د سعودي عربستان د انرژۍ وزارت د چارشنبې پر ورځ څرګنده کړې، چې د دغه هېواد په ختیځ ښار ظهران کې د دولتي تېلو شرکت «سعودي آرامکو» پر یوې اداري ودانۍ برید شوی، چې له کبله یې لږ اور لګېدلی دی. دا پېښه په داسې حال کې رامنځته شوې، چې د یمن د حوثیانو او سعودي عربستان ترمنځ جګړه نوره هم پراخه شوې ده.

د یاد وزارت د څرګندونو له مخې، چارواکي د سې‌شنبې پر ناوخته د پېښې ځای ته رسېدلي او اړینې هڅې یې ترسره کړي دي.

سرچینې زیاته کړې، چې په دې پېښه کې چا ته مرګ او ‌ژوبله نه‌ده اوښتې.

رویټرز خبري آژانس له دې مخکې د یوه شرکت د سرچینې د څرګندونو له مخې راپور ورکړی و، چې په ظهران ښار کې د آرامکو پر مرکزي ودانیز کمپلکس بالسټیک توغندی لګېدلی دی.

د سرچینې پر وینا؛ په دې کمپلکس کې یوه اداري برج پر نښه شوی او درې پوړونه یې زیانمن شوي دي.

سرچینې او دوه نورو کسانو، چې د موضوع په اړه یې معلومات لرل ویلي، چې ودانۍ اور اخیستی و.

په دې کمپلکس کې د آرامکو یو مهم عملیاتي مرکز هم شته، چې د تېلو د استخراج د پراخو ځمکنیو او سمندري تاسیساتو، نل‌لیکو، چاڼ‌ځایونو او صادراتي ترمینلونو چارې څاري.

حوثیانو له یوې اوونۍ راپدېخوا د سعودي عربستان پر مهمو ځایونو بالسټیک توغندي او بې‌پیلوټه الوتکې توغولي دي.

دا بریدونه د یمن په بیا پیل شوې کورنۍ جګړه کې د سعودي عربستان د حکومت پلوه ځواکونو د ملاتړ په غبرګون کې ترسره کېږي.

د ریاض نړیوال هوايي ډګر څلور ځله پر نښه شوی، چې د شنبې ورځې په برید کې ۱۳ کسان وژل شوي وه.

د شنبې پر ورځ د ریاض پر هوايي ډګر بالسټیک توغندیز برید په تېره یوه لسیزه کې پر سعودي عربستان له ټولو خونړی برید بلل شوی دی. ورپسې بریدونو د دغه هېواد په بېلابېلو سیمو کې الوتنې هم درولې دي.

رویټرز ته شپږ سرچینو له دې مخکې ویلي وه، چې د آرامکو کمپلکس ته نږدې یې د درندو چاودنو غږونه اورېدلي دي.

د سعودي عربستان پر مشرۍ ائتلاف ویلي، چې په ظهران کې یې یو توغندی شنډ او ویجاړ کړی؛ خو د هغه پاتې شوني پر یوې استوګنیزې سیمې لوېدلي دي. ائتلاف په دې اړه نور جزئیات نه‌دي ورکړي.

چارواکو همدارنګه ویلي، چې په پلازمېنه ریاض او د هېواد په جنوبي سیمه کې یې بې‌پیلوټه الوتکې او توغندي شنډ او ویجاړ کړي دي.

د سعودي عربستان ملکي دفاع ادارې د چارشنبې پر ورځ ویلي، چې په ریاض کې د حوثیانو له دوه توغندیو د شنډولو او ویجاړولو وروسته د هغوی د پاتې شونو د لوېدا له کبله څلور کسان ټپیان شوي دي. د دې ادارې د ویاند د څرګندونو له مخې، د توغندیو پاتې شونو په پلازمېنه کې ۱۵ کورونو ته هم محدود زیان اړولی دی. په ټپیانو کې دوه ښځې، یو سړی او یو ماشوم دي.

حوثیانو له دې مخکې د یمن پر پلازمېنه صنعا د سعودي عربستان پر مشرۍ د ائتلاف د بریدونو په غبرګون کې د« سخت او دردناک» ځواب ګواښ کړی و.

د حوثیانو ویاند یحیی سریع ویلي وه، چې د غچ اخیستونکو بریدونو احتمالي موخې په ظهران کې د سعودي آرامکو مرکزي دفتر او په ریاض کې د تېلو یو چاڼ‌ځای کېدی شي.

دوی په سعودي عربستان کې د تېلو کارکوونکو ته هم خبرداری ورکړی، چې له احتمالي هدف ګرځېدونکو تاسیساتو لرې پاتې شي.

حوثیانو د سې‌شنبې پر ورځ ادعا کړې وه، چې سعودي عربستان پر صنعا بریدونه کوي. پر همدې ورځ د سعودي عربستان ائتلاف ملکي وګړو ته خبرداری ورکړی و، چې د صنعا په څنډه کې د تېلو له یوې زېرمې څخه لرې پاتې شي.

د حوثیانو تر څارنې او واک لاندې المسیره ټلویزیون راپور ورکړی، چې ائتلاف د یمن د تېلو شرکت د «صباح» پر مرکزي تم‌ځای برید کړی دی.

دا تم‌ځای د صنعا په څنډه کې د تېلو زېرمه ده.

ائتلاف د سې‌شنبې پر ماښام ویلي، چې پر یاد تم‌ځای او نورو ځایونو یې په عملیاتو ترڅ کې بریدونه کړي دي.

د ائتلاف د څرګندونو له مخې، د دغو عملیاتو موخه د حوثیانو د هغو وړتیاوو له منځه وړل دي، چې سعودي عربستان، یمن او نړیوالې اوبلارې ګواښي.

د سعودي عربستان کابینې، چې د دغه هېواد د واک اصلي چلوونکي ولیعهد محمد بن سلمان یې مشري کوي؛ د سعودي آرامکو پر ودانۍ له برید مخکې په یوه خبرپاڼه کې لیکلي وه، چې حوثیان به پر سعودي عربستان د پرله‌پسې بریدونو پایلې وویني.

په یمن کې د جګړې بیا پیل

سعودي عربستان په یمن کې د نړیوالې ټولنې له‌خوا د پر رسمیت پېژندل شوي حکومت د ملاتړ لپاره خپل پوځي عملیات بېرته پیل کړي، چې تېره میاشت حوثیانو پر سرې بحیرې او باب المندیب تنګي پیل کړي وه.

باب‌المندب تنګی د سرې بحیرې جنوبي دروازه ده او د فبرورۍ په میاشت کې د ایران د جګړې له پیل او د تهران له‌خوا د هرمز تنګي له تړل کېدو وروسته؛ د سعودي عربستان او نړۍ د انرژۍ د لېږد لپاره یې اهمیت نور هم زیات شوی دی. د فارس خلیج هرمز تنګی د هند له بحر سره نښلوي.

که څه هم د حکومت پلوه ځواکونو هغه عملیات، چې یوه اوونۍ مخکې پیل شوي وه، حوثیان له تنګي سره نږدې سیمې شاته کړي دي؛ خو دغه ډله اوس هم په شاوخوا سیمو کې پیاوړی حضور لري او په روانه میاشت کې یې د تعز ښار په شاوخوا کې پرمختګونه کړي دي.

سعودي عربستان هڅه کوي، چې د حوثیانو پر وړاندې د خپلو پوځي عملیاتو لپاره د متحدانو پراخ ملاتړ ترلاسه کړي او د توغندیزو او بې‌پیلوټه الوتکو د بریدونو مخه ونیسي.

د سعودي عربستان تر ټولو پیاوړي متحد او د اوږدې مودې امنیتي تضمینوونکې امریکا تر اوسه د سعودي هغه هڅې رد کړې دي، چې غواړي واشنګټن په مستقیم ډول د حوثیانو پر وړاندې جګړې ته ورګډ شي.

په یمن کې جګړه د امریکا او ایران د پراخې جګړې د اغېزو په پایله کې بېرته پیل شوې ده. دغه جګړه د فبرورۍ پر اته‌ویشتمه پر ایران د امریکا او اسرائیلو له برید سره پیل شوه.

د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د یکشنبې پر ورځ ویلي وه، چې هېواد یې چمتو دی د سعودي عربستان او حوثیانو ترمنځ منځګړیتوب وکړي. د ایران بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې پر ورځ هم دغه دریځ بیا څرګند کړ.

د یمن حوثي غورځنګ هوايي شرکتونو او مسافرو ته خبرداری ورکړی، چې د سعودي عربستان له هوايي ډګرونو او هوايي حریم څخه له ورتګه ډډه وکړي. دې غورځنګ د ریاض پر ملک خالد نړیوال هوايي ډګر له خونړي برید وروسته د سعودي عربستان هوايي ډګرونه او هوايي حریم شوني هدفونه بللي دي. په دې برید کې ۱۲ کسان وژل شوي او له ۳۰۰ ډېر نور ټپیان دي.

د حوثیانو پوځي ویاند یحیی سریع د یکشنبې پر ورځ د هوايي شرکتونو لپاره د دې غورځنګ خبرداری بیا تکرار کړی او څرګندوي، چې د سعودي عربستان هوايي ډګرونه او هوايي حریم ښايي په راتلونکو پوځي عملیاتو کې پر نښه شي.

د یاد غورځنګ په خبرپاڼه کې راغلي، چې د مکې مکرمې او مدینې منورې سپېڅلي ښارونه له دې خبرداري څخه مستثنا دي.

سریع له هوايي شرکتونو او مسافرو غوښتي، چې دغه ګواښ جدي وګڼي.

دغه راز نوموړي سعودي عربستان تورن کړی، چې د بریدونو د مخنیوي هڅې یې ناکامې وې.

حوثیانو په دې خبرپاڼه کې د شنبې ورځې د برید مسوولیت نېغ پرنېغه نه‌دی منلی؛ خو ایران‌پلوه دې غورځنګ له دې مخکې ویلي وه، چې د پنجشنبې پر ورځ یې پر همدې هوايي ډګر د نورو بریدونو مسوولیت پر غاړه اخیستی و.

په هغو بریدونو کې درې کسان وژل شوي او یوه الوتکه زیانمنه شوې وه.

د سعودي عربستان چارواکو ویلي، چې د شنبې ورځې په برید کې له وژل شویو ۱۲ کسانو څخه څلور د سعودي عربستان، دوه د بنګله‌دېش او یو ـ یو د امریکا، اردن، فلسطین، سوریې، سوډان او مصر وګړي وه.

دغه برید د سعودي عربستان د مهمو بنسټونو د امنیت په اړه جدي اندېښنې راپورته کړې دي.

دغه راز دا اندېښنه زیاته شوې، چې د سیمې د پراخېدونکې جګړې له کبله به نړیوال هوايي ټرانسپورټ هم له خنډونو سره مخ شي.

عیني شاهدانو په هوايي ډګر کې د وېرې او ګډوډۍ له صحنو خبر ورکړی او څرګندوي، چې د لوګي له پورته کېدا وروسته مسافر له ترمینل څخه د وتلو په لټه کې ول. په خپرو شویو ویډیوګانو کې هم له برید وروسته د هوايي ډګر له ودانۍ پورته کېدونکی لوګی لیدل کیږي.

دغه پېښه د هغو جګړو له پیل راپدېخوا، چې په فبرورۍ کې د اسرائیلو، امریکا او ایران ترمنځ پیل شوې، پر یوه عربي خلیجي هېواد تر ټولو خونړی یوازنی برید بلل شوی دی.

په وروستیو اوونیو کې حوثیانو پر سعودي عربستان د بریدونو لړۍ زیاته کړې او د دغه هېواد اقتصاد ته پر مهمو بنسټونو یې د بریدونو ګواښونه کړي دي.

سعودي عربستان هم په یمن کې د حوثیانو پر مورچو هوايي بریدونه کړي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، واشنګټن له سعودي عربستان سره د حوثیانو پر ضد د نورو پوځي عملیاتو د ترسره کولو پر امکان غور کوي.

له ټرمپ څخه د دې پوښتنې په ځواب کې، چې آیا امریکا به په بریدونو کې برخه واخلي؛ ویلي، چې پرېکړه یې تر دې دمه نه ده شوې.

نوموړي زیاته کړې، چې د هغه ادارې په دې وروستیو کې د وروستي برید په اړه معلومات ترلاسه کړي دي.

د امریکا بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو دغه بریدونه غندلي او تائید کړې یې ده، چې په پېښه کې یو امریکايي وګړی وژل شوی دی.

بریټانیا هم دا برید غندلی دی.

د دې هېواد د دفاع وزیر ویس سټریټینګ ویلي، چې بریټانیا له وړاندې سعودي عربستان ته د هوايي تېلو د برابرولو په برخه کې مرسته کوي او ښايي د اړتیا په صورت کې نورې مرستې هم په پام کې ونیول شي.

نوموړي ټینګار کړی، چې بریټانیا اوس‌مهال د پوځي عملیاتو د ترسره کولو پلان نه‌لري.

سټریټینګ ویلي، پر ملکي هدف برید په هېڅ حالت کې د توجیه وړ نه‌دی او وایي، چې د پراخې جګړې لپاره پوځي حل‌لاره نشته.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انټونیو ګوټرش د دغه برید له کبله خپله خواشیني څرګنده کړې او هغه یې له نړیوالو قوانینو سرغړونه بللې ده.

د اروپايي کمیسیون مشرې اورزولا فون دیر لاین هم دغه پېښه د کړکېچ خطرناکه پراختیا بللې او له سعودي عربستان سره یې خپل پیوستون څرګند کړی دی.

پاکستان، مصر او قطر هم دغه برید غندلی او خبرداری یې ورکړی، چې دا ډول بریدونه سیمه‌ییز ثبات او د ملکي وګړو امنیت ګواښي.

پر بریدونو او تاوتریخوالي سربېره تمه کېده، چې د ریاض په هغه سیمه کې د انرژۍ یو لوی کنفرانس د پلان له مخې ترسره شي، چې هوايي ډګر ته نږدې موقعیت لري. د کنفرانس تنظیموونکو تائید کړې، چې د نړۍ د تېلو کانګرس به د اوکټوبر له یوولسمې څخه تر پېنځلسمې دوام وکړي.

دغه تازه کړکېچ په داسې حال کې رامنځته شوی، چې د ایران، اسرائیلو او امریکا ترمنځ د پراخې جګړې د زیاتېدا اندېښنې مخ پر ډېرېدو دي.

د حوثیانو له‌خوا د سعودي عربستان پر مهمو بنسټونو د بریدونو د ګواښونو دوام د سیمې د هوايي سفرونو، د انرژۍ د تاسیساتو او مهمو اقتصادي مرکزونو د امنیت په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

د سعودي عربستان د ملکي هوايي چلند ادارې تائید کړې، چې د شنبې پر ورځ د ریاض د ملک خالد پر نړیوال هوايي ډګر په برید کې ۱۲ کسان وژل شوي او ۳۰۹ نور ټپیان دي.

د سعودي عربستان د ملکي هوايي چلند ادارې ویلي، په وژل شویو کې څلور سعودي وګړي، د بنګله‌دېش دوه وګړي او د امریکا، اردن، فلسطین، سوریې، سوډان او مصر یو ـ یو وګړی شامل دي. د چارواکو د وروستیو څرګندونو له مخې، په دې برید کې ۳۰۹ کسان ټپیان شوي دي.

د راپور له مخې، روغتونونه د امبولانسونو او چورلکو له لارې د لېږدول شویو ټپیانو له ګڼې ګوڼې سره مخ شوي او د ځینو ټپیانو روغتیايي وضعیت د اندېښنې وړ بلل شوی دی.

د شنبې برید، چې له تېرو څه باندې لس کلونو راپدېخوا په سعودي عربستان کې تر ټولو مرګونی برید بلل شوی؛ له کوم مخکیني خبرداري پرته ترسره شوی دی.

د سعودي عربستان د ګواښونو د خبرداري سیسټم هم د برید په اړه کوم خبرداری نه‌و ورکړی.

د روانې اوونۍ په لومړیو دوه بریدونو کې پر ملک خالد نړیوال هوايي ډګر څلور کسان وژل شوي او د سعودي عربستان یوې سوداګریزې الوتکې ته، چې د هوايي ډګر پر تمځای ولاړه وه؛ درانده زیانونه اوښتي وه.

دغه مرګوني بریدونه په داسې حال کې رامنځته شوي، چې سعودي عربستان د ایران د ملاتړو حوثیانو پر وړاندې هوايي بریدونه کوي او په یمن کې د دې ډلې پر ضد د یمني حکومت د ځمکنیو عملیاتو ملاتړ کوي.

دغو بریدونو د سعودي عربستان د دفاعي وړتیاوو کمزورۍ هم رابربڼدې کړې دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ، چې د سپینې‌ماڼۍ بهر یې له خبریالانو سره خبرې کولې؛ د دې پوښتنې په ځواب کې، چې آیا واشنګټن د حوثیانو پر ضد د سعودي عربستان له بریدونو سره یوځای کېدا ته چمتو دی ویلي«: کېدی شي مونږ به دا موضوع وڅېړو.

مونږ همدا اوس د وروستي برید په اړه خبر شوي یوو؛ نو پرېکړه به وکړو. مونږ ډېر ژر اقدام کوو.»

د امریکا بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو هم دغه بریدونه غندلي او ویلي یې دي، چې دا بریدونه « د بې‌ګناه ملکي وګړو ژوند ته ښکاره بې‌پامي» څرګندوي.

د یوه عیني شاهد د څرګندونو له مخې، هغه د شنبې پر ورځ په هوايي ډګر کې لومړی چاودنه ولیده او وروسته یې په ودانۍ کې یو شمېر ټپیان پر ځمکه پراته ولیدل.

د راپور له مخې، له لس ډېر امبولانسونه د پېښې ځای ته ورسېدل.

د رویټرز یوې ویډیو هم تائید کړې، چې د هوايي ډګر په ساحه کې امبولانسونه لیدل کېږي.

یوه ټپي مسافر رویټرز ته ویلي، چې د هوايي ډګر له بهر یې په آسمان کې د یوه شي د الوتلو ننداره وکړه او وروسته د الوتنو د وتلو دروازې ته نږدې د چت یوه برخه ونړېده.

په ریاض کې د امریکا سفارت ویلي، چې له بریدونو خبر دی او له ټولو امریکايي وګړو یې غوښتي، چې له یاد هوايي ډګر او شاوخوا سیمو ته له ورتګ څخه ډډه وکړي.

سعودي عربستان په ۲۰۱۵ز.کال کې د یوه عربي ائتلاف پر مشرۍ د یمن جګړې ته داخل شو، چې حوثیان د یمن له پلازمېنې صنعا څخه وباسي. حوثیانو یو کال مخکې صنعا نیولې او حکومتي ځواکونه یې له دې ښاره شړلي وه.

د رویټرز د راپور له مخې، د یمن جګړه خونړۍ پر ټپه ودرېده او د جګړو او لوږې له کبله سلګونه زره یمنیان ووژل شول. سعودي عربستان په ۲۰۲۲ز.کال کې له حوثیانو سره یوې هوکړې ته ورسېد، چې له مخې یې جګړه ودرول شوه.

خو دغه اوربند د روان اوړي پر مهال له منځه ولاړ. په دې لړ کې حوثیانو پر چټک پرمختګ د باب‌المندب تنګی، چې د سرې بحیرې یوه مهمه سټراټیژیکه لار ده؛ د سعودي عربستان د ملاتړو حکومتي ځواکونو له کنټروله وایسته.

د سعودي عربستان پر ملاتړ د یمن حکومت په روانه اوونۍ کې د دغې سیمې د بېرته نیولو لپاره عملیات پیل کړي؛ خو تر اوسه یې محدود پرمختګ کړی دی. په همدې حال کې حوثیانو د یمن درېیم لوی ښار تعز کلابند کړی دی.

د الوتنو د څار اوبپاڼې «فلایټ‌رادار۲۴ د معلوماتو له مخې، ریاض ته ټولې الوتنې یا نورو هوايي ډګرونو ته اړول شوي او یا لغوه شوې دي.

په یوه وخت کې یوازې یوه چورلکه د هوايي ډګر پر شاوخوا ګرځېده.

د پنجشنبې ورځې او د روانې اوونۍ د لومړیو بریدونو له کبله هم یو شمېر هوايي شرکتونو ریاض ته خپلې الوتنې ځنډولي یا لغوه کړې وې.

دا بریدونه په داسې وخت کې شوي، چې ټاکل شوې ریاض د انرژۍ او پانګونې د سترو کنفرانسونو کوربه‌توب وکړي.

د دغو کنفرانسونو تنظیموونکو د شنبې ورځې له بریدونو وړاندې ویلي وه، چې غونډه به د پلان له مخې ترسره شي.

د یادونې ده، چې د افغانستان اسلامي امارت د اوبو او انرژۍ وزارت د وزیر پر مشرۍ یو افغان پلاوی په دې کنفرانس کې د ګډون لپاره ریاض ته تلی دی.