په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي دفتر(یوناما) ویلي، چې د دوشنبې پر ورځ(د غبرګولي پېنځه‌ویشتمه / د جون پېنځلسمه) به د ملګرو ملتونو امنیت شورا د دې بنسټ د ماموریت د راتلونکې د ارزونې غونډه ترسره کړي.

د یوناما د څرګندونو له مخې؛ په افغانستان کې د دې ادارې اوسنی ماموریت د جون پر شپاړلسمه سرته رسېږي او تمه ده، چې د امنیت شورا غړي یې د ماموریت د غځولو یا د فعالیت د دوام په اړه پرېکړه وکړي.

یوناما له ۲۰۰۲ز. کال راپدېخوا په افغانستان کې فعالیت لري او په سیاسي، بشري مرستو او د نړیوالو مرستو د همغږۍ په اړوند برخو کې یې ونډه لرلې ده.

ملګرو ملتونو ویلي، چې په افغانستان کې اړمنو ماشومانو ته د بېړنیو خوراکي مرستو رسول، د سیمې د بې‌ثباتۍ، د لارو او سرحدي دروازو د تړل کېدا او د لېږد رالېږد د پېچلو ستونزو له کبله، د نړۍ له تر ټولو سختو بشري مرستندویه عملیاتو څخه ګرځېدلي دي.

د خوړو نړیوال پروګرام د یوه راپور له مخې، د افغان زده‌کوونکو لپاره ځانګړي مغذي بسکټونه، چې سلګونه ټنه وزن لري، له انډونیزیا څخه تر کابل پورې نږدې ۱۵ زره کیلومټره واټن وهلی، چې ماشومانو ته ورسېږي.

د ملګرو ملتونو دې ادارې ویلي، چې افغانستان اوس هم له پراخې لوږې، بېوزلۍ، د بشري مرستو د بودجې له کمښت او د طبیعي پېښو( سېلابونو او زلزلو) له ناوړه پایلو سره مخ دی.

د راپور له مخې، د ۳۹۷ ټنه پیاوړو خوراکي توکو مرستې، چې د انډونیزیا حکومت د ۳.۵ میلیون ډالرو پر مرسته برابرې کړې وې؛ لومړی د انډونیزیا له سورابایا بندر څخه د پاکستان کراچۍ بندر ته ولېږدول شوه، خو د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سرحدي لارې د تړل کېدا له کبله له ستونزو سره مخ شوې.

د خوړو نړیوال پروګرام بیا هڅه وکړه، چې دغه د مرستو جوپه د متحده عربي اماراتو، فارس خلیج او ایران له لارې افغانستان ته ولېږدوي؛ خو سیمه‌ییزو کړکېچونو او په سمندري لارو کې ګډوډیو دغه پلان هم له خنډونو سره مخ کړ.

په پای کې د دې ادارې کارپوهانو نوې لار وټاکله، چې د متحده عربي اماراتو، سعودي عربستان، اردن، سوریې، ترکیې، ګرجستان، آذربایجان، کسپین سمندر او ترکمنستان له لارې افغانستان ته رسېده. دا لار زرګونه کیلومټره اوږده او لګښتي وه، خو افغانستان ته د مرستو د رسولو یوازنۍ پاتې لاره بلل کېده.

د خوړو نړیوال پروګرام د څرګندونو له مخې؛ د ۲۱ باروړونکو موټرو کاروان له اووه پولو له تېرېدا او څو اوونیو سفر وروسته افغانستان ته ورسېد او مرستې کابل ته ولېږدول شوې.

په افغانستان کې د خوړو نړیوال پروګرام د تدارکاتي ځنځیر مسوول عبدالاحد منیب ویلي: «کله، چې موټرې ګدام ته ورسېدې، د هوساینې احساس مو وکړ. مونږ د دې سفر هر پړاو، هر ځنډ او هر بدلون له نږدې څاره.»

ویل کیږي، چې دغه خوراکي توکي اوس د غور، نورستان او پکتیکا ولایتونو د ښوونځیو زده‌کوونکو ته وېشل شوي دي.

د فیفا ۲۰۲۶ فوټبال نړیوال جام سیالۍ د پنجشنبې پر شپه د کوربه هېواد مکسیکو او جنوبي افریقا ترمنځ پر پرانیستونکې لوبه پیل کېږي. دا لوبه د مکسیکو په آزتکا لوبغالي کې ترسره کېږي.

دا سیالي د A ګروپ برخه ده او د نړیوال جام د تاریخ تر ټولو ستر پړاو پیلوي، چې په کې ۴۸ لوبډلې د درې کوربه هېوادونو؛ امریکا، کاناډا او مکسیکو ترمنځ د ۳۹ ورځو په اوږدو کې تر سره کیږي.

دا لوبه د ۲۰۱۰ز. کال د نړیوال جام د پرانیستې لوبې یاد هم تازه کوي؛ هغه وخت مکسیکو او جنوبي افریقا په جوهانسبرګ کې ۱-۱ مساوي شوي وه، چې د افریقا په وچه کې لومړنی نړیوال جام و.

تمه ده، چې له ۸۰ زره ډېر نندارچیان په آزتکا لوبغالي کې حضور ولري. دا لوبغالی به لومړی داسې لوبغالی وي، چې درې ځله د نړیوال جام د پرانیستې لوبې کوربه‌توب کوي؛ مخکې هم د ۱۹۷۰ او ۱۹۸۶ کالونو پرانیستې لوبې په کې شوې وې.

مکسیکو، چې د نړۍ په درجه بندۍ کې څوارلسم مقام لري؛ د A ګروپ له قوي لوبډلو څخه ګڼل کېږي او غواړي د کوربه‌توب له امتیازه پر ګټه اخیستنې د سیالیو پیل پر بریا وکړي. دا لوبډله په وروستیو ۸ لوبو کې ماتې شوې نه‌ده او د ګانا، استرالیا او سربیا پر وړاندې یې روزنیزې لوبې ګټلې دي.

دغه راز جنوبي افریقا له ۲۰۱۰ز.کال وروسته بېرته نړیوال جام ته راستنه شوې او دا یې څلورم ګډون دی. که څه هم دا لوبډله د نړۍ په درجه بندۍ کې شپېتمه ده؛ خو روزونکی هوګو بروس باور لري، چې لوبغاړي یې کولی شي کوربه لوبډله له ننګونې سره مخ کړي.

هغه ویلي: «زمونږ لپاره دا یوه ډېره ښه تجربه ده. اړینه ده، چې د لوبې پر پلان ولاړ پاتې شو او په لوبغالي کې پر پېښو راوڅرخیږو.»

د جنوبي افریقا چمتووالی د ویزو د ځنډ له کبله یو څه اغېزمن شوی؛ خو لوبډله هیله لري، چې ۱۶ کلونو مخکې ته ورته دا ځل هم مکسیکو ته ستونزې جوړې کړي.

جنوبي افریقا په تېرو څلور مخامخ سیالیو کې مکسیکو دوه ځله ګټلې؛ یوه بریا یې ترلاسه کړې او یوه لوبه مساوي پای ته رسېدلې ده.

دا پرانیستونکې لوبه د کابل پر وخت د شپې ۱۱:۳۰ پیلېږي او په افغانستان کې به پر ژوندۍ بڼه د آریانا ټلویزیون او آریانا FM راډیو له لارې خپرېږي.

د لوبو مینه‌وال کولی شي د شپې له ۱۰:۳۰ څخه د لوبې ځانګړی پیلیز پروګرام وګوري.