د افغانستان په چارو کې د قزاقستان د ولسمشر ځانګړي استازي یرکین توکوموف له افغانستان سره د نړیوالې ټولنې د تعامل پر دوام ټینګار کړی او خبرداری یې ورکړی؛ د اقتصادي، بشري او بنسټیزو تشو رامنځته کېدل کولی شي په دې هېواد کې بې‌ثباتي پراخه او امنیتي ګواښونه ډېر کړي.

توکوموف په هغه لیکنه کې، چې پهEuAlive  خپرونه کې خپره شوې لیکلي؛ له افغانستان سره همکاري او تعامل د هغو ګډو ننګونو د مهار لپاره بنسټیز اهمیت لري، چې ترهګري، ناقانونه کډوالي او د نشه‌یي توکو قاچاق رانغاړي.

هغه ویلي: «د تېرو څو لسیزو تجربو ښودلې: هرکله، چې په افغانستان کې اقتصادي، بشري او بنسټیزه تشه رامنځته شوې؛ نو ژر د ورانوونکو بهیرونو له‌خوا ډکه شوې ده.»

د نوموړي د څرګندونو له مخې، افغانستان اوس هم له جدي بشري ستونزو سره مخ دی او نږدې ۲۹ میلیون کسان په دې هېواد کې بشري مرستو ته اړتیا لري.

نوموړي زیاته کړې، په وروستیو کلونو کې له ایران او پاکستان څخه د میلیونونو افغان کډوالو بېرته ستنېدا د هېواد پر اقتصاد او عامه خدمتونو نور ډېر فشار اچولی دی.

توکوموف د افغانستان ټولنیز وضعیت ته له نغوتې سره ویلي، چې شاوخوا ۳.۷ میلیون افغان ماشومان له خوارځواکۍ سره مخ دي او د امنیت، حکومتولۍ او د ښځو او نجونو د حقونو موضوعات اوس هم د نړیوالې ټولنې له مهمو اندېښنو څخه دي؛ خو هغه ټینګار کړی، چې د لومړنیو اټکلونو خلاف افغانستان په تېرو نږدې پېنځه کلونو کې له اقتصادي او سیاسي سقوط سره مخ شوی نه‌دی.

هغه زیاته کړې، د دولت عواید پر تدریجي ډول لوړ شوي، کوچنيو او منځنيو کاروبارونو وده کړې او د هېواد په لویو ښارونو کې صنعتي پارکونه جوړ شوي دي.

د قزاقستان ځانګړي استازي زیاته کړې، هېواد یې د افغانستان په اړه د« رسمیت له نه پېژندلو سره عمل‌ګرا تعاملي» سیاست روان ساتلی دی.

نوموړي څرګنده کړې، چې په قزاقستان کې د ممنوعه ډلو له نوملړه د اسلامي امارت ایستل، د افغانستان د اوسني حکومت د رسمیت پېژندنې معنا نه‌لري او آستانه په دې برخه کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له پرېکړو ملاتړ کوي.

دغه راز توکوموف د افغانستان په بهرنیو اړیکو کې د منځنۍ آسیا د مخ پر ډېرېدونکي رول یادونه کړې او څرګندوي، چې د سیمې هېوادونه افغانستان ته د انرژۍ او خوراکي توکو مهم برابرونکي ګرځېدلي دي. د توکوموف پر وینا، په وروستیو کلونو کې د افغانستان او منځنۍ آسیا هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه د پام وړ لوړه شوې ده.

هغه ښوونه او روغتیايي خدمتونه په افغانستان کې د قزاقستان او اروپايي ټولنې ترمنځ د همکارۍ له مهمو برخو وبللې او وړاندیز یې وکړ، چې دواړه لوري دې د روغتیايي پروژو په پلي کولو، د روغتیايي مرکزونو په جوړولو او لرو پرتو سیمو ته د ګرځنده طبي خدمتونو رسولو کې همکاري وکړي.

توکوموف په پای کې ټینګار کړی، چې بشري مرستې او اقتصادي همکارۍ باید د امتیاز ورکولو په توګه ونه‌ګڼل شي، بلکې دا د راتلونکو بحرانونو د مخنیوي او په افغانستان کې د تلپاتې ثبات د ټینګښت لپاره عملي وسیلې دي. هغه زیاته کړې، چې د ښوونې، روغتیا او بشري سرچینو د پراختیا په برخو کې پانګونه کولی شي د افغانستان او سیمې لپاره د بشپړ باثباته راتلونکي زمینه برابره کړي.

په داسې حال کې، چې افغان چارواکي وایي، کابل د پاکستان له امنیتي اندېښنو سره د مقابلې لپاره لیکلي تضمینونه، ګډ میکانیزمونه او د درېیم لوري د ارزونې اصل منلی؛ خو اسلام‌آباد ټینګار کوي، چې له افغانستان سره ډیپلوماسي بریالۍ نه‌ده شوې.

د افغانستان د سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي په ایکس‌پاڼه کې لیکلي؛ تېره اوونۍ د پاکستان د پارلمان په غونډه کې یو شمېر غړو د هغو لګښتونو او خطرونو په اړه خبرې وکړې، چې له افغانستان سره د اختلافاتو د هواري لپاره د ډیپلوماسۍ پر ځای د زور له کارولو پاکستان ته اوښتي دي. دغو غړو د خبرو پر مهال د ډیپلوماسۍ پر پیاوړتیا ټینګار کړی دی.

زلمی خلیلزاد لیکلي، د پاکستان دفاع وزیر خواجه محمد آصف د دغو نیوکو په ځواب کې ویلي: د طالبانو له حکومت( اسلامي امارت) سره ډیپلوماسۍ، ځکه پایله نه‌‌ده ورکړې، چې کابل لازم تضمینونه او ژمنې نه‌دي ورکړي؛ خو هغه په‌دې اړه نور جزئیات نه‌دي وړاندې کړي.

د دې تاوتریخوالي په اړه پاکستان دا ادعا هم کوي: د تحریک طالبان پاکستان (TTP) په څېر ډلې، چې په هغه هېواد کې د ناامنۍ او بریدونو مسوولې بلل کېږي؛ په افغانستان کې پناهځایونه او ملاتړ لري. افغانستان هم ادعا کوي، چې پاکستان داعش خراسان څانګې او نورو هغو ډلو ته ملاتړ او پناه برابروي، چې د افغانستان پر ضد فعالیت کوي.

د نوموړي د افغان چارواکو د څرګندونو له مخې لیکلي، افغانستان په دې برخه کې څو مهم ګامونه پورته کړي دي؛ کابل چمتووالی ښودلی، چې امنیتي تضمینونه پر لیکلي بڼه ورکړي او له پاکستان څخه هم ورته تضمینونه وغواړي. همداراز افغانستان د امنیتي ستونزو د هواري لپاره پر دوه‌اړخیزو میکانیزمونو، په ځانګړي ډول د ګډې همغږۍ کمیټې له لارې همکاري کړې ده.

خلیلزاد زیاته کړې؛ کابل د تائید او ارزونې په میکانیزمونو کې د درېیم لوري د ګډون اصل هم منلی دی. یوه فتوا یې صادره کړې هم ده، چې له مخې یې افغانان په پاکستان کې له بریدونو او وسله‌والو فعالیتونو منع شوي او د پاکستان په غوښتنه یې هغه پاکستاني کډوال هم له سرحدي سیمو او د ډیورنډ کرښې له نږدې سیمو لرې کړي، چې د پخواني افغان حکومت پر مهال هلته میشت شوي وه.

هغه ټینګار کړی، چې د بېلابېلو هېوادونو پر منځګړیتوب افغان لوري په رسمي او نیمه رسمي خبرو اترو کې ګډون کړی او د هغو عناصرو پر ضد یې هم د تائید وړ اقدامات کړي، چې د افغانستان له خاورې څخه یې د نورو هېوادونو پر ضد د استفادې د مخنیوي له تګلارې سرغړونه کړې وه.

سره له دې اوس هم دا پوښتنه پر ځای ده، چې که افغانستان دا ټول وړاندیزونه او اقدامات کړي وي، نو پاکستان ولې ډیپلوماسي ناکامه بولي او د کابل د وړاندیزونو په اړه یې مشخصې اندېښنې څه دي؟

د پاکستان د پارلمان هغه غړي، چې د ډیپلوماسۍ ملاتړ کوي؛ له افغانستان سره د ستونزو د هواري لپاره داسې یوه هوکړه غواړي، چې له مخې یې د افغانستان او پاکستان امنیت ونه‌ګواښل شي.