په افغانستان کې د سولې رامنځته کولو لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد له یوې رسنۍ سره په مرکه کې، چې تازه خپره شوې؛ د افغانستان د سیاسي، اقتصادي، امنیتي او تعلیمي اړوند برخو د ستونزو پر حل ټینګار کړی او وایي، چې افغانستان لکه څنګه، چې د تمدنونو مرکز پاتې شوی دغه راز باید د تولید مرکز هم شي او په دې برخه کې مثبت ګامونه اخیستل شوي دي. 

زلمي خلیلزاد د نورو هېوادونو د مداخلو په اړه د افغانانو د رامنځته شوي یووالي او رامنځته شویو اړتیاوو په اړه ویلي: اقتصادي، سیاسي، نړیوال او تعلیمي مسایلو ته پاملرنه  نه یوازې د ستونزو په حل کې کاري ونډه لري، بلکې اړیکې هم ور سره بدلېدی شي.

دغه راز زلمي خلیلزاد زیاته کړې؛ افغانان باید ځانته له ضرر رسولو ډډه وکړي او له دښمن سره یوځای نشي؛ ځکه سیمه او نړۍ د خپلو ځانګړو ګټو لپاره لاسونه غځوي.

نوموړي ټینګار کړی، چې افغانان د پاکستان پر پرتله د ډیپلوماسۍ ښه استعداد لري او اړیکې هم جوړولی شي.

دا، چې افغانان له لوږې، بېکارۍ سره د مبارزې او ګانديانو سره د اړیکو لپاره څه کولی شي؟ خلیلزاد یې په اړه ویلي؛ دا هر څه اوس د افغانستان تر کنټرول لاندي ندي؛ خو حکومت باید د دیني تعلیم تر څنګ ښځو ته هم د تخنیکي زده کړو زمینه برابره کړي؛ ځکه افغانستان د تمدن مرکز پاتې شوی او باید د تولید مرکز هم شي.

هغه ډاډ څرګند کړی، چې په سیاسي، امنیتي او اقتصادي برخه کې مثبت ګامونه اخیستل شوي دي.

د پاکستان پوځي رژیم له لوري د افغانستان د مرکز په ګډون پر بېلابېلو ولایتونو د هوایي بریدونو او په کې د ماشومانو او ښځو د وژنې په اړه د پوښتنې په ځواب کې وایي: پاکستان باید له افغانستان سره د ستونزو د حل لپاره د ډیپلوماسۍ لار غوره کړي.

خلیلزاد ویلي: پاکستان د ستونزو په رامنځته کولو کې مجرم دی؛ افغانستان او پاکستان باید لومړی ډیپلوماسۍ ته غاړه کېدي؛ بیا د حل لارو ته کار وشي. طالبان(اسلامي امارت) خبرو ته چمتو دی؛ خو د پاکستان پوځي رهبري تېروتنه کوي او خپله غوښتنه پر زور پر افغانستان تپل غواړي. پاکستان دا هم ویلی نشي، چې څه غواړي؛ خو دا ښکاره ده، چې شر او جګړه غواړي.

په دې اړه خلیلزاد ویلي؛ زه په دې هیله یم، چې د سیمې د هېوادونو پر مداخله کېدی شي پدوی(پاکستان) کې بدلون راشي. هغه څه، چې پاکستان غواړي، دا ماته معقوله نه‌ښکاري؛ ځکه د ټي ټي پي جنګیالي په افغانستان کې نه، بلکې په پاکستان کې(له پوځیانو سره) ښکېل دي او افغانان نشي کولی له هغو سره جګړه وکړي. که دواړه لوري هوکړه وکړي؛ په دې اړه ډاډ رامنځته کېدی شي او دا به د پیل ټکی وي.

نوموړي ویلي؛ د پاکستان له جوړېدا را پدېخوا دواړو لوریو ته ډېر زیانونه اوښتي دي. امریکا د سرحدي ستونزې د حل غوښتنه کړې؛ خو هغه مهال افغانستان روسیې ته نږدې شو او سیاسي شرایطو بدلون وکړ. 

 دغه راز زلمي خلیلزاد د سولې او امریکایي ځواکونو د وتلو په اړه ویلي: امریکا غوښتل، چې ځواکونه وباسي؛ ځکه نړیواله غوښتنه دا وه، چې د افغانستان له خاورې امریکا تر ګواښ لاندې نده. جمهوریت دا استعداد نلرلو، چې طالبان مات کړي او مذاکرات یې هم موافق نه‌ول. طالبان په جنګ کې او جمهوریت په مذاکراتو کې بریالي نه‌ ول. همدا علت و، چې جمهوریت زه ملامت کړم، چې خلیلزاد د طالبانو(اسلامي ) ملاتړ وکړ. که دوی(جمهوریت) هېندارې ته وګوري؛ ځان به وپېژني، چې څه یې کړي دي. دوی پر قدرت ساتلو ټینګار کاوه او خلکو ته یې پاملرنه نلرله.

خلیلزاد دې پوښتنې ته په ځواب کې، چې آیا په جمهوریت کې ځینو خلکو سوله نه غوښته؟ ویلي:  ولسمشر دوه مسلې لرلې؛ هغه د امریکا وتل نه منل او غوښتل یې، چې طالبان(اسلامي امارت) د نوموړي پر مشرۍ حکومت ته غاړه کېدی او برادر د عبدالله عبدالله ځایناستی شي.

نوموړي زیاته کړې؛ ولسمشر دا هم نه غوښتل، چې جمهوریت له امارت سره یوځای شي. جمهوریت په تحلیل کې پاتې راغی؛ ځکه، چې په امریکا کې بدلون ته پر تمه ول.

همدارنګه په مذاکراتو او خبرو کې د پاکستان د ګډون په اړه د پوښتنې په ځواب کې خلیلزاد ویلي: زه ،پمپیو، باجوه او د آی‌اس‌آی رییس، چې اوس زنداني دی؛ د هغه وخت په خبرو کې زما(خلیلزاد) ګډون نه غوښته او دا یې د وخت بهرنیو چارو وزیر پمپیو ته ویلي وه؛ خو پمپیو ورته وویل، چې تاسې څه غواړئ؟ پاکستان د ملابرادر د آزادولو غوښتنه وکړه.

زلمي خلیلزاد ویلي؛ لومړی مونږ غوښته، چې د پاکستان له لارې له طالبانو سره خبرې وشي؛ خو کله، چې په افغان رسنیو کې له ما پوښتنه وشوه؛ ما هغه وخت په مرکه کې ملابرادر «وطن‌پرست» وباله، چې بیا پر ما له هر لوري نیوکې پیل شوې؛ خو ورسره د خبرو بڼه بدله شوه.

نوموړي زیاته کړې؛ عبدالله عبدالله او حامد کرزي  د حکومت د سوله‌ییز حل غوښتنه راپورته او خبرو ته غاړه کېښوده، خو امریکا د وتلو پرېکړه کړې وه او اشرف غني په امریکا کې بدلونونو ته پر تمه و. دې هڅو مثبتې پایلې ونلرلې؛ انتقالی حکومت رد شو. امریکا او نورو هېوادونو خپل سفارتو نه وویستل؛ خو که د نړۍ اړیکې عادي حال ته راوګرځي؛ سوله اړینه ده.

له روسیې سره د طالبانو(اسلامي امارت) د اړېکو په اړه پوښتنې ته خلیلزاد داسې ځواب ورکړی دی: چین او روسیه خپلې غوښتنې لري؛ زه د امریکا د ښو اړیکو غوښتونکی یم. افغانستان اړتیا لري، چې د خپلو ګټو د ساتلو او خطرونو سره د مبارزې لپاره کوم لوري ته ځي او یا د تعامل لار خپلوي.

 خلیلزاد له اسلامي امارت سره د امریکایي بندیانو د بند په اړه پوښتنې ته ویلي: د بندیانو ساتل او نه محاکمه سمه نده او د فشار کار ترې اخیستل هم سم ندی؛ باید د حل لار ورته پیدا شي.

دغه راز خلیلزاد د اوکراین او ایران د جګړې او د چین د ګټو په اړه د امریکا د ښکېلېدا پوښتنې ته په ځواب کې ویلي:  اوسني شرایط دا غواړي، چې د حقایقو او شرایطو پر بنسټ له امریکا سره مثبتې اړیکې رامنځته شي. د امریکایي بندیانو آزادول به اړیکو ته لار پرانځي. او سترې ګټې به په پام کې ونیول شي.