د اوروژنې ادارې د څرګندونو له مخې؛ د شنبې پر ورځ د ایران په جنوبي بندري ښار بندرعباس کې  د لومړنیو ارزونو له مخې د ګاز ډبې د یوې چاودنې له کبله لږ تر لږه دوه کسان وژل شوي او ۱۴ نور ټپیان دي.

دا پېښه په داسې حال کې رامنځته شوې، چې د اټومي پروګرام پر سر د تهران او واشنګټن ترمنځ نه یوازې تاوتریخوالی زیات شوی، بلکې ایران وروستي پراخ لاریونونه هم  سخت ځپلي دي.

د اوروژنې ادارې مشر محمد امین لیاقت د ایران نیمه رسمي خبري اژانس «مهر» ته په یوه خپره شوې ویډیو کې کې ویلي چې پېښه د ګاز ډبې د لیک کېدا له کبله رامنځته شوې او دوی به په څو ساعتونو کې نور جزئیات وړاندې کړي.

په ټولنیزو رسنیو کې خپره شوې ویډیو ښيي، چې خلک د یوې ویجاړې شوې ودانۍ مخې ته د ویجاړیو او خرابو موټرو خواوشا ولاړ دي.

رویټرز خبري سرچینې ویلي، چې د ودانیو، ونو او د سړک د جوړښت د څېړنې له لارې یې د ویډیو ځای تائید کړی؛ خو رویټرز ونه شو کولی په خپلواکه توګه د ویډیو د ثبت نېټه تائید کړي.

په یوه بله جلا پېښه کې د عراق پولې ته نږدې د اهواز په ښار کې د ګاز د یوې بلې ډبې د چاودنې له کبله څلور کسان وژل شوي دي. دا خبر «تهران ټایمز» دولتي سرچینې خپور کړی؛ خو نور معلومات سمدستي ورکړ شوي ندي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جنورۍ پر دوه‌ویشتمه ویلي وه، چې یوه «بحري کښتۍ» د ایران پر لور روانه ده.

د جمعې پر ورځ څو سرچینو ویلي، چې ټرمپ پر ایران د ممکنه هڅو ارزونه کوي، چې په کې د امنیتي ځواکونو پر ضد هدفمند بریدونه هم رانغاړي.

د ایران یو لوړپوړي امنیتي چارواکي علي لاریجاني د شنبې پر ورځ په ایکس پاڼه کې ولیکل، چې له امریکا سره د خبرو لپاره د چوکاټ پر جوړولو کار روان دی او هغه څه یې کم‌ارزښته وبلل، چې دا ورته «د رسنیو مصنوعي جګړه» وایي.

ټرمپ د فاکس نیوز خبریالې جاکي هاینریش ته، چې هغې په ایکس کې خپرې کړي ویلي؛ ایران «د خبرو په حال کې دی؛ نو ګورو، چې  څه به کېږي».

هغې د ټرمپ له قوله دا هم لیکلي: « تاسې پوهېږئ، چې مونږ یې د وروستیو خبرو پر مهال اټومي پروګرام له منځه یووړ؛ خو کار یې ورنکړ. بیا مو په بله بڼه له منځه یووړ او اوس به وګورو، چې څه کېږي.»

د شنبې د ورځې د دوه چاودنو له راپورونو مخکې د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان امریکایي، اسرائیلي او اروپايي مشران تورن کړي وه، چې د ایران له اقتصادي ستونزو ناوړه ګټه اخلي؛ خلک پاروي او هغوی ته داسې وسایل برابروي، چې «ملت ټوټه ټوټه کړي.»

د ایران نیمه رسمي خبري سرچینې تسنیم ویلي؛ په ټولنیزو رسنیو کې هغه راپورونه، چې ګواکې د بندرعباس په چاودنه کې د سپاه پاسداران د سمندري ځواک یو قومندان پر نښه شوی؛ « بشپړناسم» وباله.

دوه اسرائیلي چارواکو رویټرز ته ویلي، چې اسرائیل د شنبې د ورځې په چاودنو کې هیڅ لاس نلري.

د امریکا د جنګ وزارت (پنتاګون) سمدستي له نظر څرګندولو ډډه کړې ده.

بندرعباس د ایران تر ټولو مهم کانتټنري بندر دی، چې د هرمز تنګي پر غاړه پروت دی. دا تنګی د ایران او عمان ترمنځ یو اړینه سمندري لار ده، چې شاوخوا د نړۍ د سمندري تېلو پېنځمه برخه ترې تېرېږي.

دغه بندر د تېر کال په اپریل کې هم د یوې سترې چاودنې شاهد و، چې لسګونه کسان په کې ووژل شول او له ۱۰۰۰ ډېر ټپیان شول.

هغه مهال یوې پلټونکې کمیټې دا پېښه د ملکي دفاع او امنیتي اصولو په پلي کولو کې د نیمګړتیاوو پایله بللې وه. ایران له هغې راپدېخوا د پراخو ولسي لاریونونو شاهد دی، چې د اقتصادي ستونزو له کبله د تېر کال په ډسمبر کې پیل شول او دا د هېواد د روحاني واکمنانو لپاره له سترو ننګونو څخه بلل کېږي.

په امریکا کې میشت د بشري حقونو سازمان HRANA ویلي، چې په دغو لاریونونو کې لږ تر لږه ۶۵۰۰ کسان وژل شوي، چې سلګونه یې امنیتي ځواکونه دي.

د سعودي عربستان ولیعهد محمد بن سلمان د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان ته ویلي، چې ریاض به د ایران پر ضد د پوځي عملیاتو لپاره د سعودي هوايي حریم یا خاورې کارولو اجازه هیڅکله ورنکړي.

محمد بن سلمان ویلي؛ هېواد یې له هرې هغې هڅې ملاتړ کوي« چې شخړې د خبرو اترو له لارې حل کړي.»

ایراني رسنیو هم راپور ورکړی، چې پزشکیان محمد بن سلمان ته ویلي؛ تهران له هر هغه بهیر هرکلی کوي، چې د نړیوالو قوانینو په چوکاټ کې وي او د جګړې مخه ونیسي.

د سعودي ولیعهد دا څرګندونې له هغې وروسته وړاندې کړي، چې متحده عربي اماراتو هم ورته دریځ ونیو او اعلان یې وکړ؛ د ایران پر ضد به د هيڅ پوځي هڅې لپاره خپل هوايي حریم او یا هم خپلې سمندري اوبه په واک کې ورنکړي.

دغه راز دوه امریکایي چارواکو رویټرز خبري سرچینې ته ویلي؛ یوه امریکايي الوتکه‌وړونکې بېړۍ او څو جنګي بېړۍ منځني ختیځ ته رسېدلې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې ایران په دې وروستیو کې له پراخو اعتراضونو سره مخ و، چې په کې زرګونه کسان وژل شوي دي.

د رویټرز د راپور له مخې؛ اروپايي ټولنه او هند غواړي د دفاعي برخې همکاري پراخه او په اروپايي دفاعي نوښتونو کې د هند د ګډون شونتیا ارزول هم راونغاړي.

دا وړاندیز شوی ګډون په داسې حال کې وړاندې کېږي، چې اروپا هڅه کوي له امریکا او چین څخه خپله سټراتیژیکه تکیه راکمه او هم له اړینو شریکانو سره خپلې ډیپلوماټیکې، اقتصادي او امنیتي اړیکې پیاوړې کړي.

د هند لپاره له اروپايي ټولنې سره ژوره همکاري دا فرصت برابروي، چې پر خپلو دودیزو دفاعي شریکانو سربېره همکاري وغځوي او لکه یوه ستر امنیتي لوبغاړی خپل رول نور هم پراخ کړي.

د دې مسودې له مخې، چې تمه ده د سې‌شنبې پر ورځ لاسلیک شي؛ اروپايي ټولنه او هند به د خپلو دفاعي نوښتونو په اړه منظمې سلا مشورې کوي، چې په کې د دفاعي صنعتونو اړوند معلوماتو او تجربو تبادله هم رانغاړي.

په سند یا مسوده کې راغلي:«اروپايي ټولنه او هند به د خپلو دفاعي نوښتونو په اړه سلا مشورې روانې ساتي او دا به د دفاعي صنعت پورې اړوند تبادلې هم راونغاړي.»

دې سند زیاته کړې؛ دواړه لوري به د هغو فرصتونو څېړنه وکړي، چې هند وکولی شي د اروپايي ټولنې په اړوند دفاعي نوښتونو کې برخه واخلي؛ ګډې ګټې او همغږي شوي امنیتي لومړیتوبونه موجود وي او دا به د دواړو لورو د حقوقي چوکاټونو له مخې ترسره کېږي.

په دې مشارکت کې همدارنګه د اروپايي ټولنې او هند ترمنځ د کلني امنیتي او دفاعي خبرو اترو د جوړولو وړاندیز شوی او ورسره به په سمندري امنیت، سایبري امنیت او د ترهګرۍ پر ضد مبارزې په برخو کې هم ژوره همکاري وشي. دا هغه برخې دي، چې د جیوپولیټیک تاوتریخوالي د زیاتېدا، په اروپا او منځني ختیځ کې د شخړو او د مهمو سمندري سوداګریزو لارو د بې‌ثباتۍ له کبله ډېرې مهمې شوې دي.

په مسوده کې راغلي:« د نړیوالو امنیتي ګواښونو مخ پر زیاتېدونکې پېچلتیا، جیوپولیټیک تاوتریخوالی او چټک ټکنالوژیک بدلون، د اروپايي ټولنې او هند ترمنځ د امنیت او دفاع په برخه کې د نږدې خبرو او همکارۍ اړتیا نوره هم زیاتوي.»

دا اعلان په داسې ورځ شوی، چې د هند لپاره ځانګړی سمبولیک ارزښت لري؛ ځکه هند په نوي ډیلي کې د جمهوریت د ورځې د پوځي نندارتون پر مهال د برهموس توغندیز سیستم هم نندارې ته وړاندې کړی دی.

تمه ده دا دفاعي ګډون هممهاله د اروپايي ټولنې او هند ترمنځ د آزادې سوداګرۍ د اوږدو خبرو اترو له پای ته رسېدا سره اعلان شي؛ ځکه، چې دا د دواړو لوریو ترمنځ د اقتصادي او سټراټیژیکو اړیکو د نورې ژورېدا نښه ښیي.