امریکا پر ایران خپل پوځي بریدونه ودرول؛ ځکه د سیمې د پراخې شخړې د مخنیوي لپاره ډیپلوماټیکې هڅې چټکې شوي، خو په منځني ختیځ کې اوس هم حالت ترینګلی دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي؛ واشنګټن له تهران سره خبرې روانې ساتي او هیله‌من ښيي، چې ایراني چارواکي د څو اوونیو له زیاتېدونکو نښتو وروسته د خبرو اترو په اړه «جدي» دي.

د پوځي عملیاتو دغه ځنډ له نږدې دوه اوونیو سختو جګړو وروسته رامنځته شوی، چې د پراخې سیمه‌ییزې جګړې اندېښنې یې زیاتې کړې وې.

د راپورونو له مخې، سپینې ماڼۍ ډیپلوماسي ته لومړیتوب ورکړی؛ خو په سیمه کې یې د امریکا د سمندري ځواکونو د حضور له لارې پوځي فشار هم ساتلی دی.

سره له دې، چې ډیپلوماټیکې هڅې روانې دي؛ خو تاوتریخوالی له خلیج څخه بهر هم خپور شوی دی.

په یمن کې د حوثیانو غورځنګ د سرې بحیرې پر غاړه د سعودي عربستان د تېلو پر تاسیساتو بریدونه کړي، چې له کبله یې د انرژۍ مهم بنسټونه له ګواښ سره مخ شوي او د نړیوالو اوبلارو د امنیت په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي. دغو بریدونو د نړۍ د تېلو د زېرمو د لېږد د ګډوډېدا وېره هم زیاته کړې ده.

بل لور ته ایران اوکراین تورن شوي، چې په کسپین بحیره کې یې د دغه هېواد پر یوې سوداګریزې بېړۍ برید کړی او د اعتراض لپاره یې اوکرایني ډیپلوماټان احضار کړي دي. دې پېښې د سیمې په ترینګلي وضعیت کې نوی کړکېچ رامنځته کړی دی.

د سیمې د منځګړو هېوادونو له لارې ډیپلوماټیکې هڅې روانې دي، چې واشنګټن او تهران دواړه د پراخې جګړې د بیا پیل مخه ونیسي.

شنونکي خبرداری ورکوي، چې وضعیت اوس هم نازک دی او هره نوې پوځي پېښه د خبرو بهیر له خنډ سره مخ کولی شي.

دې شخړې اوس هم د نړۍ د انرژۍ پر بازارونو اغېز کړی او د هرمز تنګي له لارې د بحري تګ راتګ په اړه پرله‌پسې اندېښنې، چې د نړۍ له مهمو تېلو لېږدوونکو لارو څخه ده؛ حکومتونه او پانګه‌وال له نږدې څارنې ته اړ کړي دي.

د یمن حوثیانو د پنجشنبې پر ورځ ویلي، چې د پوځي عملیاتو پر مهال یې د سعودي عربستان دوه نفتي بېړۍ پر نښه کړې دي. څو ساعته وروسته د سعودي دولتي خبري آژانس هم تائید کړه، چې له دغو بېړیو څخه یوې یې د سره سمندر له لارې د تېرېدا پر مهال تر برید وروسته اور اخیستی دی.

د سعودي دولتي خبري آژانس د دغه هېواد د ټرانسپورټ د عمومي ادارې د یوې سرچینې د څرګندونو له مخې راپور ورکړی، چې انسیلیا نومې د نفتي بېړۍ مخکینۍ برخې اور اخیستې؛ خو د بېړۍ ټوله عمله خوندي ده. په راپور کې د برید د عامل نوم نه‌دی یاد شوی.

د سرچینې د څرګندونو له مخې، ژغورونکو ډلو او اړوند چارواکو بېړۍ او عمله خوندي کړې او په سمندر کې د هر ډول چاپېریالي ککړتیا د مخنیوي لپاره یې هم لازمې هڅې ترسره کړې دي. سعودي چارواکو دا برید له نړیوالو قوانینو ښکاره سرغړونه بللې ده.

حوثیانو په خپله خبرپاڼه کې ویلي، چې انسیلیا او لیلا نومو نفتي بېړۍ یې پر نښه کړې دي. د دوی پر وینا، دغو بېړیو د سره سمندر په سیمه کې د حوثیانو له لوري اعلان شوی بحري بندیز له پامه غورځولی و. حوثیان ادعا کوي چې دا بریدونه د څو بالستیک توغندیو، کروز توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو په وسیله ترسره شوي دي.

له دې مخکې یوې سمندري امنیتي سرچینې ویلي؛ انسیلیا نفتي بېړۍ د بېړني پیغام له لارې خبر ورکړی و، چې د سعودي عربستان د جیزان بندر په بهرنۍ سمندري لار کې د تګ پر مهال پرې یو توغندی لګېدلی او اور یې اخیستی دی.

د سمندري خطرونو د مدیریت بریټانیايي شرکت وانګارډ هم ویلي، چې د سعودي بیرغ لرونکې دې بېړۍ د الشقیق سیمې سویل لویدیځ ته شاوخوا ۱۳۰ کیلومټره لرې د یوې ناپېژندل شوې مرمۍ له لګېدا سره مخ شوې ده.

په ورته وخت کې د بریټانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو ادارې(UKMTO)  هم په همدې سیمه کې له یوې پېښې خبر ورکړی او څرګندوي، چې یوې نفتي بېړۍ راپور ورکړی؛ ناپېژندل شوې مرمۍ پرې لګېدلې او اور یې اخیستی دی. د ادارې د څرګندونو له مخې، د بېړۍ عملې اور مهار کړی او د مرګ ژوبلې یا چاپېریالي ککړتیا راپور نه‌دی ورکړ شوی.

تر اوسه څرګنده نه ده، چې د UKMTO راپور د انسیلیا بېړۍ په اړه دی که نه؛ خو د پېښې ځای او جزئیات د وانګارډ له راپور سره سمون لري.

حوثیانو همدارنګه ادعا کړې، چې شاوخوا لس بېړۍ اړ شوي، چې خپله لار بدله او بېرته وګرځي.

د بېړیو د تعقیب د معلوماتو له مخې: د چارشنبې پر ورځ په سره سمندر کې پېنځه نفتي بېړیو خپله لار بدله کړې او دوه نورو بېړیو، چې د سعودي بندرونو پر لوري روانې وې؛ د حوثیانو له خبرداري وروسته خپل مقصد سویز کانال ته اړولی دی.

امریکا او سعودي عربستان د ملکي اټومي انرژۍ په برخه کې یوې مهمې هوکړې ته رسېدلي، چې له مخې به یې ریاض وکولی شي د امریکايي ټکنالوژۍ پر کارولو اټومي بټۍ جوړې او په خپل هېواد کې یورانیم بډای کړي.

د امریکا انرژۍ وزارت د چارشنبې پر ورځ ویلي؛ دغه هوکړه، چې «۱۲۳ هوکړ» نومیږي، د امریکا د انرژۍ وزیر کریس رایټ او د سعودي عربستان د انرژۍ وزیر شهزاده عبدالعزیز بن سلمان له لوري د یوه دوه اړخیز حفاظتي تړون ترڅنګ لاسلیک شوې ده.

د دې هوکړې د ترلاسه کولو هڅې د ډونالډ ټرمپ د لومړۍ ولسمشرۍ د پېر او وروسته د جو بایډن د واکمنۍ پر مهال روانې وې؛ خو د اټومي وسلو د خپرېدا د مخنیوي ملاتړو بنسټونو اندېښنو یې تر اوسه د وروستي کېدا مخه نیولې وه.

د بایډن ادارې د وړاندیز خلاف، په نوې هوکړه کې د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې «الحاقي پروتوکول» نه‌دی شامل؛ هغه پروتوکول، چې ناڅاپي او پراخو پلټنو ته زمینه برابروي.

دغه هوکړه سعودي عربستان ته دا اجازه هم ورکوي، چې یورانیم بډای کړي او کارول شوې اټومي سونګ‌توکي بېرته پروسس کړي.

د کارپوهانو پر باور، دا دواړه چارې بالقوه د اټومي وسلو د جوړولو لپاره لاره اوارولی شي.

متحده عربي اماراتو په ۲۰۰۹ز.کال کې له امریکا سره ورته هوکړه کړې دا دواړه هڅې رانغاړي.

د امریکا د انرژۍ وزارت ټینګار کړی، چې دا هوکړه د امریکا د اټومي انرژۍ قانون او د اټومي وسلو د خپرېدا د مخنیوي له مقرراتو سره سمون لري.

دغه هوکړه اوس د امریکا کانګرس ته د ارزونې لپاره استول شوې او که قانون جوړوونکي یې په ۹۰ کاري ورځو کې مخالفت ونه‌کړي، عملي به‌شي.

بل لور ته، یو شمېر امریکايي کارپوهانو او قانون جوړوونکو د دې هوکړې د پایلو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. د وسلو د کنټرول ټولنې د اټومي خپرېدا ضد پالیسۍ مشرې کلسي ډاونپورټ له کانګرس غوښتي؛ دا هوکړه رد یا تعدیل کړي، چې په منځني ختیځ کې د اټومي سیالۍ د پراخېدا مخه ونیول شي.

د سعودي عربستان ولیعهد محمد بن سلمان له دې مخکې ویلي وه، چې هېواد یې د اټومي وسلې د جوړولو اراده نه‌لري؛ خو که ایران دغسې وسلې ترلاسه کړي، ریاض به هم همدا لاره خپله کړي؛ هغه موضوع، چې په سیمه کې یې د اټومي وسلو د سیالۍ په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.