د اسلامي امارت ریاست‌الوزراء اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر نن(یکشنبه د زمري څلورمه) په ارګ کې د ازبکستان د لومړي وزیر له مرستیال جمشید خواجه‌یوف او مل پلاوي سره د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د اقتصادي، سوداګریزو، پانګونې او ټرانزیټي همکاریو د پراختیا په اړه خبرې وکړې.

ملا عبدالغني برادر ویلي، د کابل او تاشکند ترمنځ د اړیکو پراختیا او ثبات نه یوازې د دواړو هېوادونو اقتصادي ګټې خوندي کوي، بلکې د سیمې د ثبات لپاره هم ګټورې دي.

هغه زیاته کړې؛ اسلامي امارت چمتو دی، چې د شته ظرفیتونو پر کارولو دغه اړیکې نورې هم پیاوړې کړي.

نوموړي د دواړو هېوادونو د ګډ کاري پروګرام پر اغېزمنې پلي کېدا ټینګار وکړ او هغه یې د اقتصادي ودې لپاره مهم وباله. هغه همداراز ازبکستان ته د افغانستان د صادراتي توکو د لېږدوونکو وسایطو پر وړاندې د خنډونو لرې کول، د چین، منځنۍ آسیا او روسیې له لارې د افغانستان ټرانزیټي توکو ته آسانتیاوې، د کرنیزو محصولاتو، تازه او وچو مېوو، خوراکي او ارزښتناکو کاني توکو د صادراتو لپاره د زیاتو آسانتیاوو برابرول، د ټرانزیټي بنسټونو ظرفیت لوړول، د ګمرکونو پراختیا، افغان وګړو ته د ویزو د ترلاسه کولو آسانتیا او د انرژۍ او ګډو بنسټیزو پروژو په برخو کې همکاري د دواړو هېوادونو د همکاریو مهم لومړیتوبونه وبلل.

هغه ویلي، د افغانستان او ازبکستان د همکاریو پراختیا به نه یوازې اقتصادي اړیکې لوړې کچې ته ورسوي، بلکې د سیمې نورو هېوادونو ته به هم د ښه ګاونډیتوب یوه ښه بېلګه وړاندې کړي.

بل لور ته، د ازبکستان د لومړي وزیر مرستیال جمشید خواجه‌یوف ویلي، هېواد یې چمتو دی، چې د افغانستان د کانونو په بېلابېلو برخو کې پانګونه وکړي او له افغانستان څخه د غوښې او پنبې واردات زیات کړي.

هغه همداراز اعلان کړی، چې ازبکستان چمتو دی په حیرتان کې د ۵۰ میلیون ډالرو پر ارزښت د جست ډبرې د پروسس یوه فابریکه جوړه کړي.

خواجه‌یوف زیاته کړه، ازبکستاني پلاوی به د ټرانسپورټ، انرژۍ، کرنې پراختیا، بانکدارۍ، سوداګرۍ، اقتصادي اړیکو او د افغان وګړو د وړتیا لوړونې په برخو کې له اړوند ادارو سره ګډې همکارۍ ولري.

د ۲۰۲۵-۲۰۲۶ مالي کال پر مهال له نهه ګاونډ هېوادونو سره د پاکستان سوداګریز کسر د ۳۰ سلنې له زیاتوالي سره نږدې ۱۵.۹ میلیارډ ډالرو ته رسېدلی دی.

د رسمي څرګندونو له مخې، د دې کسر لوی لامل د سیمې هېوادونو، په ځانګړي ډول افغانستان ته د پاکستان د صادراتو کمېدل بلل شوي دي.

د پاکستان د مرکزي بانک د څرګندونو له مخې؛ افغانستان، چین، بنګله‌دېش، سریلانکا، هند، ایران، نیپال، بوټان او مالډیف ته د پاکستان صادرات ۱۱ سلنه کم شوي او ۳.۹۵۳ میلیارډ ډالرو ته رسېدلي دي، خو له دغو هېوادونو واردات ۱۹.۱ سلنه زیات شوي او ۱۹.۸۸۶ میلیارډ ډالرو ته لوړ شوي دي.

راپور ښیي، چې د ۲۰۲۵ز.کال د اوکټوبر له لسمې نېټې راپدېخوا له افغانستان سره د سوداګرۍ ځنډېدا د پاکستان پر سیمه‌ییزو صادراتو د پام وړ اغېز کړی دی. په دې موده کې افغانستان ته د پاکستان صادرات ۶۸.۹ سلنه راکم شوي او ۲۴۳.۷ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، همدارنګه له افغانستان څخه واردات هم ۷۴.۹ سلنه کم شوي او ۶.۵ میلیون ډالرو ته راټیټ شوي دي.

بل لور ته چین اوس هم د پاکستان تر ټولو ستر ګاونډ سوداګریز شریک پاتې شوی دی.

چین ته د پاکستان صادرات ۸.۴ سلنه زیات شوي او ۲.۶۸۴ میلیارډ ډالرو ته رسېدلي؛ خو له چینه واردات هم نږدې ۲۰ سلنه لوړ شوي او ۱۹.۵۳۸ میلیارډ ډالرو ته رسېدلي، چې د پاکستان د ټولې سیمه‌ییزې وارداتي کچې ۹۸ سلنه جوړوي.

همدارنګه بنګله‌دېش او سریلانکا ته د پاکستان صادرات کم شوي. په داسې حال کې، چې هند ته صادرات که څه هم تر دوه برابرو ډېر شوي؛ خو ارزښت یې اوس هم ډېر ټیټ دی او شاوخوا ۲.۹ میلیون ډالرو ته رسېږي.

د پاکستان«ډان» ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د پاکستان له لارې د افغانستان ټرانزیټي سوداګري په وروستیو کلونو کې خپلې تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې ده.

د راپور له مخې: د افغانستان د ټرانزیټي توکو ارزښت، چې د اسلامي امارت له بیا واکمنېدا مخکې شاوخوا ۵ میلیارډ ډالر و؛ په وروستي مالي کال کې ۳۶۷ میلیون ډالرو ته راټیټ شوی دی.

ډان لیکلي، که څه هم پاکستان د ۲۰۲۵ز.کال په اوکټوبر میاشت کې د امنیتي اندېښنو له کبله د ډیورند کرښې ځینې لارې وتړلې او دې چارې د ټرانزیټ د کمېدو بهیر چټک کړ؛ خو د سوداګرۍ د راکمېدا لړۍ له دې وړاندې پیل شوې وه.

د راپور له مخې؛ افغانستان هڅه کړې، چې د پاکستان پر بندرونو خپله تکیه کمه کړي او د ایران له لارې د سوداګرۍ پر پراخولو او د منځنۍ آسیا له هېوادونو سره د سوداګریزو اړیکو پر پیاوړتیا بدیلې لارې ومومي.

راپور زیاتوي، چې د اسلامي امارت له بیا واکمنېدا وروسته په لومړیو کې د پاکستان له لارې ټرانزیټ زیات شو او په ۲۰۲۳ مالي کال کې له ۱۰۲ زره کانټینرونو واوښت؛ خو وروسته یې پرله‌پسې د کمېدا لوری خپل کړ.

ډان همداراز ویلي؛ معکوس ټرانزیټ، چې د پاکستان له لارې یې درېیمو هېوادونو؛ پر ځانګړي توګه هند ته د افغانستان د صادراتو زمینه برابروله، نږدې درېدلی دی. د دغه ټرانزیټ ارزښت په ۲۰۲۵ مالي کال کې له ۴۵۴ میلیون ډالرو څخه په ۲۰۲۶ مالي کال کې یوازې ۷ میلیون ډالرو ته راټیټ شوی دی.

ورځپاڼې د نړیوال بانک د څرګندونو له مخې لیکلي، چې ایران اوس د افغانستان د وارداتو تر ټولو ستره سرچینه ده او د دغه هېواد مستقیمې او ټرانزیټي لارې د افغانستان د ټولو وارداتو نږدې نیمايي برخه جوړوي؛ خو نړیوال بانک خبرداری ورکړی، چې بدیلو لارو ته د سوداګرۍ اوښتل د وارداتو لګښتونه لوړ کړي، د صادراتو عواید یې راکم کړي او د بیو د لوړېدا فشارونه یې زیات کړي دي.

د راپور له مخې، د ډیورند کرښې په اوږدو کې د سوداګرۍ کمېدا د لېږد رالېږد، ګمرکونو، زېرمتونونو او نورو اړوند سکټورونو زرګونه کاري فرصتونه هم اغېزمن کړي دي.