د امریکا ولسمشر ډونالډ ترمپ یو ځل بیا ایران ته خبرداری ورکړی او ویلي یې دي؛ که تهران په هرمز تنګي کې هره بېړۍ د توغندي، راکټ، بې‌پیلوټه الوتکې یا بلې هرې وسلې پر مټ تر برید لاندې راولي، امریکا به یې په ځواب کې د ایران یو پل، برښناکوټ یا تهران ته نږدې نورې مهمې بېخبناوې تر برید لاندې ونیسي.

ترمپ دغه څرګندونې د چارشنبې پر ورځ په «ټروت سوشیل» پاڼه کې کړې دي. دا په داسې حال کې ده، چې د تېرې میاشتې له لنډمهالي اوربند وروسته د تهران او واشنګټن ترمنځ ترینګلتیاوې یو ځل بیا زیاتې شوې دي.

په وروستیو اوونیو کې د امریکا او ایران ترمنځ کړکېچ نور هم ژور شوی او د هرمز تنګي د کنټرول پر سر سیالۍ، چې د نړۍ د انرژۍ د لېږد له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي، د پراخې شخړې د رامنځته کېدا اندېښنې ډېرې کړې دي.

بل لور ته د نړیوالو حقوقو یو شمېر کارپوهانو او د نړۍ مشرانو د ایران د پلونو او برښناکوټونو د پر نښه کولو په اړه د ټرمپ څرګندونې د نړیوالو قوانینو خلاف بللې دي. د دوی پر وینا، پر ملکي بېخبناوو بریدونه د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې واقع کېدی شي.

د امریکا د جنګ وزیر پیټ هګسټ ویلي، چې پر ایران د امریکا جګړې تر اوسه ۳۷.۵ میلیارډ ډالره لګښت لرلی دی.

د رویټرز د راپور له مخې؛ هګسټ دا څرګندونې د سې‌شنبې پر ورځ د امریکا د کانګرس د قانون جوړوونکو په غونډه کې کړې دي. نوموړی د درانده بمبارډ له بیا پیلېدا وروسته د لومړي ځل لپاره له نیوکه‌کوونکو قانون جوړوونکو سره مخ شوی او له ملاتړه د بې برخې جګړې لپاره یې د بېړنۍ بودجې غوښتنه کوله.

له منځمهالو ټاکنو شپږ میاشتې مخکې، چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ جمهوري غوښتونکي ګوند ښايي په کې د استازو جرګې او مشرانو جرګې د اکثریت ساتلو لپاره له ستونزو سره مخ شي؛ ډیموکراټان هڅه کوي، چې د ایران جګړه د خلکو د اقتصادي ستونزو له موضوع سره وتړي.

هګسټ قانون جوړوونکو ته ویلي، چې ۳۷.۵ میلیارډ ډالر د جګړې ځینې لګښتونه او د روان کال د سپټمبر تر دېرشمې پورې اټکل شوي لګښتونه رانغاړي.

اوس هم روښانه نه‌ده، چې پنټاګون دغه شمېر څنګه محاسبه کړی دی.

یوې سرچینې په مارچ کې رویټرز ته ویلي وه، چې د ټرمپ ادارې اټکل کړی؛ د جګړې لومړیو شپږ ورځو لږ تر لږه ۱۱.۳ میلیارډ ډالره لګښت درلود.

ټرمپ تېره میاشت له کانګرس څخه نږدې ۹۰ میلیارډ ډالر اضافي بودجه غوښتې، چې ډېره برخه یې د ایران له جګړې سره تړاو لري. دا غوښتنه داسې مهال شوې، چې له جګړې ناخوښه قانون جوړوونکي د نومبر منځمهالو ټاکنو ته چمتووالی نیسي.

جمهوري غوښتونکو او ډیموکراټو قانون جوړوونکو دواړو له هغه وخته، چې امریکا او اسرائیلو د فبرورۍ پر اته‌ویشتمه پر ایران بمبارډ پیل کړی؛ شکایت کړی، چې ټرمپ او د هغه ډلې دوی د جګړې او خپلو پلانونو په اړه سم نه‌دي خبر کړي.

د امریکا د سنا د تخصیصاتو کمیټې مشرې ډیموکراټې سناتورې پیټي موري په غونډه کې ویلي:« ولسمشر د جنګي جرمونو د زیاتېدا ګواښ کوي او داسې ښکاري، چې دا به یوه بله اوږدمهاله جګړه شي.»

هغې د ټرمپ هغو ګواښونو ته نغوته وکړه، چې د ایران پر ضد یې کړي، په ځانګړي ډول د ملکي زیربناوو پر ضد ګواښونه، چې نیوکه‌کوونکي یې جنګي جرم یادوي.

هګسټ همدارنګه قانون جوړوونکو ته ویلي، چې که بېړنۍ اضافي بودجه ونه‌رسېږي؛ د پوځ روزنیز پروګرامونه به محدود شي.

راپور وايي، دې جګړې د پنټاګون نږدې یو ټریلیون ډالري بودجه تر فشار لاندې راوستې او د پوځي کارکوونکو اړوند لګښتونو ته هم ګواښ پېښوي.

د پوځ د لوی درستیزانو د کمیټې مشر جنرال ډان کین ویلي، دوی به د سرتېرو د معاشونو د ورکړې لپاره لاره پیدا کړي؛ خو پنټاګون ښايي د ساتنې لګښتونو او راتلونکو پوځي وړتیاوو په پراختیا کې له ستونزو سره مخ شي.

هګسټ له قانون جوړوونکو غوښتي، چې یوازې د اضافي بودجې غوښتنه نه، بلکې د ۲۰۲۷ کال لپاره د ۱.۵ ټریلیون ډالر بودجه هم تائید کړي.

نوموړي ویلي:« زه باور لرم، چې د دې وزارت لپاره د ۱.۵ ټریلیون ډالر بودجې نه‌ورکول زمونږ ملت ته تر ټولو ستر ګواښ دی.»

د امریکا او ایران ترمنځ نازک اوربند د روانې میاشتې په پیل کې مات شو او دواړو لوریو له هغې وروسته هره ورځ پر یو بل بریدونه کړي دي.

د ایران په جګړه کې د وژل شویو امریکايي سرتېرو شمېر د اوونۍ په پای کې ۱۸ کسانو ته لوړ شو. په داسې حال کې، چې شاوخوا ۴۳۰ امریکايي سرتېري ټپیان شوي دي.

پنټاګون د دوشنبې پر ورځ ویلي، چې د جولای له اوومې راپدېخوا ۱۰۰ سرتېري ټپیان شوي؛ خو ۹۶ سلنه یې بېرته دندې ته ستانه شوي دي.

په تېره اوونۍ کې ټرمپ ګواښ کړی، چې په ایران کې به د بریدونو هدفونه پراخ کړي او د انرژۍ پر بټیو او پلونو به هم بریدونه وکړي.

نوموړي د ایران د خارک ټاپو د تېلو د مرکز د نیولو لپاره د ځمکنیو ځواکونو د لېږلو او د «پیک اکس ماونټین» نومي اټومي تړاو لرونکي ژور ځمکني مرکز د بمبارډ ګواښ هم کړی دی.

ټرمپ د سې‌شنبې پر ورځ ویلي، امریکا به دغه غرنی مرکز «ډېر ژر» له منځه یوسي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ کانګرس ته په یوه رسمي لیک کې خبر ورکړی، چې د جولای له اوومې راپدېخوا یې د ایران پر ضد پوځي عملیات بیا پیل کړي، چې د هغه د دولت د څرګندونو له مخې، دا کړنه د کانګرس له نوې اجازې پرته د ۶۰ ورځني پوځي عملیاتو نوی پړاو پیلوي.

د رویټرز د راپور له مخې؛ ترمپ په هغه لیک کې، چې د جولای پر لسمه یې ترتیب کړی، ویلي:« دا پوځي کړنه مې د امریکا د وګړو، ملي امنیت او د هېواد د بهرني سیاست د ګټو د ساتنې لپاره، د خپلو اساسي مسوولیتونو په چوکاټ کې رهبري کړې ده.»

ټرمپ په خپل لیک کې یادونه کړې، چې د اپریل پر اوومه یې د دوه اوونیو اوربند امر کړی و، چې وروسته وغځول شو او په همدې موده کې د ډیپلوماټیک حل لپاره هم هڅې روانې وې.

هغه همداراز د جون پر اووه لسمه له ایران سره د لاسلیک شوې هوکړې یادونه کړې او ادعا کوي؛ تهران د هرمز تنګي له لارې پر تېرېدونکو سوداګریزو بېړیو له بریدونو سره دغه هوکړه ماته کړې، چې له کبله یې د ایران پر ضد د پوځي عملیاتو د بیا پیل امر شوی دی.

ټرمپ د دوشنبې پر ورځ دا هم ویلي، چې امریکا په خلیج کې د ایراني بېړیو سمندري کلابندي بېرته پيل کړې او د هرمز تنګي د پرانیستې ساتلو لپاره به اقدام وکړي.

د امریکا د اساسي قانون له مخې، یوازې کانګرس د جګړې د اعلان واک لري؛ خو د دغه هېواد ولسمشرانو تل استدلال کړی، چې د ملي امنیت د ساتنې لپاره د کانګرس له اجازې پرته هم لنډمهالي پوځي عملیات پیلولی شي.

په همدې حال کې د جګړې د واکونو قانون ولسمشر اړ کوي، چې د پوځي عملیاتو له پیل څخه په ۴۸ ساعتونو کې کانګرس خبر کړي او که د کانګرس اجازه نه‌وي؛ عملیات باید له ۶۰ ورځو ډېر دوام ونه‌کړي.

ټرمپ استدلال کړی، چې د اوربند له اعلان سره لومړۍ ۶۰ ورځنۍ موده پای ته رسېدلې وه؛ خو یو شمېر ډیموکراټ او د جګړې مخالف جمهوري‌پال قانون جوړوونکي دا تفسیر ناسم بولي او اداره د قانون په ناسم تعبیر تورنوي.

دغه راز د امریکا استازو جرګې او سنا تېره میاشت یو پرېکړه‌لیک تصویب کړ، چې له ټرمپ څخه یې وغوښتل امریکايي ځواکونه له ایران سره له پوځي ښکېلتیا وباسي. دا اقدام د جګړې د دوام په اړه د اندېښنو د زیاتېدا نښه بلل کېږي.

ټرمپ د دغه پرېکړه‌لیک له تصویب وروسته خپل منتقدان تورن کړل، چې له خپلې رایې سره یې ایران ته «ډاډ» ورکړی او د هغه د ادارې ماموریت یې نور هم ستونزمن کړی دی.