسي او اقتصادي همکاري، له ترهګرۍ او نشه‌یي توکو سره مبارزه او د سیمه‌ییزو اړیکو پیاوړتیا د خبرو اترو مهم موضوعات ول؛ خو د ترهګرۍ پر موضوع د افغانستان او پاکستان د استازو ترمنځ اختلاف د دې غونډې د وروستۍ ګډې اعلامیې د خپرېدا مخه ونیوله.

افغانستان د یوراشیا په امنیتي معادلو کې

لاوروف د خپلو خبرو پرمهال په یوراشیا کې د ګډ امنیتي جوړښت پر رامنځته کولو ټینګار وکړ او څرګندوي، چې دغه جوړښت باید د متقابل درناوي، امنیتي تضمینونو او د سیمې د هېوادونو ترمنځ د همکارۍ پر بنسټ رامنځته شي.

هغه همداراز په افغانستان او ګاونډ هېوادونو کې د ناټو د پوځي بنسټونو له شتون سره د روسیې مخالفت څرګند کړ.

د روسیې بهرنیو چارو وزیر تازه څرګندونې ښيي، چې افغانستان اوس هم د یوراشیا د امنیتي سیاست او سیمه‌ییزې همکارۍ په جوړښت کې د مسکو د پام وړ موضوع ده.