د افغانستان اسلامي امارت یو ځل بیا له پاکستان سره د سوداګریزو لارو د بیا پرانیستلو په اړه خپل رسمي دریځ څرګند کړ او وایي، چې دا لارې به یوازې هغه وخت پرانیستل شي، چې اسلام‌آباد د سیاسي او اقتصادي فشار د نه‌کارولو په اړه قوي تضمین وړاندې کړي.

د اسلامي امارت ویاند ذبیح الله مجاهد تازه ټینګار کړی؛ د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزې او ټرانزیټي لارې پاکستان د سیاسي او اقتصادي فشار لپاره غیرقانوني وتړلې، چې “د دواړو خواوو خلکو ته یې پوره زیانونه واړول.”

ذبیح الله مجاهد زیاته کړې: ” دا، چې افغانستان خپلې اساسي اړتیاوې له ډېرو نورو هېوادونو څخه ترلاسه کوي؛ نو اسلامي امارت پرېکړه کړې، چې د سوداګرۍ او ټرانزیټ د پراختیا او د دواړو خواوو د خلکو د هوساینې او د باعزته سوداګرۍ د ترسره کولو لپاره به له پاکستان سره سوداګریزې لارې یوازې هغه وخت پرانیستل شي، چې د پاکستان حکومت بشپړ ډاډ وړاندې کړي.”

نوموړی وایي، چې دا ډاډ او تضمین دې په راتلونکي کې د سیاسي او اقتصادي فشار د وسیلې په توګه د دغو دروازو د کارولو مخه ونیسي؛ ځکه سوداګري د پاکستان او افغانستان د خلکو مشروع حق دی او باید  زیانمنه نشي.

د اسلامي امارت ویاند ټینګار کړی، چې د دې پرېکړې بنسټیزه موخه د سوداګرو د حقونو ساتنه، د ټرانزیټي لارو ثبات او د خلکو له اقتصادي اړتیاوو سره د سیاسي کړنې مخنیوی دی.

ویل کیږي، چې د دې لارو د بیا پرانستلو لپاره هر ګام باید د متقابل احترام او تلپاتې همکارۍ پر بنسټ پورته شي.

د پاکستانيو رسنیو د راپورونو له مخې؛ د پاکستان حکومت له نږدې دوه میاشتو راپدېخوا په تورخم، غلام خان، خرلاچي، انګور اډې او چمن دروازو کې د صادراتو، وارداتو او افغان ټرانزیټي توکو د ټولو ګمرکي عملیاتو له ځنډ وروسته افغانستان ته د ملګرو ملتونو د بشري مرستو لېږد بهیر ته اجازه ورکړه.

اوس د عوایدو فډرالي ادارې (FBR) او د ټرانزیټ عمومي ریاست ته یو رسمي لیک لېږل شوی، چې د ملګرو ملتونو درې ادارو؛ د خوړو نړیوال پروګرام (WFP)، یونیسف او د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق (UNFPA) اړوند توکو ته د چمن او تورخم له لارې د تګ راتګ اجازه ورکوي.

په لومړي پړاو کې د خوراکي توکو، روغتیایي تجهیزاتو او د ماشومانو د ملاتړ توکو ټولټال ۱۴۳ کانټینرونه به ولېږدول شي:

د خوړو ۶۷ کانټینرونه (WFP)

د ماشومانو اړوند تجهیزاتو او مرستې ۷۴ کانټینرونهUNICEF) ) او

د روغتیا او کورنۍ خدماتو ۲ کانټینرونهUNFPA) ).

چارواکو ویلي، چې دا پرېکړه د پاکستان بهرنیو چارو وزارت په اسلام‌آباد کې د ملګرو ملتونو د استوګنې له همغږي کوونکي سره ونیول شوه.

د سپارښتنې له مخې؛ د لېږد بهیر به په درې پړاوونو کې ترسره شي: لومړی خواړه، بیا درمل او طبي تجهیزات او ورپسې د تعلیمي خدماتو لپاره اړین توکي.

اوسمهال شاوخوا ۴۹۵ باري لارۍ په چمن او تورخم کې د تېرېدو پر تمه ولاړې دي، چې ۴۱۲ لارۍ په چمن او ۸۳ نورې په تورخم کې بندې دي.

پاکستانيو چارواکو ټینګار کړی؛ د دروازو پړاویزه خلاصېدا به یوازې د بشري توکي لپاره وي، چې د عادي سوداګرۍ د بیا پیل معنا نلري.

پاکستان په ۲۰۲۴-۲۰۲۵ مالي کال کې د ټرانزیټ له لارې له ۱.۰۱۲ میلیارډ ډالرو څخه ډېر صادرات ثبت کړي، چې ۴۲ زره ۹۵۹ کانټینرونه رانغاړي.

د افغانستان بیا رغونې ځانګړي څارونکي دفتر (سیګار) د تازه خپور شوی راپور له مخې؛ د امریکا ۲۰ کلنه هڅه، چې په افغانستان کې یې د یو ډیموکراټیک نظام د رامنځته کولو لپاره ترسره کړه؛ په عمل کې د «یو ستر فساد، غلا او د میلیارډونو ډالرو د ضایع کولو» پر دوراني حالت بدله شوه. دا راپور، چې د ډسمبر پر درېیمه خپور شوی؛ د سیګار د ۱۷ کلنې څېړنې پایله ده.

په راپور کې راغلي؛ هغه حکومت، چې امریکا رامنځته کړ« د جرمونو یو پراخ شرکت » و.

سیګار زیاته کړې؛ امریکا ټولټال ۱۴۴.۷ میلیارډ ډالر د افغانستان د بیا رغونې لپاره لګولي، چې کچه یې له دوه‌یمې نړیوالې جګړې وروسته د «مارشال پلان» له هغې هم زیاتېږي؛ خو دغو پیسو یو داسې حکومت رامنځته کړ، چې د سیګار د سرپرست ژان الویز د څرګندونو له مخې: «اصلاً د اداري فساد او جرمونو یوه تصدي وه.»

د راپور له مخې؛ امریکا د اوږده وخت لپاره د افغانستان په حکومتي ادارو او امنیتي ځواکونو کې پراخ فساد له پامه غورځولی و.

سیګار د فساد، اختلاس او ناوړه ګټې اخیستنې ټولټال ۱۳۲۷ پېښې ثبت کړي، چې په کې ټولټال ۲۹.۲ میلیارډ ډالر ضایع شوي دي.

سیګار وايي؛ میلیونونه ډالر پر هغو الوتکو، ودانیو او پروژو ولګېدل، چې یا ونه‌کارول شول یا بې کاره پاتې دي.

رشوت، قاچاق او له بښنې برخمنې کړۍ

راپور ښیي، چې امریکایي او افغان قراردادیانو د رشوت، رسمي قراردادونو او اختلاس له لارې میلیارډونه ډالر جیب ته واچول. ان ځینو کسانو ته له امریکایي استخباراتي ادارو سره د کار کولو له کبله “معافیت” ورکړ شوی و.

د بېلګې په توګه یو افغان سوداګر امریکایي ځواکونو ته د تېلو د قاچاق لپاره ۱.۲۵ میلیون ډالر رشوت ورکړی و. په یوه بله پېښه کې یوې امریکایي جوړې له افغانستان څخه د میلیونونو ډالرو عایداتو مالیات نه‌ول ورکړي.

له وتلو وروسته په افغانستان کې د میلیارډونو ډالرو تجهیزاتو پاتې‌کېدا

د یاد راپور له مخې؛ امریکا د افغان اردو لپاره پر نظامي تجهیزاتو او جوړښتونو ۳۸.۶ میلیارډ ډالر لګولي دي.

د بېلګې په توګه:

• ۹۶ زره پوځي وسایط
• ۴۲۷ زره وسلې
• ۱۶۲ الوتکې
• ۱۷۴۰۰د شپې لید عینکې

د امریکایي ځواکونو له وتلو سره په افغانستان کې د ۷.۱ میلیارډ ډالرو پر ارزښت تجهیزات پاتې شول. سیګار وايي: هغه ودانۍ، چې ویجاړ شوې ندي؛ ” اوس ښایي د اسلامي امارت تر کنټرول لاندې وي.”

پټول او د همکارۍ نشتوالی

ژان الویز وايي، چې د څېړنې پر مهال سیګار د امریکایي چارواکو له کمې همکارۍ سره مخ شوی او دغه وضعیت د بایدن د حکومت په وخت کې نور هم بد شو: « دوی پوره یو کال له همکاریو ډډه وکړه؛ نه یې خبرې کولې او نه هم همکاري.»

په مرکو کې ان ځینو پخوانیو چارواکو ویلي؛ دوی له کلونو راپدېخوا پوهېدل، چې په افغانستان کې د امریکا پروژه “له ناکامۍ سره مخ ده.”

په شل کلنه جګړه کې زرګونه کسان ووژل شول

د براون پوهنتون «د جګړې لګښتونه » پروژې د څرګندونو له مخې:

• ۲۳۲۰ امریکایي سرتېري
• ۶۹ زره افغان امنیتي ځواکونه او پولیس
• ۴۶ زره ملکي وګړي

د امریکا په ۲۰ کلنه جګړه کې وژل شوي دي.

د سیګار وروستۍ پایله: “د دې جګړې لګښت له پیسو څخه ډېر و”

سیګار ټینګار کړی، چې په افغانستان کې د امریکا ۲۰ کلن شتون نه یوازې د خپلو اهدافو په ترلاسه کولو کې پاتې راغلی، بلکې پر میلیارډونو ډالر یې ضایع او داسې جوړښتونه یې رامنځته کړل، چې د امریکایي ځواکونو له وتلو وروسته په څو ورځو کې بشپړ له منځه ولاړل.