سیمه ییز خبرونه
د ایران له یورانیمو سره د پیشو او موږک لوبه روانه ده
د ایران پر اټومي تاسیساتو د امریکا او اسرائیلو بمبارډ په ایران کې د ملګرو ملتونو څارونکو لپاره یوه لویه معما رامنځته کړې؛ دوی څنګه کولی شي ووایي، چې د ایران غني شوي یورانیم تر کنډوالو لاندې ښخ شوي یا لېږدول شوي دي؟
د اټومي انرژۍ نړیواله ټولنه د ایران د غني کولو پروګرام او زیرمو څارنه کوي؛ خو د رویټرز شنونکي ویلي، چې اوس د امریکا او اسرائیلو لخوا پر اټومي تاسیساتو بریدونو او پدې سازمان د ایران د باور له لاسه ورکولو وروسته د لویدیځوالو لپاره به ستونزمنه وي، چې د ایران د یورانیمو د زیرمو موقعیت تائید کړي.
د ایران پر اټومي تاسیساتو د امریکا او اسرائیلو بمبارډ په ایران کې د ملګرو ملتونو څارونکو لپاره یوه لویه معما رامنځته کړې؛ دوی څنګه کولی شي ووایي، چې د ایران غني شوي یورانیم تر کنډوالو لاندې ښخ شوي یا لېږدول شوي دي؟
د ایران پر درې لویو اټومي سایټونو (فوردو، نطنز او اصفهان) له بریدونو وروسته د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادعا وکړه، چې دا تاسیسات پر سنګر ماتوونکو بمونو بشپړ ویجاړ شوي دي. دا ادعا نه یوازې د ایراني چارواکو لخوا، بلکې د ډېری بهرنیو رسنیو لخوا هم رد شوې ده.
د اټومي انرژۍ نړیواله ټولنه، چې د تهران د اټومي پروګرام څارنه کوي؛ دا هم ومنله، چې دا روښانه نده، چې فردو ته څومره زیان رسېدلی دی.
فردو هغه تاسیسات دي، چې تر غره لاندې جوړ شوي او د ایران غني شوي یورانیمو د تولید لپاره کارول کیږي.
د د اټومي انرژۍ نړیوالې ټولنې عمومي رییس رافائل ګروسي ویلي؛ ډېر احتمال لري، چې په فورډو کې د غني کولو سنټرفیوجونه زیانمن شوي وي، خو معلومه نده، چې د ایران نهه ټنه غني شوي یورانیم، د ۴۰۰ کیلوګرامه غني شويو یورانیمو ۶۰ سلنه یورانیم شامل دي؛ ویجاړ شوي دي که نه. لویدیځ حکومتونه پر بې صبرۍ هڅه کوي معلومه کړي، چې یورانیم له څه برخلیک سره مخ شوي.
داسې نښې نښانې شته، چې ایران به اړوند توکي لېږدولي وي.
رافائل ګروسي ویلي، چې ایران د جون پر دیارلسمه د اسرائیلو د بریدونو پر لومړۍ ورځ، هغه ته خبر ورکړ، چې د خپلو اټومي تاسیساتو او موادو د ساتنې لپاره ګامونه پورته کوي. یو لویدیځ ډیپلومات، چې د نوم نه ښودلو پر شرط یې خبرې کولې ویلي، چې په فردو کې ډېری غني شوي یورانیم احتمالاً له بریدونو څخه څو ورځې مخکې لېږدول شوي وه. “تقریباً داسې، چې برید یې شونی ګاڼه.”
ځینو کارپوهانو ویلي، چې له برید څخه دمخه فردو ته نږدې د سپوږمکۍ په انځورونو کې لیدل شوي د موټرو یوه لیکه د لاریو په ګډونلیدل کیږي، چې غني شوي یورانیم بل ځای ته لېږدول شوي دي.
د امریکا د دفاع وزیر پیټ هیکزټ د پنجشنبې پر ورځ ویلي؛ هغه له هیڅ ډول معلوماتو څخه خبر نه و، چې یورانیم لېږدول شوی وي.
ټرمپ دا رد کړې او په یوه مرکه کې، چې د یکشنبې پر ورځ په فاکس نیوز کې خپره شوې؛ هغه ویلي، چې ایرانیانو “هیڅ شی ندی لېږدولی.”
“دا ډېر خطرناکه کار دی. ډېر دروند دی. ډېر، ډېر دروند دی. مونږ ډېر خبر ندی ورکړی؛ ځکه دوی نه پوهېدل، چې مونږ راځو.” سپینې ماڼۍ د تبصرې لپاره د رویټرز غوښتنې ته ځواب ندی ویلی.
د بهرنیو چارو وزارت د ټرمپ د عامه څرګندونو په اړه تبصره نده کړې.
یو بل لویدیځ ډیپلومات د پخوانیو شخړو اوږده نوملړ ته پر پاملرنه د یورانیمو د زیرمو د وضعیت معاینه کول به یوه لویه ننګونه وي. هغه وایي: “دا به د پیشو او موږک لوبه وي.”
د اسرائیلو د ۱۲ ورځني پوځي یرغل څخه مخکې، IAEA د ایران د غني کولو ځایونو ته منظم لاسرسی درلود او د ساعت په شاوخوا کې یې څارنه کوله. ایران هم د اټومي انرژۍ د نه خپریدو تړون سره سم عمل کاوه. خو اوس دا یوه بله کیسه ده.
ایران د اټومي انرژۍ له نړیوالې ټولنې سره د همکارۍ د ځنډولو ګواښ کړی دی.
اسلامي مشورتي شورا د چارشنبې پر ورځ د اټومي انرژۍ له نړیوالې ټولنې سره د همکارۍ د ځنډولو لپاره رای ورکړه.
تهران ټینګار کوي، چې په دې میاشت کې د نړیوالې اټومي انرژۍ ادارې د ۳۵ غړو د بورډ لخوا تصویب شوی پرېکړه لیک، چې ایران یې د اټومي وسلو د نه خپرېدو له ژمنو څخه د سرغړونې پر تور تورن کړی، چې د اسرائیلو لخوا پر ایران د بریدونو لپاره سیاسي پلمه برابروي.
ایران په وار وار ټینګار کړی، چې د اټومي بم جوړولو هیڅ پلان نلري. حتا د متحده ایالاتو د ملي استخباراتو رییس ویلي؛ هیڅ شواهد شتون نلري، چې تهران د اټومي بم جوړولو هڅه کوي. دا ادعا، چې ټرمپ په عامه توګه د بریدونو دمخه رد کړې وه.
سیمه ییز خبرونه
مونږ به د ایران پر ضد د خپل هوایي حریم د کارولو اجازه ورنکړو
ایراني رسنیو هم راپور ورکړی، چې پزشکیان محمد بن سلمان ته ویلي؛ تهران له هر هغه بهیر هرکلی کوي، چې د نړیوالو قوانینو په چوکاټ کې وي او د جګړې مخه ونیسي.
د سعودي عربستان ولیعهد محمد بن سلمان د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان ته ویلي، چې ریاض به د ایران پر ضد د پوځي عملیاتو لپاره د سعودي هوايي حریم یا خاورې کارولو اجازه هیڅکله ورنکړي.
محمد بن سلمان ویلي؛ هېواد یې له هرې هغې هڅې ملاتړ کوي« چې شخړې د خبرو اترو له لارې حل کړي.»
ایراني رسنیو هم راپور ورکړی، چې پزشکیان محمد بن سلمان ته ویلي؛ تهران له هر هغه بهیر هرکلی کوي، چې د نړیوالو قوانینو په چوکاټ کې وي او د جګړې مخه ونیسي.
د سعودي ولیعهد دا څرګندونې له هغې وروسته وړاندې کړي، چې متحده عربي اماراتو هم ورته دریځ ونیو او اعلان یې وکړ؛ د ایران پر ضد به د هيڅ پوځي هڅې لپاره خپل هوايي حریم او یا هم خپلې سمندري اوبه په واک کې ورنکړي.
دغه راز دوه امریکایي چارواکو رویټرز خبري سرچینې ته ویلي؛ یوه امریکايي الوتکهوړونکې بېړۍ او څو جنګي بېړۍ منځني ختیځ ته رسېدلې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې ایران په دې وروستیو کې له پراخو اعتراضونو سره مخ و، چې په کې زرګونه کسان وژل شوي دي.
سیمه ییز خبرونه
اروپايي ټولنه او هند د دفاعي اړیکو پیاوړتیا ته لېواله شول
دا وړاندیز شوی ګډون په داسې حال کې وړاندې کېږي، چې اروپا هڅه کوي له امریکا او چین څخه خپله سټراتیژیکه تکیه راکمه او هم له اړینو شریکانو سره خپلې ډیپلوماټیکې، اقتصادي او امنیتي اړیکې پیاوړې کړي.
د رویټرز د راپور له مخې؛ اروپايي ټولنه او هند غواړي د دفاعي برخې همکاري پراخه او په اروپايي دفاعي نوښتونو کې د هند د ګډون شونتیا ارزول هم راونغاړي.
دا وړاندیز شوی ګډون په داسې حال کې وړاندې کېږي، چې اروپا هڅه کوي له امریکا او چین څخه خپله سټراتیژیکه تکیه راکمه او هم له اړینو شریکانو سره خپلې ډیپلوماټیکې، اقتصادي او امنیتي اړیکې پیاوړې کړي.
د هند لپاره له اروپايي ټولنې سره ژوره همکاري دا فرصت برابروي، چې پر خپلو دودیزو دفاعي شریکانو سربېره همکاري وغځوي او لکه یوه ستر امنیتي لوبغاړی خپل رول نور هم پراخ کړي.
د دې مسودې له مخې، چې تمه ده د سېشنبې پر ورځ لاسلیک شي؛ اروپايي ټولنه او هند به د خپلو دفاعي نوښتونو په اړه منظمې سلا مشورې کوي، چې په کې د دفاعي صنعتونو اړوند معلوماتو او تجربو تبادله هم رانغاړي.
په سند یا مسوده کې راغلي:«اروپايي ټولنه او هند به د خپلو دفاعي نوښتونو په اړه سلا مشورې روانې ساتي او دا به د دفاعي صنعت پورې اړوند تبادلې هم راونغاړي.»
دې سند زیاته کړې؛ دواړه لوري به د هغو فرصتونو څېړنه وکړي، چې هند وکولی شي د اروپايي ټولنې په اړوند دفاعي نوښتونو کې برخه واخلي؛ ګډې ګټې او همغږي شوي امنیتي لومړیتوبونه موجود وي او دا به د دواړو لورو د حقوقي چوکاټونو له مخې ترسره کېږي.
په دې مشارکت کې همدارنګه د اروپايي ټولنې او هند ترمنځ د کلني امنیتي او دفاعي خبرو اترو د جوړولو وړاندیز شوی او ورسره به په سمندري امنیت، سایبري امنیت او د ترهګرۍ پر ضد مبارزې په برخو کې هم ژوره همکاري وشي. دا هغه برخې دي، چې د جیوپولیټیک تاوتریخوالي د زیاتېدا، په اروپا او منځني ختیځ کې د شخړو او د مهمو سمندري سوداګریزو لارو د بېثباتۍ له کبله ډېرې مهمې شوې دي.
په مسوده کې راغلي:« د نړیوالو امنیتي ګواښونو مخ پر زیاتېدونکې پېچلتیا، جیوپولیټیک تاوتریخوالی او چټک ټکنالوژیک بدلون، د اروپايي ټولنې او هند ترمنځ د امنیت او دفاع په برخه کې د نږدې خبرو او همکارۍ اړتیا نوره هم زیاتوي.»
دا اعلان په داسې ورځ شوی، چې د هند لپاره ځانګړی سمبولیک ارزښت لري؛ ځکه هند په نوي ډیلي کې د جمهوریت د ورځې د پوځي نندارتون پر مهال د برهموس توغندیز سیستم هم نندارې ته وړاندې کړی دی.
تمه ده دا دفاعي ګډون هممهاله د اروپايي ټولنې او هند ترمنځ د آزادې سوداګرۍ د اوږدو خبرو اترو له پای ته رسېدا سره اعلان شي؛ ځکه، چې دا د دواړو لوریو ترمنځ د اقتصادي او سټراټیژیکو اړیکو د نورې ژورېدا نښه ښیي.
سیمه ییز خبرونه
په کراچۍ کې د سوداګریز مارکیټ د اورلګېدنې د قربانیانو شمېر نږدې ۵۰ ته ورسېد
دغه اورلګېدنه، چې په تېرو لس کلونو کې د بندري ښار کراچۍ تر ټولو خونړۍ ګڼل کېږي؛ د شنبې پر شپه ناوخته ولګېد او د «ګل پلازا» سوداګریز مرکز ټولو برخو ته چټک خپور شو.
د چارواکو د څرګندونو له مخې؛ د چارشنبې پر ورځ په کراچۍ کې د یوه سوداګریز مارکیټ د پراخې اورلګېدنې له کبله د مړو شویو کسانو شمېر نږدې ۵۰ ته هغه مهال لوړ شو، چې اوروژونکو د نړېدلو ودانیو له ویجاړیو ۲۵ نور مړي راوویستل.
دغه اورلګېدنه، چې په تېرو لس کلونو کې د بندري ښار کراچۍ تر ټولو خونړۍ ګڼل کېږي؛ د شنبې پر شپه ناوخته ولګېد او د «ګل پلازا» سوداګریز مرکز ټولو برخو ته چټک خپور شو.
په دې مارکیټ کې شاوخوا د کورنیو ۱۲۰۰ دوکانونه ول، چې د واده جامې، لوبتوکي، لوښي او نور د اړتیا وړ توکي یې پلورل.
د کراچۍ مرستیال والي (ډپټي کمېشنر) جاوید نبي کوسو خبریالانو ته ویلي: «مونږ له ۲۰ تر ۲۵ پورې مړي یا د مړو پاتې شوني را ایستلي دي».
هغه زیاته کړې، چې دا پاتې شوني د ډياناې د پېژندنې لپاره روغتون ته لېږدول شوي دي.
نوموړی وایي؛ د مړو د خراب حالت له کبله د دقیق شمېر تثبیت کول ستونزمن دي.
له دې مخکې د سېشنبې پر ورځ رسمي شمېر ۲۹ کسان ښودل شوی و.
اوروژونکو څو ورځې د اور له لمبو سره مبارزه وکړه او د سېشنبې پر ورځ یې پرې بشپړ کنټرول ترلاسه کړ. تر هغه وخته ګل پلازا بشپړه ویجاړه او هر څه اېره شول.
د دولتي ژغورنې ادارې د څرګندونو له مخې؛ له اورلګېدنې وروسته د ۸۴ کسانو د ورکېدا راپور ورکړ شوی دی.
پولیسو ویلي؛ شونې ده، چې ډېر ورک کسان مړه شوي وي او د قربانیانو د شمې ر د لوړېدا اندېښنه هم شته دی.
د ویجاړ شوي سوداګریز مرکز مخې ته د قربانیانو خپلوان او خواخوږي د هغوی پر یاد شمعې بلولي او ځینو د هغو کسانو انځورونه هم له ځان سره لرل، چې ګومان کېږي په پېښه کې مړه شوي دي.
دوکاندار رحمت خان دغه پېښه ناورین وباله او څرګندوي؛ اور د هغه په دوکان کې ولګېد له ۱۸ څخه تر ۲۰ پورې پر کسان سربېره زمونږ شپږ کارکوونکي هم موجود ول، چې پر وینا یې ټول اوس ورک دي.
دا اورلګېدنه له ۲۰۱۲ کال وروسته د کراچۍ تر ټولو خونړۍ پېښه ده؛ هغه مهال په یوه صنعتي کارخونه کې د اورلګېدنې له کبله له ۲۶۰ ډېر کسان وژل شوي وه.
-
تازه خبرونه4 days agoد افغانستان برښنا شرکت او بیات پاور ترمنځ د برښنا د تولید لس کلن تړون لاسلیک شو
-
لوبی4 days agoد ۲۰۲۶ فوټسال آسیا جام د لومړۍ ورځې لوبو ته لنډه کتنه
-
سیمه ییز خبرونه4 days agoمونږ به د ایران پر ضد د خپل هوایي حریم د کارولو اجازه ورنکړو
-
سوداگري5 days agoد ۲۰۲۵ په ډسمبر کې د افغانستان صادرات کموالی ښیي- نړیوال بانک
-
تازه خبرونه5 days agoاسلامي امارت په ګوانتانامو کې د وروستي افغان بندي د خوشې کېدا غوښتنه وکړه
-
سیمه ییز خبرونه5 days agoاروپايي ټولنه او هند د دفاعي اړیکو پیاوړتیا ته لېواله شول
-
تازه خبرونه3 days agoد اسلامي امارت تقنيني اسناد شرعي منبع لري او اعتراض پرې جرم دی
-
تحول3 days agoتحول: له کابل سره د پوځي همکارۍ پراخولو ته د تاشکند لېوالتیا
