د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د پاکستان له لومړي وزیر شهباز شریف سره په ټیلیفوني اړیکه کې د پاکستان او افغانستان تر منځ د اوربند غوښتنه په داسې حال کې کیږي، چې پر افغانستان د یاد پوځي رژیم د یرغل اوونۍ پوره کېدونکې ده.

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د سې‌شنبې پر ورځ (د کب دیارلسمه) د پاکستان له لومړي وزیر شهباز شریف سره په ټيلیفوني اړیکه کې د دواړو لوریو تر منځ د اوربند غوښتنه وکړه.

د ترکیې د ولسمشرۍ د خبرپاڼې له مخې؛ اردوغان په دې اړیکه کې ټینګار کړی، چې د ډیپلوماسۍ لارې ته راستنېدا کولی شي د تاوتریخوالي د زیاتېدا مخه ونیسي او د کړکیچ د حل لپاره لار اواره کړي. هغه د تاوتریخوالي د کمولو لپاره هر راز همکارۍ او ملاتړ ته چمتووالی څرګند کړی دی.

د دغو خبرو پر مهال اردوغان په پاکستان کې وروستي ترهګریز بریدونه وغندل او د ترهګرۍ پر وړاندې په مبارزه کې یې له اسلام‌آباد سره د انقرې پر پیوستون ټینګار وکړ.

د ترکیې د ولسمشرۍ په خبرپاڼه کې د پاکستاني پوځي رژیم د هوايي بمبارډ له کبله افغان ملګي وګړو ته د اوښتې مرګ او ‌ژوبلې په اړه څه ویل شوي نه‌دي.

د ترکیې ولسمشر د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې روان تاوتریخوالو ته پر نغوته ویلي؛ ترکیه چمتو ده، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د اوربند په بیارغونه کې رول ولوبوي.

دا په داسې حال کې ده، چې اسلامي امارت له پاکستان سره د روانې تپل شوې جګړې دفاعي حالت خپل مشروع حق بولي او خبرداری ورکوي، چې «دفاعي» جګړه به تر هغې روانه وي، چې «یرغل » پای ته  رسېدلی نه‌وي.

د افغانستان لپاره د امریکا د سولې پخواني استازي زلمي خلیلزاد د ملګرو ملتونو له‌خوا د افغان ملکي وګړو د مرګ او ژوبلې په اړه خپاره شويو راپور ته په نغوته(اشاره ) کې ویلي؛ د پاکستان خلک د واکمنو بنسټونو له هغو پالیسیو ملاتړ نه‌کوي، چې په کې افغان ملکي وګړي وژل کیږي.

زلمي خلیلزاد په ایکس پاڼه کې زیاته کړې؛ هغه باور لري، چې د پاکستان د خلکو او د حکومتدارۍ د جوړښت ترمنځ واټن مخ پر پراخېدا دی.

نوموړي ټینګار کړی، چې د پاکستان پوځي پالیسي باید د ملکي ځاني زیانونو په اړه د خپلو خلکو اندونه په پام کې ونیسي او د ملکي افغانانو د کورونو له ویجاړولو ډډه وکړي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې راپورته شوي، چې د ملګرو ملتونو وروستیو راپورونو د پاکستان د پوځي رژیم په هوایي بریدونو کې د ملکي وګړو د مرګ او ژوبلې د زیاتوالي راپورونه ورکړي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) د افغان او پاکستاني امنیتي ځواکونو ترمنځ د جګړې د سمدستي بندولو غوښتنه کړې او خبرداری یې ورکړی، چې پرله‌پسې تاوتریخوالی په سیمه کې روان بشري وضعیت نور هم خرابوي.

د سې‌شنبې پر ورځ (د کب دولسمه) یوناما د جګړې له ټولو ښکېلو خواوو وغوښتل، چې د نړیوال قانون، په ځانګړي توګه د بشري قانون له مخې خپل مکلفیتونه مراعات کړي او د ملکي وګړو خوندیتوب ته لومړیتوب ورکړي.

دا بنسټ، چې د ملکي وګړو د مرګ او ژوبلې پېښې ثبتوي؛ د بې ځایه کېدا او په مرستو رسولو کې د خنډونو له زیاتوالي راپور ورکوي.

د یوناما د څرګندونو له مخې؛ د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ له شپږویشتمې څخه د مارچ تر دوه‌یمې پورې په ټول افغانستان کې لږ تر لږه ۱۴۶ ملکي وګړو ته مرګ او ژوبله اوښتې، چې ۴۲ کسان وژل شوي او ۱۰۴ نور ټپیان دي، چې په کې ښځې او ماشومان هم شته.

د یوناما د څرګندونو له مخې؛ دا تلفات د فرضي ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د دواړو خواوو ترمنځ د نښتو او همدارنګه په ځینو ولایتونو کې د هوایي بریدونو له کبله ثبت شوي، چې پکتیکا او ننګرهار هم رانغاړي.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (OCHA) هم راپور ورکړی، چې په پېنځه ولایتونو کې شاوخوا ۱۶زره ۴۰۰ کورنۍ بې ځایه شوي دي. د جګړې له کبله رامنځته شوي محدودیتونو د مرستو رسولو بهیر له ننګونو سره مخ کړی او له پاکستان څخه راستنېدونکي افغان کډوال یې نور هم زیانمن کړي دي.

یوناما ټینګار کړی، چې د نورو ملکي تلفاتو د مخنیوي لپاره د جګړې سمدستي بندول او د مرستندویه ادارو لپاره بې خنډه لاسرسی اړین دی.

دا په داسې حال کې ده، چې د هېواد ملي دفاع وزارت ویلي؛ “د پاکستان د پوځي رژیم په بریدونو کې ۳۷ کورونه بشپړه ویجاړ شوي، ۲۱۶ کورونه جزوي ویجاړ دي، ۱۲ دوکانونه، ۱۹ جوماتونه، یو کلینیک او یو ښوونځی بوره او جزوي ویجاړ شوي او له ۸۰۰۰ څخه ډېر ملکي وګړي بې ځایه شوي دي.”