د افغانستان په اړه د م.م د امنیت شورا د غونډې ویناوالو ویلي، چې په افغانستان کې د بشري ناورین او اقتصادي سقوط د مخنیوي لپاره باید بېړني ګامونه پورته شي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې او د یوناما مشرې ډیبرا لینز څرګنده کړي: د افغانانو پرېښودل به اوس یوه تاریخي تېروتنه وي – یوه داسې تېروتنه، چې له دې مخکې هم له غمجنو پایلو سره مخ شوې ده.

هغې ویلي، چې د افغانستان اسلامي امارت د واک نیولو له کبله افغان ولس د داسې شرایطو پر لامل، چې د دوی ګناه نده، د پریښودو، هېرېدو او مجازاتو سره مخ شي.

لینز څرګنده کړې؛ له تېرو درې میاشتو راپدیخوا په کابل او ولایتونو کې له اسلامي امارت سره ښکېلتیا ګټوره او رغنده وه. نوی حکومت په ملګرو ملتونو کې شتون او نړیواله پېژندنه غواړي او په دې لټه کې دی، چې د دوی او نړیوالو ترمنځ د رامنځته شوی درز په اړه باور رامنځته کړي.

هغې ویلي، چې په حکومت کې د ټولګډون د مسلې په ګډون تشې پاتې دي.

هغه وایي؛ یوناما له اسلامي امارت سره په ځانګړي توګه د ښځو د حقونو او د نجونو د زدکړې په اړه د ستونزمنو مسلو له راپورته کولو څخه ډډه نده کړې.

هغې په ډاګه کړې، چې اسلامي امارت دا ډول اندېښنې په پام کې نیولي؛ خو دوی دا روښانه کړې، چې د اوس لپاره د امتیازاتو محدودیتونه پخپل حال پاتې دي، چې دوی یې په ځینو مسلو کې رامنځته کولو ته لیواله دي.

لینز وایي؛ اسلامي امارت بریالی شوی ندی، چې د داعش خراسانۍ ډلې د پراختیا مخه ونیسي؛ ځکه، چې هڅې یې مخ پر ډېرېدو  او فعال دي. په ۲۰۲۰ کې یې خپل بریدونه له ۶۰ څخه په ۲۰۲۱ کې ۳۳۴ ته رسولي. او په ټولو ولایتونو کې یې ځای نیولی دی.

هغې په افغانستان کې ناوړه بشري وضعیت ته په نغوته کې څرګنده کړې، چې د مخنیوي وړ؛ ځکه دی، چې فلج شوی اقتصاد تر ډېره د مالي بندیزونو له کبله دی.

هغې څرګنده کړې، د ژمي په رانژدې کېدو سره به تر ۲۳ میلیونو پورې افغانان د خوراکي توکو د خوندیتوب له بحران او یا په بېړني حالت کې وي. په داسې حال کې، چې یو وخت د قحطۍ خطر په کلیوالو سیمو پورې محدود و؛ د افغانستان له ۱۱ ګڼ میشتو ښاري سیمو څخه ۱۰ یې اوس د اټکل له مخې د خوراکي توکو د نه خوندیتوب په بېړنۍ کچه کې دي.

لینز خبرداری ورکړ، چې د اقتصاد دوامدار خرابوالی د افراطیت خطر ډېروي او د بانکدارۍ سکټور فلج کولی هم شي. دغه راز د مالي سیسټم ډېر نامنظم والی د نارسمي پیسو تبادلې ته زمینه برابروي، چې کولی شي د تروریزم، قاچاق او مخدره توکو قاچاق آسانه کړي؛ خو دا حالت به لومړی پر افغانستان اغېزه وکړي او بیا به سیمه او نړۍ اغېزمنه کړي.

هغې ټینګار کړی، چې د خلکو یوازې پرېښودل به یوه تاریخي تېروتنه وي.

د امنیت شورا په بحث کې ګډږونوالو هم د بېړنیو او بې پرې مرستو غوښتنه وکړه. ځينو استازیو د تروريستي بريدونو وروستۍ لړۍ وغندله. په داسې حال کې، چې نورو د ښځو، لاريون کوونکیو او خبريالانو د حقونو د تر پښو لاندې کولو او د خپلسري اعدامونو په ګډون د بشري حقونو د سرغړونو په اړه اندېښنې څرګندې کړې.

د چین استازي ویلي، چې افغانستان باید وکولی شي، چې د پرمختګ پر لور سمه لاره تعقیب کړي او له نړیوال بانک او نړیوال وجهي صندوق (آی ام اف) څخه یې وغوښتل، چې د مالي مرستو پر بیا پیلولو غور وکړي.

هغه وپوښتل: کله، چې ښوونکیو او ډاکټرانو د یو نیم کال معاشونه نه وي ترلاسه کړي، نو څوک د نجونو د زدکړې او یا له وبا سره د مبارزې خبرې له کومه کوي؟

هغه زیاته کړې، دا ډول اقدامات له اخلاقي پلوه د منلو وړ ندي او بشري ناورین نور هم چتکولی شي.

د امريکا استازي جفري ډي لارينټيس هم له افغان ولس سره د مرستې پر اړتيا خبرې وکړې.

هغه ویلي: د افغانستان خلک باید د اسلامي امارت د پرېکړو دوه چنده قیمت ادا نکړي او په همدې خاطر باید په افغانستان کې له رامنځته کېدونکي بشري ناورین سره د مقابلې لپاره خپله پوره هڅه وکړو. مونږ ویاړو، چې په افغانستان کې د بشري اړتیاوو د لویې برخې پوره کوونکي یوو. دا مرسته به په مستقیم ډول د یونیسف، د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ او د روغتیا نړیوال سازمان په ګډون د خپلواکو بشردوستانه سازمانونو له لارې اړو کسانو ته ورکړ شي.

دغه راز د اسلامي امارت د تمې خلاف په ملګرو ملتونو کې د تېر حکومت استازي غلام محمد اسحاقزي امنیت شورا ته ویلي، چې افغانستان له یوه داسې بحران سره مخ دی، چې تاریخي ریښې لري.

هغه څرګنده کړې: نړېدلى اقتصاد، د خوراکي توکو سخته ناامني، اساسي حقونه او آزادۍ، د ميليونونو افغانانو ژوند او انساني کرامت له ګواښ سره مخ دى. که دا لړۍ همداسې دوام وکړي، نو ټول افغانستان به نږدې فقر او بېوزلي تجربه کړي.

د پاکستان استازي همداراز د افغانستان د شتمنیو د کنګل کېدو د لیرې کېدو غوښتنه وکړه او یادونه یې وکړه، چې هېواد یې له دغه هېواد سره د غنمو، وريجو، بېړنیو طبي وسایلو او نورو اړینو توکو ترڅنګ د ۳۰ میلیون ډالرو مرستې ژمنه کړې ده.

د افغانستان اسلامي امارت له بیا واکمنېدو سره سم د افغانستان مرکزي بانک د ۹ میلیارډ ډالرو زیرمه، چې ډېره برخه یې په امریکا کې ساتل کیږي، بنده شوې ده. په داسې حال کې، چې ټاکل شوې وه افغانستان د اګست پر ۲۳ د پیسو له نړیوال صندوق څخه ۴۵۰ میلیون ډالر مرسته ترلاسه کړي؛ خو دغه سازمان د نوي حکومت په اړه د روڼتیا د نشتوالي له کبله دغه مرستې وځنډولې.