د اسلامي امارت د رهبر شيخ هبة‌الله آخوندزاده د سپارښتنې له مخې په ۱۴۰۳ او ۱۴۰۴ ل.ل کلونو کې د کابل ولايت مقام او د اراضي ریاست د پرله‌پسې هڅو، اغېزمنې همغږۍ او نافذه قانوني له لارې، یو شمېر امارتي ځمکې د اصولو او مقرراتو پر بنسټ بېلابېلو امارتي ادارو ته انتقال شوې دي.

د کابل ولایت مقام رسنیز دفتر د څرګندونو له مخې؛ دغه انتقال د عامه خدمتونو د پیاوړتیا، پراختیايي پروژو د تطبیق، اداري اړتیاوو د پوره کولو او د دولتي شتمنیو د منظم، اغېزمن او قانوني مدیریت لپاره ترسره شوی، چې پر مهال یې د رنښت، عدالت او د ادارو تر منځ د همغږۍ اصول بشپړ مراعت شوي دي.

د کابل ولایت مقام او د اراضي ریاست ژمن دي، چې د دولتي ځمکو د ساتنې، اغېزمنې استفادې او د ملي ګټو د خوندي کولو په برخه کې خپلې هڅې نورې هم پراخې او پیاوړې کړي.

د کابل ولایت مقام په دې اړه وایي: په پغمان ولسوالۍ کې تېر کال «د اراضي ریاست له‌خوا د ټرانسپورټ او هوانوردۍ وزارت ته (۹۱۴٫۰۵) او (۱۵٫۲۴) جریب ځمکه، چې مجموعه یې (۹۲۹٫۲۹) جریب کېږي، انتقال شوې ده.»

دغه راز په ده‌سبز ولسوالۍ کې د اراضي ریاست له‌خوا د ټرانسپورټ او هوانوردۍ وزارت ته (۱۵) او (۱۵٫۱۱) جریب ځمکه، چې مجموعه یې (۳۰٫۱۱) جریب کېږي، انتقال شوې ده.»

همدارنګه «په ده‌سبز ولسوالۍ کې د دادخدا د فضل احمد د وارثینو (۲۰۸) جریب ځمکه د اراضي ریاست ته انتقال شوې ده.»

په چارآسیاب او بګرامیو ولسوالیو کې «پر ترتیب (۴) او (۱٫۲۶) جریب ځمکه، چې مجموعه یې (۵٫۲۶) جریب کېږي؛ د اراضي ریاست له‌خوا ټولګټو چارو وزارت ته انتقال شوې ده.»

د خبرپاڼې له مخې؛ په بګرامیو ولسوالۍ کې (۱۰۰۰) جریب ځمکه د اراضي ریاست له‌خوا د صنایعو او سوداګرۍ وزارت ته انتقال شوې ده.

په همدې ترتیب په روان کال کې په« خاک‌جبار او سروبي ولسوالیو کې د اراضي ریاست له‌خوا د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت ته د (۱۰) او (۱۰) بسوې ځمکه، چې مجموعه یې (۱) جریب کېږي؛ انتقال شوې ده.»

دغه راز «په میربچه‌کوټ ولسوالۍ کې (۱۱۱۶٫۸۹) جریب ځمکه د اراضي ریاست له‌خوا د عامې روغتیا وزارت ته انتقال شوې ده.»

په پغمان او بګرامي ولسوالیو کې پر ترتیب (۱۱۳۸) جریب او (۲۲۷۸) جریب ځمکه د اراضي ریاست له‌خوا د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت ته انتقال شوې ده.»

او «په ده‌سبز ولسوالۍ کې (۱۹۸٫۵۵۵) جریب ځمکه د اراضي ریاست له‌خوا د ارشاد، حج او اوقافو وزارت ته انتقال شوې ده.»

«په قره‌باغ ولسوالۍ کې (۶۲۳۰) مټرمربع ځمکه د اراضي ریاست له‌خوا د تخنیکي او مسلکي زده‌کړو ادارې ته انتقال شوې ده.»

« په خاک‌جبار ولسوالۍ کې (۱۰۰۰) جریب ځمکه د اراضي ریاست له‌خوا د ټرانسپورټ او هوانوردۍ وزارت ته انتقال شوې ده.»

« په پغمان ولسوالۍ کې (۲۰) جریب ځمکه د اراضي ریاست له‌خوا د ملي امتحاناتو ادارې ته انتقال شوې ده.»

« په استالف، پغمان، ده‌سبز، شکردرې، چهارآسیاب او بګرامي ولسوالیو کې د اراضي ریاست له‌خوا د ټرانسپورټ او هوانوردۍ وزارت ته د بېلابېلو موقعیتونو (۱۲) جریب ځمکه انتقال شوې ده.»

ویل کیږي، چې په چهارآسیاب ولسوالۍ کې (۵۰) جریب ځمکه د اراضي ریاست له‌خوا د ښاري اوبو رسولو او فاضلابو ملي ادارې ته انتقال شوې ده.»

افغانستان اعلام کرده است که آماده از سرگیری همکاری‌های فعال خود با سازمان همکاری شانگهای است. سفیر امارت اسلامی افغانستان در روسیه می‌گوید که کابل به‌عنوان کشور ناظر، تمایل دارد دوباره در نشست‌ها و فعالیت‌های این سازمان منطقه‌ای حضور داشته باشد.

گل حسن حسن، سفیر امارت اسلامی در مسکو، در گفت‌وگو با خبرگزاری تاس روسیه گفته است که افغانستان مطابق با جایگاه ناظر خود، حق اشتراک در نشست‌های سازمان همکاری شانگهای را دارد. او افزوده است که به‌دنبال تلاش‌های روسیه و چین، بیشتر کشورهای عضو این سازمان به این نتیجه رسیده‌اند که از سرگیری مشارکت فعال افغانستان امکان‌پذیر و عملی است.

به گفته سفیر افغانستان، انتظار می‌رود نمایندگان کابل در نشست‌های آینده سازمان همکاری شانگهای حضور یابند. وی همچنان از افزایش پروازهای مستقیم میان افغانستان و روسیه خبر داده است؛ اقدامی که می‌تواند به گسترش روابط اقتصادی و تجارتی میان دو کشور کمک کند.

پیش از این، ضمیر کابلوف، نماینده ویژه روسیه برای افغانستان، گفته بود که در نشست اخیر سازمان همکاری شانگهای، بیشتر اعضا با ادامه عضویت ناظر افغانستان در این سازمان موافقت کرده‌اند.

افغانستان در سال ۲۰۰۵ به‌عنوان عضو ناظر به سازمان همکاری شانگهای پیوست، اما پس از تحولات سیاسی اگست ۲۰۲۱، در چهار سال گذشته از اشتراک در نشست‌های این سازمان محروم مانده است.

سازمان همکاری شانگهای در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد و روسیه، چین، هند، قزاقستان، قرغیزستان، تاجکستان، پاکستان، ایران و اوزبکستان از اعضای اصلی آن به‌شمار می‌روند. بلاروس در ماه جولای ۲۰۲۴ به این سازمان پیوست. افغانستان و مغولستان کشورهای ناظر و شماری از کشورها، از جمله عربستان سعودی، ترکیه، قطر و امارات متحده عربی، شرکای گفت‌وگوی این سازمان هستند.

افغانستان د خپل تاریخ په اوږدو کې له یوې خوا له ګاونډ هېوادونو څخه د میلیونو کډوالو بېرته راستنېدا او له بلې خوا د اوبو د کمښت او د کابل وچېدا له ګواښ سره مخ کړی؛ نړیوال بنسټونو یې «ناورین» بولي او خبرداری ورکوي، چې له بېړنیو هڅو پرته به ورسره بشري، اقتصادي او امنیتي منفي اغېزې نورې هم پراخې شي.

د انډیپنډنټ ورځپاڼې د راپور له مخې؛ د روان ژمي پر مهال په ځانګړي توګه د هندوکش په غرونو کې د باران او واورې بې‌ساري کمښت د کابل او د افغانستان د نورو ښارونو د اوبو د سرچینو د راتلونکي په اړه اندېښنې راپورته کړې دي.

په آسیا کې د ماشومانو د ساتنې ادارې مسوول ارشاد ملک کابل ته له وروستي سفر وروسته ویلي، چې د سږنۍ واورې کچه «د پخوانیو کلونو پر پرتله ډېره کمه» ده او دا حالت د ځمکنیو اوبو زېرمو ته مستقیم ګواښ ګڼل کېږي.

د ارزونو له مخې؛ په تېرو لس کلونو کې د کابل د ځمکنیو اوبو سطحه له ۲۵ تر ۳۰ مټرو پورې ټیټه شوې او نږدې نیمایي څاه‌ګانې وچې شوې دي.

همدارنګه راپورونه ښيي، چې د کابل شاوخوا ۸۰ سلنه ځمکنۍ اوبه د فاضله او مالګینو توکو د ککړتیا له کبله د څښلو لپاره روغتیایي ندي. دا مهال ډېرې کورنۍ اړ دي، چې د خپل میاشتني عاید تر ۳۰ سلنې پورې د اوبو د اخیستو لپاره ولګوي.

د اقلیمي بدلونونو له پراخېدا سره هم‌مهاله افغانستان له ۲۰۲۳ کال راپدېخوا له ایران او پاکستان څخه د څه باندې ۵ میلیون کډوالو د بېرته ستنېدا شاهد دی. دې شمېر د هېواد نفوس له ۱۰ سلنې څخه ډېر کړی او د اوبو پر محدودو بنسټیزو سرچینو یې بې‌ساری فشار راوستی دی. یوازې په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۲.۹ میلیون افغانان هېواد ته راستانه شوي دي.

«مرسي کورپس» بنسټ خبرداری ورکړی: په هغو سیمو کې، چې د بېرته راستنېدونکو افغانانو کوربه دي؛ درې ‌پر‌ څلور کورنۍ د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی «سخت یا ډېر سخت» بولي.

دغه بنسټ زیاتوي؛ په ځینو سیمو کې د اوبو پر سر د خلکو سیمه‌ییزې شخړې او نښتې زیاتې شوي او دا مهال شاوخوا ۴۰ سلنه شخړې په افغانستان کې د اوبو له موضوع سره تړاو لري.

جنوبي ولایتونه په ځانګړي توګه کندهار پرله‌پسې وچکالیو ځپلی او بزګران یې اړ کړي، چې خپلې کروندې پرېږدي. یو له دې بزګرو وايي: «هغه ځای، چې یو وخت شین او آباد و؛ نن پر دښته بدل شوی دی. وچکالي یو غلی قاتل دی، چې هر څه له منځه وړي.»

په همدې حال کې د نړیوالو بشري مرستو سخت کمښت هم دا بحران ژور کړی دی.

د راپورونو له مخې؛ په ۲۰۲۵ کال کې افغانستان ته بشري مرستې د تېر کال پر پرتله ۳۷ سلنه کمې شوې دي. دا وضعیت د دې لامل شوی، چې د ماشومانو د ساتنې او مرسي کورپس په څېر بنسټونه د اوبو او روغتیا مهمې پروژې ودروي یا محدودې کړي، چې په پایله کې یې سلګونه زره کسان له بنسټیزو مرستو بې‌برخې شوي دي.

سره له دې، چې اسلامي امارت چارواکو کابل ته د شاه‌توت بند او له پنجشېر څخه د اوبو د لېږد پروژو د پلي کېدا ژمنې کړې؛ خو مرستندویه بنسټونه وایي، چې له پراخې پانګونې او د اوبو سرچینو اغېزمن مدیریت پرته دا ژمنې د بحران د پراخېدا ځواب نشي کېدی.

کارپوهان ټینګار کوي، چې افغانستان سره له ټولو ستونزو د اوبو د کمښت له نوي واقعیت سره د تطابق وړتیا لري؛ خو دا کار د نړیوالې ټولنې جدي ملاتړ ته اړتیا لري.

د هغوی په باور، د مرستو پرله‌پسې کمښت نه یوازې د بشري حقونو د ښه کېدا سبب نه‌ګرځي، بلکې د میلیونو وګړو په ځانګړي توګه د ښځو او ماشومانو کړاوونه نور هم زیاتوي.