ایران له افغانستان سره د قراردادي کرنې او د سوداګریزو همکاریو د پراختیا له لارې د خپل اقتصادي حضور د پراخولو ارزونه کوي. په داسې حال کې، چې د ایران له لوري د افغان حکومت د احتمالي رسمیت پېژندنې په اړه هم بحثونه روان دي.

د ایران او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې رییس محمود سیادت ویلي، چې د افغانستان اسلامي امارت رسمیت پېژندنه کولی شي سوداګریزې اړیکې پیاوړې کړي. یعنې د اوږدمهاله پانګونو او د خصوصي سکټور د فعالیتونو لپاره د باور زمینه برابره کړي.

د نوموړي د څرګندونو له مخې؛ د دواړو هېوادونو اقتصادي اړیکې همدا اوس هم د ښه کېدا په حال کې دي او رسمیت پېژندنه کولی شي لویې پروژې( د افغانستان له لارې له ایران څخه تر چین پورې د اوسپنې‌پټلۍ نښلول او بنسټیزې پانګونې) آسانه کړي.

محمود سیادت د ګمرکي معلوماتو له مخې زیاته کړې؛ افغانستان ته د ایران کلني صادرات له ۲.۵ میلیارډ ډالرو زیات دي. په داسې حال کې، چې افغان چارواکي له ایران څخه د وارداتو کچه تر ۳ میلیارډ ډالرو زیاته اټکلوي. همدارنګه افغانستان ته د ایران د توکو او خدمتي چارو ټولیز صادرات په کال کې شاوخوا ۳.۵ میلیارډ ډالر اټکل شوي دي.

دغه راز نوموړی کرنه د راتلونکو همکاریو له مهمو برخو بولي او څرګندوي، چې ایران غواړي د قراردادي کرنې د پلي کولو له لارې د افغانستان د کرنیزو تولیداتو په برخه کې پانګونه وکړي. د دې طرحې له مخې، ایراني شرکتونه به د ټکنالوژۍ پر لېږد او د حاصلاتو د پېرودلو پر ډاډ د افغانستان د کرنې او مالدارۍ محصولات د ایران بازار ته صادر کړي.

ویل کیږي، چې دا همکاري کولی شي د لرې بازارونو په اړه د ایران تکیه کمه کړي او هم‌مهاله افغان بزګرانو او تولیدوونکو ته اقتصادي فرصتونه برابر کړي.

د سرحدونو اقوامو او قبائلو وزیر نورالله نوري له سرحدي ساتونکو سره د لیدنې پر مهال ویلي؛ د اسلامي نظام تر قلمرو لاندې د هر انچ خاورې ساتنه پر مونږ تاسو د سر پر بدله لازمه او د دې خاورې ساتنه د اسلامي قلمرو د حدودو ساتنه ده.

نوموړي زیاته کړې: زه پر هغه ځوان وياړم، چې له اسلامي قلمرو څخه ساتنه کوي؛ ساتونکی یې نېکبخته او د ویاړ وړ بولم.

نورالله نوري وایي: تاسې ته د سرحدونو ساتنه سپارل شوې؛ دا د څلوېښت میلیون ملت امانت دی او دغه ساتنه د څلویښت کلن ځورېدلي ملت ساتنه ده، چې باید ورته پاملرنه وکړئ.

هغه ویلي، چې د سرحدونو په ساتنه کې باید هیڅ ډول غفلت ونشي او په دې توګه به مو الله پاک نصرت او ملاتړ هم کوي.

نوموړي دا هم ویلي، چې پخپل تاریخ باید ټینګ ودرېږو؛ له خپلې خاورې دفاع وکړو، رښتونی سیاست باید وکړو؛ ځکه ستاسو اخلاق د اسلامي نظام استازیتوب کوي، مونږ ستاسې د امکاناتو کتلو او اړتیاوو پوره کولو په خاطر راغلي یوو او څنګ پر څنګ درسره ولاړ یوو.

ویل کیږي، چې سرحدي ساتونکو داسې ډاډ څرګند کړ: مونږ ډاډ وړاندې کوو؛ د یو انچ نه، بلکې د یو سانتي ساتنه به هم کوو او د تېري اجازه نه‌ورکوو. دا مو هر وخت ثابته کړې هم ده.

په افغانستان کې د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنټ د پاکستان په وروستیو هوایي بریدونو کې د ماشومانو او ملکي وګړو د مرګ او ژوبلې په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې او له ټولو خواوو یې غوښتي، چې د بشپړ زغم غوښتنه کړې ده.

هغه ټینګار کړی، چې د ملکي وګړو خوندیتوب باید لومړیتوب وي او ټولې خواوې باید نړیوال قوانین رعایت کړي.

یوناما له دې مخکې ویلي وه، چې دوی په افغانستان کې د پاکستان له شپنیو هوایي بریدونو وروسته د ملکي تلفاتو په اړه باوري راپورونه ترلاسه کړي دي.

له دې مخکې هم د ۲۰۲۵ کال د اوکټوبر او ډسمبر ترمنځ د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) د ۷۰ ملکي وګړو د «شهادت» او د ۴۷۸ نورو د ټپي کېدا پړه پر پاکستانيو پوځیانو وراچولې وه؛ هغه مهال و، چې د افغانستان اسلامي امارت او پاکستاني پوځ ترمنځ تاوتریخوالی او نښتې زیاتې شوې وې.

دې ادارې یو ځل بیا په شخړه کې له ښکېلو ټولو خواوو وغوښتل، چې نړیوالو قوانینو ته پر پاملرنه ملکي وګړو ته له زیان رسولو ډډه وکړي.

یوناما دا هم زیاته کړه چې ورته بریدونه د پکتیکا ولایت په برمل او ارغون ولسوالیو کې هم شوي، چې په یوه قضیه کې یې یوه دیني مدرسه او د جومات یوه برخه زیانمنه شوې ده.

یوناما له ټولو خواوو وغوښتل چې د ملکي وګړو د ساتنې لپاره جګړه پای ته ورسوي او د نړیوال بشري قانون له مخې خپلې مکلفیتونه پوره کړي.

د پاکستان پوځي رژیم د شنبې پر ورځ( د کب دوه‌یمه ) د ننګرهار د خوږیاڼو، غني خېلو او بهسود ولسوالیو او همدارنګه د پکتیکا پر برمل ولسوالۍ شپني هوایي بریدونه کړي دي، چې په کې ۱۸ کسان شهیدان دي او یو شمېر نور ټپیان شوي.

د دغې بریدونو په ځواب کې د افغانستان دفاع وزارت ویلي، چې دوی به “په مناسب وخت کې محاسبه شوی ځواب” ورکړي.